ЕКІ ЖАУЫНГЕР. ФАСТФУД МӘТІНДЕРІ. ББЖМ. 9 СЫНЫП

№1 мәтін

Ертеде ел арасында жаугершілік жиі болатын кезде, қазақтың екі жауынгері төс қағысып, дос болыпты. Бірде əскерлер бір өзеннің бойында шатыр тігіп, дамылдапты. Тұтқиылдан жаудың көптеген қалың қолы шабуыл жасапты. Малдарын тартып алып, мүліктерін тиеп кетіпті. Қолға түскен азаматтарды айдап əкетіпті.

Осы шабуылда екі достың біреуі жау қолына түсіп қалады. Досының қолға түсіп қалғанын естіген екінші батыр күздің қара суығын елеместен, өзенді малтып өтіп, жау жатқан жағаға келеді. Анталаған жау əскерлері оны тарпа бас салады. Жауынгер өзін қолбасыға апаруын өтінеді. Ол жаудың қолбасшысына:

- Мен қолдарыңа түскен бір жауынгерге құн төлеп, сатып алуға келдім. Менің оған айырбасқа берер мал-мүлкім жоқ. Бір-ақ нəрсе беремін. Ол – өзімнің өмірім. Досымды босатыңдар, ол үшін менің өмірімді алыңдар, - дейді. Қолбасы ойланып отырып, оны сынамақ болады да:

- Жарайды, мен сені қыршыныңнан қимай -ақ қояйын. Маған сол өміріңнің бір бөлшегін ғана берсең болады, - дейді.

- Ол не? - дейді досын құтқаруға асыққан жігіт.

- Маған сенің көздерің керек, - дейді қолбасы.

-Ол да болсын! Тек досымды тезірек босат! – дейді.

Сөйтіп бұл сыннан да сүрінбей өтеді. Жауынгер тұтқыннан босаған досының иығына қолын салып, зағип күйі қуанып, күлімдеп келе жатады. Мұны көрген жаудың қолбасы: " Мынадай ерлері бар халықты тұтқиылдан келіп, қапыда бас салған жағдайда болмаса, бетпе-бет ұрыста жеңу қиынға соғады",- деп ой түйеді. Сөйтіп өз əскерлеріне шегінуге бұйрық береді.

Болған оқиғадан қолбасшы не түйді?

• Ердің төзімі айдауда болғанда сыналады

  
  

• Достыққа адал ері бар елдің іргесі берік

  
  

• Тұтқиылдан шабуылдау жеңістің кепілі

  
  

• Тиісті жерде жеңісті мойындау абзал

  
  

№1 мәтін

Ертеде ел арасында жаугершілік жиі болатын кезде, қазақтың екі жауынгері төс қағысып, дос болыпты. Бірде əскерлер бір өзеннің бойында шатыр тігіп, дамылдапты. Тұтқиылдан жаудың көптеген қалың қолы шабуыл жасапты. Малдарын тартып алып, мүліктерін тиеп кетіпті. Қолға түскен азаматтарды айдап əкетіпті.

Осы шабуылда екі достың біреуі жау қолына түсіп қалады. Досының қолға түсіп қалғанын естіген екінші батыр күздің қара суығын елеместен, өзенді малтып өтіп, жау жатқан жағаға келеді. Анталаған жау əскерлері оны тарпа бас салады. Жауынгер өзін қолбасыға апаруын өтінеді. Ол жаудың қолбасшысына:

- Мен қолдарыңа түскен бір жауынгерге құн төлеп, сатып алуға келдім. Менің оған айырбасқа берер мал-мүлкім жоқ. Бір-ақ нəрсе беремін. Ол – өзімнің өмірім. Досымды босатыңдар, ол үшін менің өмірімді алыңдар, - дейді. Қолбасы ойланып отырып, оны сынамақ болады да:

- Жарайды, мен сені қыршыныңнан қимай -ақ қояйын. Маған сол өміріңнің бір бөлшегін ғана берсең болады, - дейді.

- Ол не? - дейді досын құтқаруға асыққан жігіт.

- Маған сенің көздерің керек, - дейді қолбасы.

-Ол да болсын! Тек досымды тезірек босат! – дейді.

Сөйтіп бұл сыннан да сүрінбей өтеді. Жауынгер тұтқыннан босаған досының иығына қолын салып, зағип күйі қуанып, күлімдеп келе жатады. Мұны көрген жаудың қолбасы: " Мынадай ерлері бар халықты тұтқиылдан келіп, қапыда бас салған жағдайда болмаса, бетпе-бет ұрыста жеңу қиынға соғады",- деп ой түйеді. Сөйтіп өз əскерлеріне шегінуге бұйрық береді.

1-абзацтың баяндалу сипатына тән ерекшелігін көрсетіңіз

• етістіктердің жедел өткен шақ тұлғасы

• етістіктердің ауыспалы осы шақ тұлғасы

• етістіктердің бұрынғы өткен шақ тұлғасы

• етістіктердің ауыспалы өткен шақ тұлғасы

№1 мәтін

Ертеде ел арасында жаугершілік жиі болатын кезде, қазақтың екі жауынгері төс қағысып, дос болыпты. Бірде əскерлер бір өзеннің бойында шатыр тігіп, дамылдапты. Тұтқиылдан жаудың көптеген қалың қолы шабуыл жасапты. Малдарын тартып алып, мүліктерін тиеп кетіпті. Қолға түскен азаматтарды айдап əкетіпті.

Осы шабуылда екі достың біреуі жау қолына түсіп қалады. Досының қолға түсіп қалғанын естіген екінші батыр күздің қара суығын елеместен, өзенді малтып өтіп, жау жатқан жағаға келеді. Анталаған жау əскерлері оны тарпа бас салады. Жауынгер өзін қолбасыға апаруын өтінеді. Ол жаудың қолбасшысына:

- Мен қолдарыңа түскен бір жауынгерге құн төлеп, сатып алуға келдім. Менің оған айырбасқа берер мал-мүлкім жоқ. Бір-ақ нəрсе беремін. Ол – өзімнің өмірім. Досымды босатыңдар, ол үшін менің өмірімді алыңдар, - дейді. Қолбасы ойланып отырып, оны сынамақ болады да:

- Жарайды, мен сені қыршыныңнан қимай -ақ қояйын. Маған сол өміріңнің бір бөлшегін ғана берсең болады, - дейді.

- Ол не? - дейді досын құтқаруға асыққан жігіт.

- Маған сенің көздерің керек, - дейді қолбасы.

-Ол да болсын! Тек досымды тезірек босат! – дейді.

Сөйтіп бұл сыннан да сүрінбей өтеді. Жауынгер тұтқыннан босаған досының иығына қолын салып, зағип күйі қуанып, күлімдеп келе жатады. Мұны көрген жаудың қолбасы: " Мынадай ерлері бар халықты тұтқиылдан келіп, қапыда бас салған жағдайда болмаса, бетпе-бет ұрыста жеңу қиынға соғады",- деп ой түйеді. Сөйтіп өз əскерлеріне шегінуге бұйрық береді.

Жауынгер досының бостандығын қалай өтеді?

• өмірін қиды

• жанарын берді

• достығын қиды

• мал-мүлкін берді

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

Не себепті адамда тез дайындалатын тағамдарды тұтынады?

 

 

• А) уақыт жетпейді

• В) жарнамалар көп

• С) дәмдеуіш қосылады

• Д) көшеде даярланады

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

«Ауру – астан»  мақаланының мағынасын түсіндіріңіз

• Көп тамақ ішітені адам ауырмайды

• Аурулардың көбінің шипасы – тамақ

• Уақытында ішкен астың ағзаға пайдасы болады

• Ас сапасы адам денсаулығына тікелей әсер етеді

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

Кәсіби салалық сөздер қатарын белгілеңіз

• фаст-фуд, хот-дог, бургер, чипсы

• жарнама, тұтынушы, дәмдеуіш

• ұйқы безі, өт жолы, қан қысымы

• консервант, химиялық тәуелділік

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

Бос орынға тиісті сөзді қойыңыз. Тез дайындалатын тағамдардың рационында ... жеткіліксіз.

• А) майлар

• В) дәрумендер

• С) дәмдеуіштер

• Д) консерванттар

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

2-абзацтың 1-абзацқа қатынасын көрсетіңіз. 1-абзацтағы ойды:

• дәлелдейді

• түсіндіреді

• С) насихаттайды

• тұжырымдайды

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

Мәтіннің құрылымын көрсетіңіз

• лид- жауап беру

• тезис- негізгі бөлім

• негізгі - қорытынды бөлім

• автор позициясы – аргумент

№2 Мәтін

Қазіргі кезде адамға ең жетпейтін нәрсе – уақыт. Тіпті асты да асығып ішетін болдық.  Уақыты жоқ адамдар үшін тез дайындалатын тағамдарды тұтыну ыңғайлы болып тұр.  Олар – фастфуд тағамдары.

 Фастфуд деген не? Сөзбе-сөз аударғанда «жылдам дайындалатын ас» деген  мағынаны білдіреді. Көшедегі шаурма, хот-дог, бургер тәрізді азыққа қоса, чипс сияқты  ұсақ-түйек тағамдарда фастфуд өніміне жатады. Мамандардың айтуынша, фастфуд пен  тамақтануға мүлдем болмайды. Олардың құрамында май мен консервант көп болғанымен,  дәрумен мүлдем жоқ. Фастфудты көп тұтыну адамды психологиялық және химиялық  жағынан тәуелділікке әкелуі мүмкін. Өйткені аталған өнімге оның дәмін күшейтетін  арнайы дәмдеуіштер қосылады екен. Сондықтан тұтынушыларды өзіне тартып тұрады.  Фастфудқа үйір жандар асқазан жарасы немесе созылмалы гастрит, өттің толуы, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамырлары аурулары, семіздік, қан қысымы, сусамыр  ауруларына шалдығуы мүмкін. Сондықтан көшеде даярланатын тағамдарды таңдап, талғап жеген дұрыс. «Ауру – астан» деген дана халқымыз бекер айтпаған болу керек.

Екі мәтінде сөздік қорыМен байланысты қарама-қайшы ерекшелікті көрсетіңіз

• антоним-синоним

• тура-ауыспалы мағына

• архаизм-неологизм

• Д) өткен шақ-осы шақ