Америка халықтарының Өркениеті. ИНКТЕР МЕН АЦТЕКТЕР.

Оңтүстік Американың батыс жағалауын бойлай мыңдаған шақырым аралықта созылып жатқан империя:

• Ацтектер

• Инктер

• Майялықтар

• Рим империясы

• Александр Македонский империясы

Инктер империясының негізін салған:

• Осирис және Геб

• Ромул мен Рем

• Хуан Ди - Ұлы Сары Император

• Күннің балалары

Инк терминінің мағынасы (-лары):

• Халықтың жалпы атауы

• жоғары әскери сословиені білдірді

• Билеушінің титулы

• Орталық Американың барлық халықтарының атауын білдірді.

• Перу мемлекетінде билік құрған топ

Алғашында инк атауы мемлекет құрылғанға дейін тиесілі болды:

• Анд аймағын мекендеген бір тайпаға

• Юкатан түбегінің маңындағы бір тайпаға

• Тескоко көлінің маңындағы бір тайпаға

• Куско алқабын мекендеген бір тайпаға

Answer explanation

Алғашында "инка" термині бүкіл өркениетті білдірмеді, тек Куско аңғарында өмір сүрген шағын тайпаға қатысты болды.

🔹 Инктердің ежелгі тарихы

📍 Мемлекет құрылмай тұрып

• Инка тайпасы бастапқыда Куско аңғарында өмір сүріп, негізінен егіншілік пен мал шаруашылығымен айналысты.

• Олар аймара, чанка, уари және басқа анд тайпаларымен көршілес тұрды.

📍 Биліктің күшеюі

• Аңыз бойынша, Күн әкейдің балалары инктерді Куско аңғарына бастап келіп, алғашқы қонысты құрды.

• Кейін инктер көрші тайпалармен соғысып, жерлерін кеңейте бастады.

• Олар Куско аймағындағы тайпаларды өз билігіне бағындырды және біртұтас мемлекет құруға кірісті.

📍 "Инка" терминінің өзгеруі

• Инктер басқа халықтарды бағындырғаннан кейін, "инка" термині тек халықты ғана емес, билік элитасын да білдіретін болды.

• Кейін "инка" сөзі жоғарғы билеушінің титулы ретінде қолданылды..

• Соңында бұл термин бүкіл империяға қатысты атала бастады, бірақ инктердің мемлекетінің шынайы атауы Тауантинсуйу («Төрт біріккен аймақ») болды.

"Инка" терминінің эволюциясы:
🔹 Алдымен – бұл тек Куско аңғарындағы шағын тайпаның атауы болды.
🔹 Кейін – ол билеуші элитаны білдірді.
🔹 Соңында – бұл атау бүкіл өркениетке қатысты қолданыла бастады.

Осындай атау өзгерістері тарихта жиі кездеседі. Мысалы, римдіктер де бастапқыда Лаций аймағындағы шағын халық болса, кейін олардың атауы алып империямен байланысты болды.

Инктердің соңғы жоғарғы билеушісі:

• Атауальпа

• Тарквиний Горд

• Ромул Августул

• Пачакути

• Ицкоатль

Инктердің билеушічі Атауальпаның алдында болған билеушілер саны :

• 12 билеуші

• 18 билеуші

• 7 патша

• 24 патша

Инктер туралы нақты тарих басталған тоғызыншы билеуші :

• Атауальпа

• Ромул

• Пачакути

• Ицкоатль

• ІІ Филипп

Answer explanation

Не себепті Инктердің нақты тарихы IX билеуші Пачакути (1438–1463) тұсында басталады? Себебі Пачакути Инктер империясының негізін қалайды, Пачакутиге дейінгі инктердің мемлекеті Куско корольдігі болып аталатын империя емес еді.

🔹 Пачакути және Инк империясының құрылуы.

📍 Пачакутидің билікке келуі

• 1438 жылы инктер Куско қаласына шабуыл жасаған чанка тайпасымен ауыр шайқасқа түсті.

• Сол кезде билікте отырған Виракоча Инка (Пачакутидің әкесі) және мұрагері Урукон Инка шайқастан бас тартып, қашып кетті.

• Бірақ жас Пачакути әскерді ұйымдастырып, Чанка тайпасын жеңді, осыдан кейін ол Кусконың заңды билеушісі атанды.

📍 Пачакути – Инк империясының негізін қалаушы

• Пачакути Инк мемлекетін кеңейтуді бастады, ол алғаш рет "Тауантинсуйу" ("Төрт біріккен аймақ") деген ресми атауды енгізді.

• Ол жаулап алынған тайпаларды біріктіріп, әкімшілік жүйе құрды.

• Куско қаласын қайта жаңғыртып, оны империяның саяси және мәдени орталығына айналдырды.

• Жол жүйесін дамытты, бұл инктердің тиімді басқаруын қамтамасыз етті.

📍 Пачакутидің мұрасы

• Ол қазіргі Перу, Эквадор, Боливия және Чили аймақтарын жаулап алды.

• Оның реформалары Инк империясының құрылымын нығайтты және оны ең қуатты мемлекеттердің біріне айналдырды.

• Оның билігінен кейін Инк империясы өз дамуының ең жоғарғы деңгейіне жетті.

🗿 Қорытынды:
Пачакут – Инк империясының нағыз негізін қалаушы. Ол тек соғыс жүргізіп қана қойған жоқ, сонымен қатар мемлекетті тиімді басқару жүйесін құрды. Оның реформалары болмағанда, Инка империясы ұзақ өмір сүре алмас еді.

Инктердің дәуірлеу кезеңіне тән құбылыс (-тар):

• Мемлекет қалыптасып , бірден іргесін бекітеді.

• Азаматтық құқықтар жинағы қалыптасты

• Соңғы жүзжылдықта инктер Анд аймағындағы Оңтүстік Колумбиядан орталық Чилиге дейінгі барлық тайпаларды жаулап алып, өздеріне бағындырды.

• Заңдар жинағы қалыптасты.

• Осы уақытта инктер мемлекетіндегі халық саны 6 миллион адамға жеткен.

Инктер жаулап алған аймақтар:

• Анд аймағындағы Оңтүстік Колумбиядан
  Орталық Чилиге дейінгі тайпаларды

• Орталық Америкадағы Юкатан түбегінен Оңтүстік Чилиге дейінгі тайпаларды

• Анд аймағындағы Бразилияның батыс жағалауынан Шығыс Чилиге дейінгі тайпаларды

• Анд аймағындағы Солтүстік Аргентинадан Панамаға дейінгі тайпаларды

XV ғасырда инктер мемлекетіндегі халық саны шамамен:

• 5 миллион

• 6 миллион

• 7 миллион

• 8 миллион