Оқу сауаттылығы 7-8 мәтін

7-мәтін. Мәтіндегі көп нүктенің орнына қандай сөз қойғанда өзінің алдындағы сөйлеммен мағыналық  жағынан байланысқа түсетінін анықтаңыз.

• сонымен

• бірақ

• алайда

• өйткені

7-мәтін. «Қара шаңырақ» деп аталуының себебі неде, «қара» сөзі нені білдіреді?

• Киіз үйідің киіздері қара екендігін білдіреді.

• Ежелгі, үлкен, қадірлі, қастерлі, қасиетті деген  ұғымды білдіреді.

• «Шаңырағыңа қара» - абайлап сөйле деген сөздегі «қара» сөзінен келіп шығып, «байқа»  деген мағынаны білдіреді.

• Киіз үйдің іші қараңғы болатындығын білдіреді.

7-мәтін. Мәтінде жауабы жоқ сұрақты көрсетіңіз.

• Киіз үйдің ең қасиетті, киелі бөлігі деп нені айтады?

• Киіз үй қандай бөліктерден тұрады?

• «Қара шаңырақ» сөзі қандай ұғмыды білдіреді?

• Шаңырақ қандай бөліктердең тұрады?

7-мәтін. Берілген сөйлемдерді мәтіннің ой желісіне қарай орналастырыңыз.

1) Шаңыраққа да киізден түндік жасалады.

2) Түндікті ақ бормен немесе күйген сүйекпен борлайды.

3 )Тоғынның сүйегі қайыңнан жасалады.

4) Үйдің сүйегін өсімдік майымен майлайды.

5) Шаңыраққа желбау деп аталатын ою-өрнекті  4 шашақты бау жасалады.

• 2-1-3-5-4

• 3-4-1-5-2

• 3-4-2-1-5

• 2-3-4-5-1

7-мәтін. Мағынасы жағынан  мәтіннің соңғы  бөліміне сай келетін қатарды анықтаңыз.

• Ер адам – шаңырақтың  иесі, әйел – оның киесі.

• Шаңырақ  - киіз үйдің ең жоғары бөлігі.

• Шаңырақ  уықтардың ұштарын біріктіріп ұстап тұрады.

• Шаңырақ  киіз үйдің күмбездік, жартышарлық ұлттық, көркемдік қасиетін сақтап тұрады

8-мәтін. Мәмлүк  есімдер тобын 2 топқа бөліп қарастыруға автор қандай пікір білдірген?

• Тілдік тұрғыдан ғылыми бөлініс

• Негізгі сипатын анықтайтын бөлініс

• Нақты бөлініс

• Бұл - тек шартты бөлініс

8-мәтін. Мәтіндегі ақпаратқа сәйкес түркі тілдерінің негізгі қасиетін көрсетіңіз.

• Кейбір салалары ғана өзгеріске ұшыраған

• Тұрақты, аса көп өзгермеген.

• Өте  көп өзгеріске ұшыраған.

• Есімдер жүйесі еш өзгермейді.

8-мәтін.Мәтіндегі айтылмаған ойды белгілеңіз.

• Аң атауларынан тұратын есімдер көп кездеседі.

• Түркі халықтары есімдері оның қоғамдағы орнын көрсетпейді.

• Батыс тарихшылары түркі халықтарын әр дәуірде бірдей атаумен атаған.

• Есім адам жанының бір бөлшегі деп білген.

8-мәтін. Мәтін мәліметі бойынша жасалған қорытындыны көрсетіңіз.

• Еуропалықтар тәрізді өмір бойы бір есіммен жүрген.

• Мәмлүктер тілі түркі тілі болған.

• Есімдер жауынгерлік мағыналарға ие болған.

• Есімдерге аң атауларын қосу дәстүрі болған.

8-мәтін. Түркілер есімдерінің көпшілігі қандай мағынаға ие болғанын анықтаңыз.

• Жан-жануар атаулары.

• Жауынгерлік мағынадағы есімдер.

• Қоғамдық орнына қатысты есімдер.

• Бойтұмар,сақтаушы деген мағынадағы есімдер