วิเคราะห์พระบรมราโชวาท

อย่าถือตัวเป็นพระเจ้าให้ประพฤติตนให้ดี

ประหยัด

วิชาที่ต้องเรียนคือภาษาและเลข

จงถือตัวเป็นพระเจ้า

 การรักษาชื่อเสียง

การใช้จ่ายทรัพย์

การลงโทษผู้ทำความผิด

วิธีการปฏิบัติตนตามคำพ่อสอน

จงจำไว้เถิดว่า

พึงระลึกไว้เสมอว่า

ให้รู้จักเตรียมพร้อม

ให้มีความตื่นตัวอยู่เสมอ

ขณะที่ศึกษาเล่าเรียน 

 ขณะที่เดินทางไปต่างประเทศ

ขณะที่ปฏิบัติหน้าที่รับผิดชอบ

ใช้ได้ทุกโอกาสพิจารณาตามความเหมาะสมของสถานการณ์

เพราะความรู้เป็นสิ่งที่หายากกว่าทรัพย์สินชนิดอื่น ๆ

เพราะความรู้เป็นสิ่งที่หาได้ง่ายกว่าทรัพย์สินอื่น ๆ

เพราะความรู้คือทรัพย์ที่ติดตัวไปตลอด ไม่มีใครมาแย่งชิง หรือทำลายได้

เพราะความรู้นำไปขายไม่ได้ แต่ทรัพย์อื่น ๆ นำไปขายได้

การเปรียบเทียบสถานะมนุษย์กับสัตว์เพื่อกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาตนเอง

การตระหนักถึงความสำคัญของการทำหน้าที่ของตนเอง

การไม่ยึดติดกับสถานะทางสังคมและแสวงหาความสุขส่วนตัว

การมุ่งเน้นการใช้ชีวิตเรียบง่ายและไม่แสวงหาความเปลี่ยนแปลง

ไม่ให้สำคัญผิดว่าจะได้รับความช่วยเหลือ

ไม่ให้หลงยศศักดิ์ ของตน

ไม่ให้กระทำความผิดใด ๆ

ไม่ให้ถืออำนาจประพฤติมิชอบ

พึงใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ

ธรรมที่ประพฤติดีแล้วนำสุขมาให้

บัณฑิตย่อมเว้นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ถือเอาแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์

พึงรักษาจิตของตน เหมือนคนประคองบาตรที่เต็มด้วยน้ำมัน

การเรียนรู้และใช้ภาษาไทยเท่านั้นในการพัฒนาสังคม

การเรียนรู้ภาษาไทยให้มากขึ้นเพื่อแข่งขันกับภาษาต่างประเทศ

การไม่ยึดติดกับวัฒนธรรมต่างชาติและปฏิเสธการเปลี่ยนแปลง

การไม่ละเลยรากเหง้าและความเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง

สะท้อนความล้าหลังของวิชาความรู้ในสมัยนั้น

สะท้อนการยอมรับว่าการศึกษาของไทยล้าหลังและควรปรับปรุงโดยยึดแนวทางของตะวันตก

สะท้อนความแตกต่างทางความรู้ของไทยกับตะวันตก

สะท้อนความมุ่งมั่นของไทยในการรักษาเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม