Қазақ әдебиеті

Ежелгі дәуір әдебиеті қанша кезеңнен тұрады?

• 5

• 4

• 3

• 2

Answer explanation

1.Біздің заманымызға дейінгі жазу- сызулар  мен  аңыз- жырлар.  ( Сақ,ғұн, үйсін  дәуірі б.з.б   VII ғ. – б.з. IV ғ.) Бұл дәуірлерден бізге келіп  жеткен  Есік жазуы , Тарғытай, Алып  Ер Тұңға (Тоңа), Тұмар патшайым,Ширақ батыр , Зарина сұлу, Мөде батыр т.б. жайындағы аңыз- жырлар бар. Сақтардың  26 әріптен  тұратын  жазуы болған. Сактар көне туркі тілінде сөйлеген.

 2.Түркі қағанаты дәуіріндегі әдебиет. (V-VIII ғ.ғ.) Орхон ескерткіштері     -«Білге», «Күлтегін», «Тоңұқұқ»  жырлары, жазған  кісі- Йоллығ тегін.

 3.Оғыз дәуіріндегі әдебиет. (ІХ-  Х ғ.ғ.)  «Қорқыт ата кітабы» , «Оғыз қаған»  жыры ( VIII-ІХғ.ғ)

 4.Ислам дәуіріндегі  әдебиет . (Х- ХІІ ғ.ғ)  Бұл дәуір әдебиеті шығарма иесінің   шыққан ортасына қарай  екіге бөлінеді.

а)Сыр бойы әдебиеті: Әл- Фараби, Ахмет Йасауи, Ахмет Йүгінеки , Сүлеймен  Бақырғани.

ә)Қарахан  әдебиеті: Жүсіп Баласағұн, Махмұт  Қашқари.

 5.Алтын Орда  дәуіріндегі  әдебиет: (ХІІІ-  ХІV ғ.ғ) Рабғузи , Хорезми, Сәйф  Сараи.

 

Ежелгі дәуір әдебиеті қанша кезеңнен тұрады?

• 5

• 4

• 3

• 2

Answer explanation

1.Біздің заманымызға дейінгі жазу- сызулар  мен  аңыз- жырлар.  ( Сақ,ғұн, үйсін  дәуірі б.з.б   VII ғ. – б.з. IV ғ.) Бұл дәуірлерден бізге келіп  жеткен  Есік жазуы , Тарғытай, Алып  Ер Тұңға (Тоңа), Тұмар патшайым,Ширақ батыр , Зарина сұлу, Мөде батыр т.б. жайындағы аңыз- жырлар бар. Сақтардың  26 әріптен  тұратын  жазуы болған. Сактар көне туркі тілінде сөйлеген.

 2.Түркі қағанаты дәуіріндегі әдебиет. (V-VIII ғ.ғ.) Орхон ескерткіштері     -«Білге», «Күлтегін», «Тоңұқұқ»  жырлары, жазған  кісі- Йоллығ тегін.

 3.Оғыз дәуіріндегі әдебиет. (ІХ-  Х ғ.ғ.)  «Қорқыт ата кітабы» , «Оғыз қаған»  жыры ( VIII-ІХғ.ғ)

 4.Ислам дәуіріндегі  әдебиет . (Х- ХІІ ғ.ғ)  Бұл дәуір әдебиеті шығарма иесінің   шыққан ортасына қарай  екіге бөлінеді.

а)Сыр бойы әдебиеті: Әл- Фараби, Ахмет Йасауи, Ахмет Йүгінеки , Сүлеймен  Бақырғани.

ә)Қарахан  әдебиеті: Жүсіп Баласағұн, Махмұт  Қашқари.

 5.Алтын Орда  дәуіріндегі  әдебиет: (ХІІІ-  ХІV ғ.ғ) Рабғузи , Хорезми, Сәйф  Сараи.

 

 Алып Ер Тоңа кім?

• Би

• өте көне замандарда өмір сүрген  түркілердің  көсемі

• Шешен

• Ханның көмесшісі

Answer explanation

 Алып Ер Тоңа- өте көне замандарда өмір сүрген  түркілердің  көсемі, Иран ақыны Фирдоусидің  «Шаһнама» (ХІ ғ.) кітабының кейіпкері (Афрасияп деп  аталған) болған .Төрт ұлы болған: Барысхан , Қарахан, Шиде, Алақ, Алып  Ер Тоңаны жоқтау жыры  М.Қашқаридің «Түркі  сөздерінің жинағына» енген.

Қорқыт қандай кейіпкер?

• Мифтік бейне

• Типтік

• (VІІІ ғ.)-  тарихи тұлға аңыз  кейіпкері.

• Тұлға

Answer explanation

 

 Қорқыт (VІІІ ғ.)-  тарихи тұлға аңыз  кейіпкері. Туып- өскен  жері- Сыр бойындағы Жанкент (Жаңакент) қаласы. Қобыз  аспабын ойлап  тапқан, ұрпақтарға «Желмая», «Аққу», «Елім ай» , «Қорқыт күйі», т.б. күйлерді қалдырған.

        «Қорқыт ата  кітабының» бізге жеткен неше нұсқасы бар?

•         «Қорқыт ата  кітабының» (ХV  ғасырда жазылған) бізге жеткен екі  нұсқасы бар.

•             «Қорқыт ата  кітабының» (ХV  ғасырда жазылған) бізге жеткен алты нұсқасы бар.

•      «Қорқыт ата  кітабының» (ХV  ғасырда жазылған) бізге жеткен төрт нұсқасы бар..

•      «Қорқыт ата  кітабының» (ХV  ғасырда жазылған) бізге жеткен үш нұсқасы бар..

Answer explanation

        «Қорқыт ата  кітабының» (ХV  ғасырда жазылған) бізге жеткен екі  нұсқасы бар. Дрезден қаласында 12 жырдан  тұратын қолжазбасы және Италияда (Ватикан)  6 жырдан тұратын қолжазбасы. Алғаш  рет ХХ ғасырда хатқа  түсірілген.

         «Қорқыт ата кітапбы» -VIII  ғасырларда және одан бұрын туған аңыз -дардың жинағы. Кітаптағы жырлар: « Қазанбектің  ауылын жау шапқалы туралы жыр»,  «Дерсе хан ұлы Бұқаш  туралы жыр» , «Төбекөз  дәуді  жеңген  Бисат батыр» ,т.б. «Бамсы Бейрек жыры» оқиғасы, құрылысы жағынан  «Алпа- мыс батыр» жырына жақын  келеді.Кітапта нақыл сөздер көптеп кездеседі.

«Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы қайда сақталып  келген?

• «Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы Италия кітапханасында сақталып  келген

• «Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы Қытай кітапханасында сақталып  келген

• «Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы Ресей кітапханасында сақталып  келген

• «Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы Париж кітапханасында сақталып  келген

Answer explanation

 «Оғыз қаған»  жырының ұйғыр әрпімен жазылған  нұсқасы Париж кітапханасында сақталып  келген. 40- тан  астам хикаядан тұрады. (Жыр  кейіпкерлері:Оғыз, анасы - Айқаған, ақылшы кеңесшісі- Ұлық Түрік  ұлдары-  Күн  Ай , Жұлдыз ,Көк , Тау, Теңіз ,Ормандағы ғажап аң-Қат ,жол көрсетуші- Көк бөрі)

   Жыр ІХ ғасырда жинақталып,ХІV ғасырда хатқа түскен.Жырдың басты идеясы бүкіл түркі елін бірлікке шақыру, достық пен адамгершілікке үндеу, сыртқы жауға қарсы күресу. Қыпшақ, қаңлы,қардұқ, қалаш рутайпаларының шығу  тегін  жеке кісілердің  оқиғасымен байланыстырады. Жырда оғыздардың Көк Тәңіріне табынып, өздерін Көк  Бөріден тарататыны аңғарылады.