6 Ғылыми, публицистикалық, ресми іс-қағаздар стилі

   Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты:

 – Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол – жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді. 

   Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың.  

   Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: 

– Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң емес, - депті.                      

   Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: 

– Біз әкеңді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, - деп ақыл айтыпты. 

   Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапқан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жалаңаш қолымен ақшаны суырып алады да: 

– Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап шалдығып жүріп таптым. Мұныңыз қалай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып:

– Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсің, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Мәтін мазмұнына лайық мақалды анықтаңыз.

• Еңбек етсең, емерсің

• Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам.

• Еңбектің наны тәтті, Жалқаудың жаны тәтті.

• Өтірік өрге баспас.

   Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты:

 – Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол – жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді. 

   Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың.  

   Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: 

– Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң емес, - депті.                      

   Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: 

– Біз әкеңді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, - деп ақыл айтыпты. 

   Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапқан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жалаңаш қолымен ақшаны суырып алады да: 

– Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап шалдығып жүріп таптым. Мұныңыз қалай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып:

– Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсің, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Анасының ұлына өтірік айтқызуының себебін түсіндіріңіз.

• Ұлына мұра қалдырғысы келгендіктен.

• Баласына жаны ашығандықтан. 

  
  

• Әке мен бала арасын жақсартқысы келгендіктен.

•  Баласының үмітін үзгісі келмегендіктен.

   Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты:

 – Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол – жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді. 

   Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың.  

   Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: 

– Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң емес, - депті.                      

   Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: 

– Біз әкеңді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, - деп ақыл айтыпты. 

   Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапқан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жалаңаш қолымен ақшаны суырып алады да: 

– Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап шалдығып жүріп таптым. Мұныңыз қалай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып:

– Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсің, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Мәтіннің қай түрі екендігін көрсетіңіз.

• Баяндау

• Пайымдау

• Суреттеу

• Әңгімелеу

   Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты:

 – Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол – жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді. 

   Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың.  

   Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: 

– Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң емес, - депті.                      

   Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: 

– Біз әкеңді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, - деп ақыл айтыпты. 

   Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапқан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жалаңаш қолымен ақшаны суырып алады да: 

– Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап шалдығып жүріп таптым. Мұныңыз қалай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып:

– Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсің, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Баласының алғашқыда алтынға жаны ашымауының себебін көрсетіңіз.

• Әкесіне ренжігендіктен.

• Өз еңбегімен келмегендіктен. 

  
  

• Алтынның қадірін түсінбейтіндіктен.

• Ерке мінезінен арыла алмағандықтан.

   Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты:

 – Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол – жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді. 

   Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың.  

   Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: 

– Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң емес, - депті.                      

   Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: 

– Біз әкеңді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, - деп ақыл айтыпты. 

   Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапқан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жалаңаш қолымен ақшаны суырып алады да: 

– Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап шалдығып жүріп таптым. Мұныңыз қалай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып:

– Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсің, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Әкесінің оқыс әрекетінен нені түсінуге болады?

• Әйеліне ренжіді. 

• Ұлына сенбеді.

• Ұлын сынап көрді.

• Ұлына ашуланды.