Аружан

Эксперимент қандай функцияларды атқарады:

• субъектілерді мақсатты түрде зерттеу, таным процесін реттеу.

• гипотезалар мен теорияларды тәжірибе жүзінде тексеру, жаңа ғылыми тұжырымды қалыптастыру.

• өзіндік идеяларды насихаттау, алынған нәтижелерді жалпылау.

• таным процесін іштей ұйымдастыру, идеяны алға шығару.

• зерттеудің практикалық маңыздылығын анықтау.

Салыстыру дегеніміз:

• зерттеудің теориялық маңыздылығы.

• таным процесінің іштей ұйымдастырылуы.

• объектілердің өзара байланысын ескере отырып, олардың ұқсастығы немесе айырмашылығы туралы танымдық операция.

• гипотезалар мен теорияларды эксперимент негізінде тексеру.

• ғылыми түсініктерді қалыптастыру.

анализ дегеніміз:

• объектіні тереңірек зерттеу мақсатында оны құрамдас бөліктерге бөлу және олардың қасиетін анықтау.

• жаңа ғылыми түсініктерді қалыптастыру.

• заттың әртүрлі жақтарының, бөліктерінің бір тұтастыққа бірігуін зерттеу.

• зерттелетін құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау процесі.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

Синтез дегеніміз:

• жаңа ғылыми түсініктерді қалыптастыру.

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оның құрамдас бөліктеріне бөлу.

• зерттелетін құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау процесі.

• объектінің әртүрлі қырларын, бөліктерін бір тұтастыққа нақтылы немесе ойша біріктіру.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

Абстракция дегеніміз:

• зерттелетін құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын назарға алмай, субъектіні қазіргі жағдайда қызықтыратын құбылыстың нақты қасиеттеріне көбірек көңіл бөліп, айқындау.

• жаңа ғылыми түсініктерді қалыптастыру.

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оны құрамдас бөліктерге бөлу.

• заттың әртүрлі жақтарының, бөліктерінің бір тұтастыққа бірігуі.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

жалпылау дегеніміз:

• объектінің әртүрлі жақтарын, бөліктерін нақты сипаттау

   немесе ойша елестету.

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оны құрамдас бөліктерге бөлу.

• зерттелетін құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау үдерісі

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

• объектілердің жалпы қасиеттері мен белгілерін анықтау үдерісі.

Шынайылық (объективтілік) дегеніміз:

• сана арқылы бейнеленген, тексерілген, мағыналы және эмпирикалық пайымдаулар түрінде ғылым тілінде жазылған  фактілер.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

• субъектіні қызықтыратын қасиеттерді бір мезгілде анықтау арқылы зерттелетін құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау үдерісі.

• адамның қалауы мен еркінен тәуелсіз болған және іс жүзінде болып жатқан оқиғалар, құбылыстар, зерттелетін объектілердің әртүрлі жақтары, қасиеттері, байланыстарына нақты көзқарас.

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оны құрамдас бөліктерге бөлу.

Ғылыми фактілер дегеніміз:

• болған және іс жүзінде болып жатқан оқиғалар, құбылыстар; зерттелетін объектілердің әртүрлі жақтары, қасиеттері, байланыстары.

• сана арқылы бейнеленген, тексерілген, мағыналы және эмпирикалық пайымдаулар түрінде ғылыми стильде жазылған шынайы мәліметтер.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

• субъектіні қызықтыратын құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау процесі.

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оның құрамдас бөліктерге бөлу.

Зерттеудің эмпирикалық кезеңі немен сипатталады:

• объектіні өз бетінше зерттеу мақсатында оны құрамдас бөліктерге бөлу.

• ғылыми білімді құру және негіздеу.

• бастапқы фактілік материалды жинау және алғашқы өңдеу.

• зерттелетін объектілердің әртүрлі жақтары, қасиеттері, байланыстарын теориялық негізде зерттеу.

• субъектіні қызықтыратын құбылыстың бірқатар қасиеттері мен байланыстарын ойша абстракциялау процесі.

Зерттеудің эмпирикалық және теориялық кезеңдері арасындағы байланыс көпірі:

• проблеманы анықтау

• фактілерді алу және сипаттау

• эксперимент

• дәлелдеу

• теорияны қалыптастыру