ÖZCAN HOCA Kpss Tarih- İlk Türk İslam Devletleri-1

751 Talas Savaşı’ndan sonra Türkler kitleler hâlinde İslamiyet’i kabul ettiler. Türkler Müslüman olduktan sonra kurdukları devletlerde birçok alanda İslamiyet’ten etkilenmiştir. Buna göre;

I. yönetim anlayışı

II. ordu

III. hukuk

alanlarından hangilerinde değişim yaşandığı söylenebilir?

• Yalnız I

• Yalnız II

• Yalnız III

• I ve II

• I, II ve III

Answer explanation

slamiyet öncesinde kut anlayışı olarak şekillenen “Ülkeyi yönetme yetkisini tanrıdan alındığı” yönetim anlayışı, Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle birlikte ülkeyi Allah adına yönetme şekline dönüşmüştür. Ancak bu dönüşüm hükümdarlığın bir ailede olması ve tahta geçecek kişinin kan bağı olması geleneğini değiştirmemiştir. İslamiyet öncesi Türk ordu teşkilatı devam etmiştir. Hatta başka birçok devlette Türk ordu teşkilatını kendilerine örnek almıştır. İslamiyet öncesinde Türklerin yazısız hukuk kuralları olan “töre” İslamiyet ile birlikte önemli değişikliklere uğramıştır. Çünkü İslam hukuku benimsenmiş İslam ile çatışan töre kurallarından vazgeçilmiş ve örfi hukuk olarak yazıya geçirilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi ilk kez Türklerin İslamiyet’i benimsedikten sonra kullanmaya başladıkları hükümdarlık ünvanlarından biri değildir?

• Hakan

• Melik

• Sultan

• Emir

• Padişah

Türklerin İslamiyet'e girişlerinde;

I. Abbasilerin takip ettiği ümmetçi politika,

II. Gök Tengri inancı ile İslam dininin benzerlikleri,

III. Kut anlayışı

gibi durumlardan hangilerinin olumlu etkisi olduğu söylenebilir?

• Yalnız I

• Yalnız II

• Yalnız III

• I ve II

• I, II ve III

I. Veraset Sistemi

II. Gulam Sistemi

III. İkta Sistemi

Türk - İslam devletlerinde görülen yukarıdaki uygulamalardan hangileri İslamiyet öncesi geleneklerin devam ettiğini gösterir?

• Yalnız I

• Yalnız II

• Yalnız III

• I ve III

• I, II ve III

Answer explanation

Veraset Sistemi: Tarihte bilinen ilk Türk devleti olan Büyük Hun Devleti’nden Osmanlı İmparatorluğu'na kadar (Memlûkler hariç) devam etmiştir. İkta Sistemi: Devlete ait olan topraklar üzerinden elde edilen gelirlerin, devlet görevlilerine maaş olarak verilmesidir. Pratik bir mali yöntem olan ikta sistemi; uygulayan devletlerin, ekonomik ve askerî açıdan güçlü olmalarına olanak sağlamıştır. Kendisine ikta olarak verilen bu topraklar üzerinde, ikta sahibi olarak bulunan kişi, bölgeden vergilerin toplanmasında devlet adına hareket eder ve elde ettiği bu gelir ile kendi maaşını da karşılar. Herhangi bir savaş durumda ise yine görevli olduğu bölgeden ordu toplamakla da görevli olan ikta sahipleri, bu askerlerin tüm ihtiyaçlarını karşılamakla da mükelleftir. Vergilerin toplanması ve ordunun asker ihtiyacının karşılanmasında etkin bir rolü olan ikta sahiplerinin bir diğer önemli özelliği de tarımsal üretime olan katkılarıdır. Sorumlu oldukları bölgenin güvenliğini sağlayan bu kişiler aynı zamanda yöredeki tarımsal üretimin de kesintisiz sürmesini sağlamaktadırlar. Türkler ikta sistemiyle İslamiyet ile birlikte tanışmışlardır. Gulam Sistemi: Savaş esiri olarak alınan askerlerin sarayda ve orduda görev almak üzere yetiştirilmesine gulam sistemi adı verilir. Bu sistemde en çok dikkat edilen konulardan biri, kölelerin İslam ahlakına, Türk örf ve âdetlerine uygun bir şekilde yetiştirilmesi olmuştur. Türkler bu sistemi yine İslamiyet’ten sonra uygulamaya başlamışlardır.

Aşağıdakilerden hangisi Kök Türk ve Karahanlı Devletlerinin ortak özelliklerinden biri değildir?

• Millî alfabe kullanmış olmaları

• İkili teşkilatla yönetilmeleri

• Türk veraset anlayışının devam etmesi

• Orta Asya’da kurulmuş olmaları

• Mimari alanda gelişmiş olmaları

Answer explanation

Kök Türkler, Kök Türk alfabesini kullanırken Karahanlılar Uygur alfabesini kullanmışlardır. Dolayısıyla ikisi de millî alfabeler kullanmışlardır. Her iki devlet de doğu-batı diye iki kanattan oluşmuş ve ikili teşkilatlanma vardır. Kök Türklerdeki kut anlayışı, Karahanlılarda “Allah’ın takdiri” anlayışı ile aynen devam etmiştir. İkisi de Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’da kurulmuştur. Ancak Kök Türkler göçebe bir hayat sürmeleri nedeniyle mimari alanda gelişmemişken Karahanlılar yerleşik hayata geçtikleri için mimari alanda gelişmişlerdir.

Abbasi halifesi tarafından Tuğrul Bey'e “Sultan-ı İslam” ünvanı, hangi başarısı üzerine verilmiştir?

• Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtarmaları

• Anadolu’nun kapılarını Türklere açmaları

• Gaznelilerle mücadele etmeleri

• Pasinler Savaşı'nın kazanılması

• Nesa Savaşı'nı kazanmaları

Answer explanation

Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat’a girip Büveyhoğullarının baskısından halifeyi kurtarmıştır. Bunun üzerine kendisine bu ünvan verilmiştir.

Hindistan’a düzenlediği 17 sefer sonuncunda İslamiyet’in bölgede yayılmasına hizmet ederek IX. yüzyıl ortalarına kadar bölgede Türk varlığının korunmasını sağlayan Türk hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

• Sultan Melikşah

• Gazneli Mahmut

• Tuğrul Bey

• Satuk Buğra Han

• Gazneli Mesut

Answer explanation

Gazneli Mahmut, Hindistan'a 1001-1027 yılları arasında 17 sefer düzenleyip, İslamiyet’in yayılmasını sağlayarak bölgede daha sonra kurulacak olan Türk-İslam hâkimiyeti için zemin hazırlamış ve böylece Türkler, Delhi Türk Sultanlığı ve Bâbürlüler ile IX. yüzyıl ortalarına kadar varlıklarını sürdürmüştür.

Aşağıdakileri eşleştirin

(a)   , Orta Asya’da İslamiyet’i kabul eden İlk Türk devletidir.

​ (b)   ,Mısır’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.

​ (c)   İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletidir.

• Karahanlılar
• Tolunoğulları
• İtil Bulgarları
• Gazneliler
• Karluklar
• Eyyübiler

I. Miryokefalon

II. Pasinler

III. Malazgirt

Savaşlarından hangileri Büyük Selçuklu Devleti ile Doğu Roma İmparatorluğu arasında yapılmıştır?

• Yalnız I

• Yalnız II

• Yalnız III

• II ve III

• I, II ve III

Answer explanation

Miryokefalon Savaşı ,Türkiye Selçuklu Devleti ile Doğru Roma arasında yapılmıştır. Bu savaşla birlikte Doğu Roma Anadolu topraklarından Türkleri atamayacağını anlamıştır. Bu savaş için tarihçiler: "Türklerin Anadolu’nun tapusunu aldığı savaş" derler. Pasinler Savaşı, Orta Asya’dan Selçuklu topraklarına gelen Türk nüfusuna Tuğrul Bey’in yurt arayışında Anadolu’ya yönelmesi sonucunda gerçekleşen savaştır. Bu savaşla Türkler Anadolu’nun kapılarını aralamış ve yoğun bir şekilde Anadolu’ya keşif seferleri düzenlemeye başlamışlardır. Malazgirt Savaşı ise Büyük Selçuklu sultanı Alparslan döneminde Doğu Roma ile yapılan savaştır. Bu savaş ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılmış ve Sultan Alparslan’ın emriyle Türkmen beylikler kurulmaya başlanmıştır. Bu beylikler Türk tarihinde I. Beylikler dönemi diye anılmaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi Divanü Lûgati’t-Türk’ün özelliklerinden biri değildir?

• Sadece Arap alfabesiyle yazılmıştır.

• Eserin içinde Türklerin yaşadığı bölgeleri gösteren bir harita mevcuttur.

• Türkçenin zenginliğini göstermek için yazılmıştır.

• Ansiklopedik bir sözlük özelliği göstermektedir.

• Türk tarihi, destan ve efsaneleri hakkında bilgiler vermektedir.