સૂક્ષ્મજીવો વિશે પ્રશ્નો

સૂક્ષ્મ જીવોને જોવા માટે કયા સાધનનો ઉપયોગ થાય છે?

• ટેલિસ્કોપ

• માઇક્રોસ્કોપ

• બેરોમીટર

• થર્મોમીટર

Answer explanation

સૂક્ષ્મ જીવોને જોવા માટે માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ થાય છે, કારણ કે તે નાના પદાર્થોને વિશાળ બનાવે છે. ટેલિસ્કોપ તારા અને દૂરસ્થ વસ્તુઓ માટે છે, જ્યારે બેરોમીટર અને થર્મોમીટર વાતાવરણના માપ માટે છે.

દહીં બનાવવા માટે કયો સૂક્ષ્મ જીવ જવાબદાર છે?

• રાઈઝોબિયમ (Rhizobium)

• યીસ્ટ (Yeast)

• લેક્ટોબેસીલસ (Lactobacillus)

• પ્લાઝમોડિયમ (Plasmodium)

Answer explanation

દહીં બનાવવા માટે લેક્ટોબેસીલસ (Lactobacillus) બેક્ટેરિયા જવાબદાર છે, જે દહીંમાં લાક્ટિક એસિડનું ઉત્પાદન કરે છે. અન્ય વિકલ્પો દહીં બનાવવામાં સહાયક નથી.

આલ્કોહોલ અને વાઇન બનાવવા માટે કઈ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય છે?

• નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન (Nitrogen fixation)

• પેસ્ટ્યુરાઇઝેશન (Pasteurization)

• આથવણ (Fermentation)

• સંગ્રહણ (Storage)

Answer explanation

આલ્કોહોલ અને વાઇન બનાવવા માટે આથવણ (Fermentation) પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં ખમણાં અને ખાંડના વિઘટનથી આલ્કોહોલનું ઉત્પાદન થાય છે. અન્ય વિકલ્પો આ પ્રક્રિયાને દર્શાવતા નથી.

કયો બેક્ટેરિયા કઠોળના છોડના મૂળમાં નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે?

• લેક્ટોબેસીલસ

• રાઈઝોબિયમ

• ઈ-કોલાઈ (E. coli)

• સાલ્મોનેલા (Salmonella)

Answer explanation

રાઈઝોબિયમ બેક્ટેરિયા કઠોળના છોડના મૂળમાં નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે, જે છોડને પોષણ માટે જરૂરી નાઈટ્રોજન પ્રદાન કરે છે. અન્ય વિકલ્પો આ કાર્ય માટે જવાબદાર નથી.

સૌપ્રથમ પેનિસિલીન (Penicillin) નામની એન્ટિબાયોટિક (antibiotic) કોણે શોધી?

• લૂઈ પાશ્ચર (Louis Pasteur)

• એડવર્ડ જેનર (Edward Jenner)

• રોબર્ટ કોચ (Robert Koch)

• એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ (Alexander Fleming)

Answer explanation

એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે 1928માં પેનિસિલીનની શોધ કરી, જે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક તરીકે ઓળખાય છે. અન્ય વૈજ્ઞાનિકો જેમ કે લૂઈ પાશ્ચર, એડવર્ડ જેનર અને રોબર્ટ કોચે અન્ય મહત્વપૂર્ણ શોધો કરી છે, પરંતુ પેનિસિલીન ફ્લેમિંગની શોધ છે.

કોણે શીતળા (smallpox) ના રોગ માટે રસી (vaccine) શોધી?

• લૂઈ પાશ્ચર

• એડવર્ડ જેનર

• રોબર્ટ કોચ

• એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ

Answer explanation

એડવર્ડ જેનર એ શીતળા (smallpox) માટેની પ્રથમ રસી શોધનાર હતા. તેમણે 1796માં વેક્સિનેશનની પદ્ધતિ વિકસાવી, જે રોગને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ.

કયા મચ્છરના કરડવાથી મેલેરિયા (Malaria) થાય છે?

• એડીસ મચ્છર (Aedes mosquito)

• એનોફીલીસ મચ્છર (Anopheles mosquito)

• ક્યુલેક્સ મચ્છર (Culex mosquito)

• ઉપરોક્તમાંથી એક પણ નહીં

Answer explanation

મેલેરિયા (Malaria) એ એનોફીલીસ મચ્છરના કરડવાથી થાય છે. એડીસ અને ક્યુલેક્સ મચ્છર મેલેરિયા માટે જવાબદાર નથી, તેથી સાચો જવાબ એનોફીલીસ મચ્છર છે.

ટાઈફોઈડ (Typhoid) અને ક્ષય (Tuberculosis - TB) જેવા રોગો કયા સૂક્ષ્મ જીવથી થાય છે?

• વાયરસ

• બેક્ટેરિયા

• ફૂગ

• પ્રજીવ (Protozoa)

Answer explanation

ટાઈફોઈડ અને ક્ષય બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે. ટાઈફોઈડનું કારણ Salmonella typhi બેક્ટેરિયા છે, જ્યારે ક્ષય માટે Mycobacterium tuberculosis જવાબદાર છે. તેથી, સાચો જવાબ બેક્ટેરિયા છે.

ખોરાકને સૂક્ષ્મ જીવોથી બચાવવા માટે કયો પદાર્થ ઉપયોગી નથી?

• મીઠું

• ખાંડ

• સરકો (Vinegar)

• પાણી

Answer explanation

પાણી ખોરાકને સૂક્ષ્મ જીવોથી બચાવવા માટે ઉપયોગી નથી, કારણ કે તે જીવાણુઓને વધારવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરૂં પાડે છે. મીઠું, ખાંડ અને સરકો જીવાણુઓને નાશ કરવા માટે અસરકારક છે.

કયા સૂક્ષ્મ જીવને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી ગણવામાં આવે છે?

• બેક્ટેરિયા

• ફૂગ

• વાયરસ

• પ્રજીવ

Answer explanation

વાયરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે જીવિત કોષમાં પ્રવેશ કર્યા પછી જ જીવંત બની શકે છે, જ્યારે બેક્ટેરિયા અને ફૂગ સ્વતંત્ર રીતે જીવંત છે.