Сабақтың түрөзгерістері

Жер асты пиязшықты өсімдіктерге төмендегілердің қайсысы жатады?

• Құртқашаш

• Картоп

• Бидайық

• Лалагүл

Answer explanation

Пиязшық – түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жер асты өркені. Пиязшықтар жер астында да, жер үстінде де дамиды. Жер асты пиязшықты өсімдіктерге – пияз, сарымсақ, сүмбілшаш, лалагүл, бәйшешек жатады.

Шырынды сабақтар:

• Кактус, сүттіген өсімдіктерінде болады

• Кактус, алма өсімдіктерінде болады

• Герань, раушан өсімдіктерінде болады

• Қарағаш, сүттіген өсімдіктерінде болады

Answer explanation

Шырынды сабақтар кактус, сүттіген өсімдіктерінде болады. Ылғал жетіспегендіктен бұл өсімдіктер сабақтарына су және онда еріген заттарды жинайды, жасыл түсті болғандықтан органикалық заттар сабақтарында түзіледі.

Жер асты қолтық бүршіктен дамитын өркеннің ұшындағы бүршік:

• Жеміс

• Гүл

• Сабақ

• Түйнек

Answer explanation

Түйнек – сабақтың түп жағындағы жер асты қолтық бүршіктен дамитын өркеннің ұшындағы бүршік. Бүршік білеуленіп, жуандап өсіп түйнекке айналады. Түйнектің бүршік қолтығында түссіз жетілмеген жапырақтары майда қабыршақ тәрізді.

Тамырсабақ, түйнек, пиязшық:

• Түрі өзгерген, үлкен, алып бүршікке жатады

• Үлкен, түрін өзгерткен жуан алып бүршікке жатады

• Саны өзгерген, үлкен, бүршікке жатады

• Түрін өзгерткен жер асты өркендерге жатады

Answer explanation

Тамырсабақ, түйнек, пиязшық түрін өзгерткен жер асты өркендерге жатады. Тамырсабақтың буын аралығының ұзын немесе қысқа болуына байланысты ұзын тамырсабақты, қысқа тамырсабақты өсімдіктер деп бөлінеді. Тамырсабақтар – жатаған (бидайық, қоңырбас, бетеге), қысқарған (бүлдірген, шыршай), шырынды (қырлышөп, құртқашаш), түйнек тәрізді (канна) деп бөлінеді. Тамырсабақта қоректік заттар қоры мол жиналатын дықтан суыққа өте төзімді.

Кауданды (кочан) қырыққабат:

• Түрі өзгерген, үлкен, алып бүршікке жатады

• Үлкен, жуан алып бүршікке жатады

• Саны өзгерген, үлкен, бүршікке жатады

• Тамыры алып бүршікке жатады

Answer explanation

Кауданды (кочан) қырыққабат түрі өзгерген, үлкен, алып бүршікке жатады. Жан-жағындағы қоршап жатқан шырынды жапырақтарының ішкі жағында орналасқандары ақшыл түсті. Қауданын дәл ортасынан қақ жарып қарасақ, алып бүршік екенін ажырату қиын емес. Қырыққабат – 2 жылдық өсімдік, бірінші жылы қаудан түзсе, екінші жылы ұзын сабақ, гүл шығарып, жеміс береді. Жемісі құрғақ, бұршаққын деп аталады, сондықтан қырыққабаттың қауданы жеміс емес.

Тамырсабақта қай салаларда пайдаланатын әр түрлі заттар қорға жинақталады?

• Өнеркәсіп пен медицинада

• Машина жасау өнеркәсібі

• Медицина мен тоқыма өнеркәсібі

• Жеңіл және тамақ өнеркәсібі

Answer explanation

Тамырсабақта өнеркәсіп пен медицинада пайдаланатын әр түрлі заттар қорға жиналады. Мысалы, бояғыш заттар, эфир майы мен ұшқыш қышқылдары бар шүйіншөп, қант, крахмал және т.б.

Тамырсабақ:

• Жапырақ шығармайтын көп жылдық жер асты өркен

• Гүл шығармайтын көп жылдық жер асты өркен

• Жеміс беретін көп жылдық жер асты өркен

• Сабақ шығаратын көп жылдық жер асты өркен

Answer explanation

Тамырсабақ – жапырақ шығармайтын көп жылдық жер асты өркен. Тамырсабақтың тамырдан айырмашылығы: 1) тамырсабақтың ұшында – бүршік, ал тамыр ұшында оймақша болады; 2) тамырсабақ буын және буын аралығынан тұрады.

Долана, жабайы алмұрт, жабайы алма ағаштарындағы тікенекті сояулары:

• Түрін өзгерткен жапырақ

• Түрін өзгерткен сабақ

• Түрін өзгерткен өркен

• Түрін өзгерткен бұтақ

Answer explanation

Долана, жабайы алмұрт, жабайы алма ағаштарындағы тікенекті сояулары түрін өзгерткен сабақ. Сояу сабақтың бұтақтарына жатады. Долана ағашының сояуын бөліп алу өте қиын. Сүрегі ілесе жұлынады. Сабақтың сояуға айналып, түрін өзгертуінің себебі: 1) ылғал жетіспегендіктен; 2) жабайы өсетіндіктен, қолайсыз жағдайға бейімделуден

Картоптың жемісі қандай?

• Құрғақ жеміс

• Жидек жеміс

• Сүйекті жеміс

• Бұршаққап

Answer explanation

Картоптың түйнектері уақыты жеткенде гүлдеп, жеміс түзіледі. Картоптың жемісі – жидек жеміс, жер асты түйнегі – түрін өзгерткен өркен.

Түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жер асты өркен:

• Жеміс

• Жапырақ

• Сабақ

• Пиязшық

Answer explanation

Пиязшық (жуашық) – түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жер асты өркені. Жер асты пиязшықты өсімдіктерге – пияз, сарымсақ, сүмбілшаш (гиацинт), лалагүл, жабайы жуа, қызғалдақ, бәйшешек, қазжуа жатады. Пиязшықтың төменгі ұшындағы тығыз жерін қысқарған сабақ немесе түбіртек дейді.