rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: pamiętnik, komedia, fraszka, sonet, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia – i wymienia ich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;

wskazuje elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog;

rozpoznaje w tekście literackim: neologizm,

rozpoznaje w tekście literackim: eufemizm i określa jego funkcje;

rozpoznaje w tekście literackim: porównanie homeryckie i określa jego funkcje;

rozpoznaje w tekście literackim: inwokację i określa jej funkcje;

rozpoznaje w tekście literackim: symbol, alegorię i określa ich funkcje;

zna pojęcie komizmu, rozpoznaje jego rodzaje w tekstach oraz określa ich funkcje;

zna pojęcie ironii, rozpoznaje ją w tekstach oraz określa jej funkcje;

określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji;

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny;

wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego;

porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;

interpretuje dzieła sztuki (obraz, grafika, rzeźba, fotografia);

dostrzega różnice między literaturą piękną a literaturą naukową, popularnonaukową, publicystyką i określa funkcje tych rodzajów piśmiennictwa;

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: ( reportaż) i określa ich podstawowe cechy;

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: ( wywiad) i określa ich podstawowe cechy;

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: ( artykuł) i określa ich podstawowe cechy;

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: (felieton) i określa ich podstawowe cechy;

znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.

rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych, uproszczeń grup spółgłoskowych i utraty dźwięczności w wygłosie; rozumie rozbieżności między mową a pismem;

rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny; rozumie pojęcie podstawy słowotwórczej; w wyrazie pochodnym wskazuje temat słowotwórczy i formant; określa rodzaj formantu, wskazuje funkcje formantów

wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, rozumie realne i słowotwórcze znaczenie wyrazu, rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne, wskazuje rdzeń;

zna zasady tworzenia wyrazów złożonych, odróżnia ich typy;

rozpoznaje imiesłowy, rozumie zasady ich tworzenia i odmiany, poprawnie stosuje imiesłowowy równoważnik zdania i rozumie jego funkcje; przekształca go na zdanie złożone i odwrotnie;

rozróżnia wypowiedzenia wielokrotnie złożone;

odróżnia mowę zależną i niezależną, przekształca mowę zależną na niezależną i odwrotnie;

rozumie i stosuje zasady dotyczące wyjątków od reguły polskiego akcentu.

dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy);

rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone,

rozpoznaje typy skrótów i skrótowców – określa ich funkcje w tekście;

rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, rodzaje nazw miejscowych, używa poprawnych form gramatycznych imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;

zna sposoby wzbogacania słownictwa;

rozumie znaczenie homonimów;

wyróżnia środowiskowe i regionalne odmiany języka;

rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;

rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;

rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny.

rozumie, na czym polega grzeczność językowa i stosuje ją w wypowiedziach;

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;

rozumie, na czym polega błąd językowy.

wykorzystuje wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych

poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne;

zna zasady pisowni wyrazów nieodmiennych i pisowni partykuły „nie” z różnymi częściami mowy.

funkcjonalnie wykorzystuje środki retoryczne oraz rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę;

gromadzi i porządkuje materiał rzeczowy potrzebny do tworzenia wypowiedzi; redaguje plan kompozycyjny własnej wypowiedzi;

odróżnia przykład od argumentu;

zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;

rozpoznaje i rozróżnia środki perswazji i manipulacji w tekstach reklamowych, określa ich funkcję;

rozpoznaje manipulację językową i przeciwstawia jej zasady etyki wypowiedzi.

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: recenzja,

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: rozprawka,

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: podanie, życiorys, CV, list motywacyjny,

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: przemówienie,

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wywiad;

wykonuje przekształcenia na tekście cudzym, w tym skraca, streszcza, rozbudowuje i parafrazuje;

formułuje pytania do tekstu;

zna problematykę lektur: Charles Dickens, Opowieść wigilijna;

zna problematykę lektur: Aleksander Fredro, Zemsta;

zna problematykę lektur: Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII;

zna problematykę lektur: Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec;

zna problematykę lektur: Ignacy Krasicki, Żona modna;

zna problematykę lektur: Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, Dziady część II, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie, Pan Tadeusz (całość);

zna problematykę lektur: Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę;

zna problematykę lektur: Henryk Sienkiewicz, Quo vadis, Latarnik;

zna problematykę lektur: Juliusz Słowacki, Balladyna;

zna problematykę lektur: Stefan Żeromski, Syzyfowe prace;