Сүйлөм Кызматы

Сүйлөмдүн башкача айтылган аталышы кандай?

• Мазмун

• Иш тилкеси

• Багыттоо

• Жардам

Сүйлөмдүн грамматикалык жанында кандай белгилер бар?

• Лексикалык-семантикалык

• Синтаксистик

• Модалдуулук

• Интонациялык

Сүйлөмдүн предикативдүүлүк категориясын кандай белгилейт?

• Синтаксистик чак

• Модалдуулук

• Жак аркылуу

• Грамматикалык

Кыргыз тилинде колдонулган адабияттардын саны кандай?

• 200

• 150

• 107

• 100

Сүйлөмдүн интонациясын билдирүү үчүн кандай каражаттар колдонулат?

• Союздуу паузалар

• Союздор

• Модалдуулук

• Синтаксистик чактар

Баяндоочтору бирдей формадагы сүйлөмдөрдөн бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөрдүн алган орду түрдүүчө:

• Баш сүйлөмдөн кийин бир нече багыныңкы сүйлөм айтылат

• Баш сүйлөмдөн мурда колдонулуп, өзүнөн кийин кош чекит коюлуучу баш сүйлөмдөн баяндоочу түрдүүчө формаларда аяктайт

• Баш сүйлөмдөн мурда колдонулуп, өзүнөн кийин кош чекит коюлуучу баш сүйлөмдөн баяндоочу түрдүүчө формаларда аяктайт

• Баш сүйлөм бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөрдөн мурда да, кийин да колдонулат

Баяндоочу -са формасында аяктаган бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөр негизинен баш сүйлөмдөн мурда колдонулат. Алардын баш сүйлөмдөн мурда колдонулушу баяндоочторунун ойду так бүтүрө албагандыгына байланыштуу:

• Ал түнү экөөбүз тең уктаган жокпуз: Алиман өзүнчө ой жүгүрттүбү, кээде катуу үшкүрүп коюп жатты; мен болсом көзүмдү жумсам да, Алимандын бүгүнкү кылган жакшылыгына көңүлүм көлдөп, өткөн күндөр көз алдыма тартылып турду

• Ленин атындагы колхозго барсам, машина болор-болбос жеринен бузулуп турса, өзүм оңдоп ала албай, караган чакчыгай көздөнүп, качан келери белгисиз механикти күтүп турсам, анда менин атым ким болот?

• Ушул сааттан тартып менин башыма оор күн түштү: акелерим чындаса, мени сабап отуруп алып кетсе да, ким эмне дейт эле анда; түнү менен көз ирмебей, Картаңбайдын үйүндө жатып, минут сайын коркунучтуу күтүүдө болдум

• Айтор Ала-Тоонун алты у.

Баяндоочу - ганда формасында аяктаган же баяндоочторуна кезде, ченде, учурда, убакта сыяктуу сөздөр компоненттеш болуп айтылган бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөр да баш сүйлөмдөн мурда колдонулат:

• Ал башын өөдө көтөрө бергенде, өзүнө карап шагы ийилип турган кызыл алмалар анын көзүн арбап жибергенде, тентексип турган мүнөзүн ого бетер чаргытты

• Уулум тогуз болгондо, Төрт кыбыла жагыма Толкуп малым толгондо, Чоң кайгырып мен турам

• Бизге эртең жол тартууга туура келбейт: күн суук, ой да, тоо да ак көр, көк муздун кучагында

• Алийман кеткенден кийинки күндөрүм курусун: үч-төрт күн эптеп карманып чыдап жүрдүм; анан чыдагыз болду; кээде туруп бир жакка тентип басып кетким да келет

Баяндоочу -дай формасында аяктаган бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөр да баш сүйлөмдөн мурда колдонулат:

• Айтор Ала-Тоонун алты у.

• Уулум тогуз болгондо, Төрт кыбыла жагыма Толкуп малым толгондо, Чоң кайгырып мен турам

• Бизге эртең жол тартууга туура келбейт: күн суук, ой да, тоо да ак көр, көк муздун кучагында

• Алийман кеткенден кийинки күндөрүм курусун: үч-төрт күн эптеп карманып чыдап жүрдүм; анан чыдагыз болду; кээде туруп бир жакка тентип басып кетким да келет

Баяндоочу бирдей формадагы -ды, -са, ганча, -ганда, -гансып, -ыл сыяктуу формаларда аяктаган, баяндоочторуна айрым жандоочтор компоненттеш болуп айтылган бир нече багыныңкы сүйлөм бир гана баш сүйлөм менен байланыш жасаган учурлар кездешет:

• Атамдын көрүнүшү алда кандай коркунучтуу: көзү чанагынан чыгып, таноолору кыпчылып, муруттары тикеленип, моюну керкейип, далысы бүкчүйүп, мени тиктеп тургансыйт

• Курмандын акылы кем болсо, мээсине эчтеке кирбесе, молдо аны эмнеге кармайт

• Тегирмендин жанында эгин чаап жүргөн Касымдын комбайны жым болуп токтоп калганда, мен анча деле назар салган жокмун: дагы бир жери бузулган чыгар; иш үстүндө ар кандай боло берет эмеспи; ошол ой менен өйдө карабай орок тарта бердим

• Акыркы жети күн Шакел үчүн оор болду: тынымы жок, түн уйкусу жок