Кәсіпкерлік 5

Өндірістік емес негізгі қорларды табыныз:

• тұрғын үй, аурухана

• тұрғын үй, ғимараттар

• кітапхана, жабдықтар

• құрылыстар, аурухана

• дүкендер

Әр түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындарда еңбекақының көп тараған екі нысаны:

• кесімді және мерзімдік

• жай мерзімді

• тікелей кесімді

• кесімді сыйақы

• кесімді дамушы

Кесімді нысаны мына жағдайларда қолданылады:

• тікелей жұмысының немесе олардың бригадасының жұмыстарының сандық көсрсеткішіміздің бар болуы

• шикізаттар және материалдар артық жұмсалса

• жабдықтарды қызмет көрсетулері нашарланса

• техникалық тәртіптемелер бұзылса

• экономикалық нәтижелер

Еңбекақының кесімді нысанын қандай жағдайда ұсынуға болады:

• өнімнің сапасы намарласа, қауіпсіздік техника талабы бұзылса

• орындалатын жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептеу мүмкіндігі бұзылса

• техникалық негізделген еңбек мөлшерін қолдану бұзылса

• ақы төлеудің мөлшері дұрыс қолданылған жағдайда

• жоғары ақы төлеу қолданылса

Еңбекте мерзімдік ақы төлеу нысанын қолдану жағдайы:

• егерде жұмысшы машиналар немесе агреграттардың өнімділігін арттыру есебінен өнім шығаруды молайтуға ықпалын тигізе алмаса

• орындалатын жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептеу мүмкіншілігі

• шикізаттар және материалдар артық жұмсалса

• өнімнің сапасы нормаланған жағдайда

• қауіпсіздік техника талабы бұзылған жағдайда

Еңбекке мерзімдік ақы төлеу нысанын қолдану шарттары:

• учаскілерде жұмыс орындарында жұмыстың бас көрсеткіші болып талабын өнімнің және жұмыстың жоғары сапалығын қамтамасыз ету

• осы учаскеге жұмысшыларды өнім өндірімнің немесе орындалған жұмыстың көлемін онын әрі арттыруды ынталандырудың қажеттілігі

• жұмысшының өндірімін немесе орындалған жұмыстың көлемін арттыру мүмкіндігі

• орындалатын жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептен мүмкіндігі

• жұмысшының өндірімін немесе орындалған жұмыстың көлемін төмендету мүмкіндігі

Еңбекақының мерзімдік нысаны үшін негізгі екі жалақы жүйесі тән:

• жай мерзімдік және мерзімдік сыйақылар

• кесімдік дамушы

• кесімді сыйақылық

• тікелей кесімді

• жай мерзімдік

Еңбекақы бұл:

• жұмыскерге оның еңбегі үшін сапасына, санына және шығарылған қажетті өнім көлеміне сәйкес берілетін төлем

• еңбек шығындарының өлшемі болып табыладтын және қызметкер үшін техникалық технологияның, еңбек өндірістік ұйымдастырудың қол жеткен деңгейіне сәйкес белгіленуі

• кәсіпорын өзінің өндіретін және коммерциялық қызметін іске асыру үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі шығындары

• төтенше таралған, кең түрде қабылданатын сонымен қатар түрімен маңызды қолданылатын көп мағынаны ұғым

• коммерциялық қызметін іске асыру үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі шығындары

Жұмыс күші, яғни құны. Бұл қызметінің өміріне қажет және оның еңбек қабылдайтын қалпына келтіруге жәрдемдесетін заттардың жинақ құны. Бұларға жататындар:

• жұмыскерлердің қажеттілігін қанағатандырудың мүмкін құны

• жұмысның өндірілетін немесе орындалған жұмыстың көлемін арттыру мүмкіндігі

• техникалық негізделген еңбек мөлшерін қолдану

• орындалатын жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептеу мүмкіндігі

• экономикалық жағдай

Жұмыскерлердің еңбек өнімділігінің өсуі:

• ол еңбекақының ұлғайтуға мүмкіндік береді. Бірақ оның өзінде еңбек өнімнің өсуі еңбекақының өсуіндегі болады

•  күрделі, қыиын жұмыстардың ақжы неғұрлым жоғары болатын жағдай

• қазіргі қоғамдық қажетті өнімнің барлығы жұмыскерлерге жеке еңбекақы түрінде берілмеуі

• қызметкерлердің белгілі кезендегі істеген еңбегі үшін есептеген және берілгін жалақысы

• сыйақы арқылы