Awakna jangkung badag tanding gunung. Kulitna hideung lestreng. Bulu kumisna jeung janggotna sagedé-gedé tambang injuk. Buukna gimbal, kakara oyag lamun katebak angin baliung. Éstu pikagilaeun jeung pikasieuneun pisan.

Hiji mangsa, sang Jonggrang Kalapitung hayang nguseup di Walungan Citarum, lantaran hayang ngadahar beuleum lauk. Sanggeus ngahuleng sakedapan, taya deui carana iwal ti kudu menta tulung ka urang lembur nu aya di sisi walungan Citarum, nya éta Lembur Cisarua.

Paménta Jonggrang Kalapitung ditedunan ku urang lembur. Terus baé atuh digarawéan babarengan, gotong royong rempug jukung nyieun useup raksasa. Sanggeus mangbulan-bulan, useup téh jadi. Gedéna sagedé jangkar kapal cai, tali useupna ku tambang dadung anu panjangna puluhan méter.

Nepi ka ayeuna tempat saréna Jonggrang Kalapitung téh masih aya, anu ku urang dinya mah disebut batu korsi. Malah ceuk sakola mah, éta téh tempat babadamian bangsa lelembut, kaasup basa Sangkuriang ngayakeun babadamian jeung siluman-siluman nu rék ngabendung Citarum pameredih Dayang Sumbi.

Gancangna carita, éta useup téh terus baé digotong ka birit lembur rék dipasrahkeun ka Jonggrang Kalapitung. Ari srog, kasampak anu ngéngkén useup téh keur saré kérék gagauran luhureun batu cadas anu lémpar tur nyusun saperti bangku jeung korsi, sisi Citarum.

Nenjo anu nyegrék gaguran, saurang ogé euweuh anu wani ngahudangkeun. Sanggeus sabulan didagoan, kakara Jonggrang Kalapitung nyaring. Hudang bari gigisik. Manéhna kagét loba jelema di sabudeureunana.

Hulu sapi dicomot, tuluy dilelepkeun kana useup. Lung baé dialungkeung ka Walungan Citarum, lebah leuwi nu pangjerona. Talina diulur nepi ka manéhna kari nyekel tungtungna.

Jonggrang Kalapitung nguseup bari teu dilalajoan ku sakabéh pangeusi lembur. Diuk ngajégang. Sukuna nu sabeulah nincak gunung, ari nu sabeulah deui napak kana tangkal bungur anu kacida gedéna.

Salila sabulan manéhna ngajega kitu; nepi ka gunung anu ditincakna jadi bongkok sarta tangkal bungurna ampir paéh anu ku urang dinya disebut “sarang”. Anu matak nepi ka ayeuna gunung téh nelah baé Gunung Bongkok, ari urut tangkal bungurna jadi pilemburan anu nelah Lembur Bungursarang, bawahan Désa Cisarua, Jatiluhur.

Dongéng téh carita rékaan (fiksi) anu ngandung hal-hal pamohalan. Upamana baé sasatoan jeung tatangkalan boga paripolah sarta bisa ngomong kawas jelema, parahu jadi gunung, atawa jelema jadi maung kajajadén. Dongéng kaasup kana karya balaréa, lantaran henteu kanyahoan anu ngarangna.

Unggal wewengkon miboga dongéng séwang-séwangan anu raket patalina jeung kaayaan tempat katut kapercayaan masarakatna. Éta sababna dongéng mangrupa bagian tina folklore (carita rayat).

Dongéng “Jonggrang Kalapitung” mangrupa dongéng anu asalna ti wewengkon Kabupatén Purwakarta, patali jeung asal-usul ngaran tempat jeung kaayaan nu aya di éta wewengkon.

Di wewengkon séjén ogé aya dongéng anu samodél kitu téh. Di antarana baé:

1. “Sasakala Gunung Geulis” ti Kabupatén Bandung.

2. “Sasakala Gunung Tangkubanparahu” ti Kabupatén Bandung Barat.

Upama ditilik tina wangunna, dongéng téh aya anu panjang, aya ogé anu pondok. Dongéng anu panjang contona “Jonggrang Kalapitung”. Ari dongéng anu pondok upamana baé “Si Kabayan Ngala Nangka”.

Dongéng sasatoan, nya éta dongéng anu palakuna sasatoan.

Contona:

(1) “Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét”

(2) “Peucang Keuna ku Leugeut”

Dongéng sasakala, nya éta dongéng anu aya patalina jeung asal-muasalna hiji tempat, barang, atawa hal séjénna.

Contona:

(1) “Sasakala Gunung Tangkubanparahu”

(2) “Sasakala Gagak Buluna Hideung”

Dongéng sajarah, nya éta dongéng anu aya patalina jeung tokoh-tokoh sajarah atawa patempatan anu ngandung sajarah.

(1) “Hanjuang di Kutamaya”

(2) “Arca Domas”

(3) “Syéh Maulana Akbar”

Dongéng jalma biasa, nya éta dongéng anu palakuna jalma biasa.

(1) “Si Kabayan Ngala Roay”

(2) “Cikaracak Ninggang Batu, Laun-laun Jadi Legok”

Ngadongéng téh mangrupa salasahiji kaparigelan nyarita. Ngadongéng henteu sarua jeung maca dongéng. Anu matak dina ngadongéng mah urang kudu bener-bener apal kana dongéng anu rék didongéngkeun.