ข้อสอบพัฒนาความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตร์ (PISA) ชั้น ม.3

ข้อ 1. ไมโครพลาสติกในสัตว์ทะเล

 

สถานการณ์ : จากผลการศึกษาของนักวิทยาศาสตร์ทางทะเลในปี 2025 พบว่า ปลาทะเลกว่า 30% ที่จับได้จากอ่าวไทยมีเศษไมโครพลาสติกอยู่ในระบบทางเดินอาหารไมโครพลาสติก (Microplastic) คือพลาสติกขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตร ที่มาจากขยะพลาสติกในทะเล เช่น ถุง ขวด แปรงสีฟัน หรือเส้นใยจากเสื้อผ้าเมื่อสัตว์ทะเลกินไมโครพลาสติกเข้าไป อาจทำให้ระบบย่อยอาหารเสียหาย และสารเคมีจากพลาสติกสามารถเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร จนถึงมนุษย์ที่บริโภคปลาเหล่านี้การลดปัญหานี้ทำได้โดยการลดการใช้พลาสติกครั้งเดียว (single-use plastic) และส่งเสริมการรีไซเคิลอย่างมีประสิทธิภาพ

 คำถามที่ 1 ไมโครพลาสติกเข้าสู่ร่างกายสัตว์ทะเลได้อย่างไร

• ผ่านการหายใจของสัตว์ทะเล

• ผ่านการกินอาหารที่ปนเปื้อน

• ผ่านการถ่ายภาพโดยเรือประมง

• ผ่านแสงแดดในทะเล

คำถามที่ 2 ผลกระทบของไมโครพลาสติกต่อมนุษย์มีสาเหตุจากอะไร

• ไมโครพลาสติกทำให้เนื้อปลาหวานขึ้น

• มนุษย์บริโภคสัตว์ทะเลที่ปนเปือนไมโครพลาสติก

• ไมโครพลาสติกช่วยให้เก็บปลานานขึ้น

• พลาสติกช่วยลดการเกิดสนิมในเรือ

คำถามที่ 3 ถ้านักเรียนต้องออกแบบโครงการรณรงค์ลดขยะพลาสติกในโรงเรียน จะทำอย่างไรให้ได้ผลและยั่งยืน

ข้อ 2. น้ำมันรั่วลงทะเล

 

สถานการณ์ : ในเดือนมิถุนายน 2025 เกิดเหตุการณ์เรือน้ำมันบรรทุกน้ำมันดิบรั่วไหลใกล้ชายฝั่งจังหวัดระยอง ทำให้น้ำทะเลเปลี่ยนสีและส่งกลิ่นเหม็น นักวิทยาศาสตร์ทางทะเลตรวจพบคราบน้ำมันแผ่กระจายกินพื้นที่กว่า 5 ตารางกิโลเมตร ส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำ ปะการัง และห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศชายฝั่งภาครัฐและหน่วยงานสิ่งแวดล้อมได้เร่งฉีดน้ำยาสลายน้ำมันและจัดทีมเก็บกู้คราบน้ำมัน เพื่อจำกัดผลกระทบให้มากที่สุด เหตุการณ์นี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของมาตรการป้องกันและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมจากภาคอุตสาหกรรม

 

คำถามที่ 1 คราบน้ำมันในทะเลส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศอย่างไร

• ทำให้น้ำทะเลมีรสหวาน

• ทำให้น้ำทะเลมีรสหวาน

• ปิดกั้นแสงแดดและออกซิเจนจากผิวน้ำ

• ช่วยรักษาอุณหภูมิของน้ำทะเลให้คงที่

คำถามที่ 2 การใช้น้ำยาสลายน้ำมันมีวัตถุประสงค์หลักเพื่ออะไร

• ทำให้น้ำมันจับตัวเป็นก้อนแข็ง

• แยกโมเลกุลน้ำมันให้จมลงสู่ใต้ทะเล

• เปลี่ยนคราบน้ำมันให้กลายเป็นน้ำแข็ง

• ทำให้คราบน้ำมันแตกตัวและย่อยสลายง่ายขึ้น

คำถามที่ 3 หากนักเรียนพบเห็นเหตุการณ์น้ำมันรั่วไหลในแหล่งน้ำใกล้โรงเรียน ควรมีแนวทางการแจ้งหรือการปฏิบัติตนอย่างไร

ข้อ 3. อาหารแปรรูปกับสุขภาพวัยรุ่น

สถานการณ์ : ในปัจจุบัน วัยรุ่นนิยมบริโภคอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม นักเก็ต มันฝรั่งทอด และบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เนื่องจากสะดวกและมีรสชาติถูกใจ อย่างไรก็ตาม งานวิจัยจากกรมอนามัยในปี 2024 พบว่าอาหารเหล่านี้มักมี โซเดียม ไขมันทรานส์ และสารกันเสีย ในปริมาณสูง การบริโภคอาหารแปรรูปเป็นประจำอาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิด โรคอ้วน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจในอนาคต นักโภชนาการแนะนำให้วัยรุ่นหันมาบริโภคอาหารสด เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่ปรุงเอง เพื่อลดความเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)  

คำถามที่ 1 ข้อใดคือ สารอาหาร ที่มักพบในปริมาณสูงในอาหารแปรรูป และส่งผลเสียต่อสุขภาพหากบริโภคมากเกินไป

• วิตามินซีและแคลเซียม

• ไขมันทรานส์และโซเดียม

• โปรตีนและใยอาหาร

• คาร์โบไฮเดรตและน้ำ

คำถามที่ 2 เหตุใดการรับประทานอาหารแปรรูปบ่อย ๆ จึงเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)

• เพราะทำให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันมากเกินไป

• เพราะมีรสชาติจืดชืดจนร่างกายเครียด

• เพราะมักมีสารที่ทำให้ไขมันและความดันในร่างกายสูง

• เพราะมีแป้งไม่เพียงพอสำหรับพลังงาน

คำถามที่ 3 นักเรียนจะสามารถปรับพฤติกรรมการกินอย่างไร เพื่อให้เหมาะสมกับสุขภาพในวัยเรียน

ข้อ 4. ฝุ่น PM 2.5 

สถานการณ์ : ในช่วงฤดูหนาวของทุกปี หลายพื้นที่ในประเทศไทยประสบปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็กไม่เกิน 2.5 ไมครอน หรือ PM 2.5 แหล่งกำเนิดหลัก ได้แก่ การเผาไร่ การคมนาคมขนส่ง และอุตสาหกรรมฝุ่น PM 2.5 มีขนาดเล็กมากจนสามารถเข้าสู่ถุงลมในปอด และกระแสเลือด ทำให้เกิดปัญหาสุขภาพ เช่น โรคทางเดินหายใจ หอบหืด และโรคหัวใจรัฐบาลมีมาตรการติดตั้งเครื่องวัดคุณภาพอากาศ และรณรงค์ให้ประชาชนหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในช่วงที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน

คำถามที่ 1 เพราะเหตุใด PM 2.5 จึงเป็นอันตรายต่อร่างกายมากกว่าฝุ่นทั่วไป

• มีสารกัมมันตรังสีสูง

• ติดตามร่างกายได้ง่าย

• ขนาดเล็กจนสามารถเข้าสู่ระบบหายใจลึกถึงถุงลมปอด

• เป็นฝุ่นชนิดที่มีความร้อนสูง