WIEDZA OGÓLNA

Szkoła powinna kształcić w szerokim zakresie, zarówno dyscyplin humanistycznych, jak i matematyczno-przyrodniczych. Struktura przedmiotów naśladuje strukturę akademicką. Celem jest osiągnięcie wysokiej biegłości i kompetencji w tych dziedzinach.

NIC NIENARUSZALNEGO

Treści nauczania nie mogą przesłonić osoby ucznia. Naturalny sposób uczenia się, rozwiązywanie problemów naukowych czy społecznych, jest siłą rzeczy interdyscyplinarny i wykorzystuje dorobek rozmaitych dziedzin. Podziały akademickie są zbędne. W szczególności należy poznawać metody badawcze wykorzystywane w rozmaitych naukach i czynić z uczniów „małych badaczy”, a nie odbiorców gotowej wiedzy.

DIAGNOZA I ZMIANA

Treścią zajęć szkolnych powinna być systematyczna diagnoza problemów współczesnych (np. układu stosunków międzynarodowych, ekologii, społecznych niesprawiedliwości) oraz poznawanie narzędzi zmiany, a także krytyczna analiza barier kulturowych, które zmianę blokują.

HUMANISTYKA

Program szkolny powinien poruszać się w zakresie najważniejszych dyscyplin akademickich. Wśród nich szczególne miejsce przypada humanistyce. Ona bowiem rozwija zmysł etyczny i estetyczny niezbędny każdemu człowiekowi. Tam też studiuje się dzieła, w których zawarto ludzką wiedzę o naszej naturze i sztuce życia. Między naukami humanistycznymi wyróżnić trzeba filozofię (a w niej metafizykę), która scala świat i nadaje sens poznawanej rzeczywistości.

PILNOŚĆ

Cokolwiek by mówić o skuteczności takich czy innych metod nauczania, sukces edukacyjny zależy w istocie od pilności i wysiłku ucznia. Dzieci trzeba uczyć rzetelnej pracy. Skądinąd należy wystrzegać się metod, w których uczniowie sami badają coś, co już zostało zbadane przez ekspertów. Np. metoda projektu zmusza uczniów do „powtórnego odkrywania Ameryki”, co jest zupełnie nieefektywne.

SWOBODNA AKTYWNOŚĆ

Uczymy się przez działanie i należy stworzyć możliwie dużo okazji do spontanicznej, twórczej aktywności dla każdego dziecka. Bardzo istotne znaczenie ma eksperyment (wypierany przez fatalną dominację wiedzy książkowej), a szczególnym patentem progresywistów jest metoda projektowa. Każda szkoła jest laboratorium, gdzie testuje się coraz to nowe techniki nauczania zgodne z potrzebami dziecka.

PLURALIZM

Metody nauczania powinny uwzględniać zróżnicowane style uczenia się i społeczne konteksty, w których funkcjonuje uczeń. Postuluje się edukację wielokulturową, uświadamiającą nam ograniczenia naszej perspektywy, a w szczególności badanie języka, jako nośnika rozmaitych uprzedzeń i stereotypów.

ĆWICZYĆ UMYSŁ

Powinniśmy skoncentrować się na analizie arcydzieł – techniki intelektualne, które podczas takiej analizy się poznaje są najcenniejsze. Pracujemy metodą sokratejską, odwołujemy się do praktyk coachingu. Rozwijamy także zajęcia z logiki i retoryki. Ze szkoły mamy wyjść z wyrobioną „krytyczną inteligencją” – reszty nauczymy się w życiu.

Fascynacja wieloma nowoczesnymi metodami nauczania prowadzi do tego, że to co miało być środkiem staje się celem.

PROGRAM WSPÓLNY

Państwo, działając w imieniu wspólnoty kulturowej, decyduje o najważniejszych elementach kształcenia we wszystkich szkołach. Program powinien być stabilny, niepodatny na „społeczne mody i dziecięce kaprysy”. Należy zadbać o jego kumulatywny charakter (usystematyzowanie i stałe poszerzanie zdobytej wiedzy).

ZRÓŻNICOWANIE

Programy powinny kształtować się możliwie blisko ucznia i w odpowiedzi na jego potrzeby. W jednej szkole można realizować ich kilka równocześnie. Program odpowiada przede wszystkim na aktualne wyzwania cywilizacyjne. Doświadczeń przodków nie należy lekceważyć, ale je krytycznie analizować i wykorzystywać to, co wyda nam się w danej chwili wartościowe.

NIEUSTANNIE W RUCHU

Szkoła pozostaje w dynamicznym związku z otoczeniem, trwa między nimi nieustanna wymiana – program szkoły jest zmieniany przez środowisko i zarazem zmierza do ulepszenia środowiska. Nie należy obawiać się upolitycznienia szkoły, co i tak bezustannie się dzieje, ale należy pamiętać, że program powstaje w demokratycznej debacie, a nie wynika ze sztywnych przeświadczeń ideologicznych.

PROGRAM „ODWIECZNY”

Skoro natura ludzka jest niezmienna, to i odpowiedzi na podstawowe pytania zostały już udzielone. Program szkoły jest więc zawsze ten sam i ten sam dla każdego ucznia. Należy pilnować tylko, aby nie dopuścić do współtworzenia programu tych, którzy kształcenie (będące celem samym w sobie) pragną zinstrumentalizować (np. ludzi biznesu czy polityków).

NIENARUSZALNE WYMAGANIA

Jasno sformułowane wymagania nie powinny być uchylane z uwagi na jakiekolwiek pozaintelektualne przesłanki. Sprawdziany powinny być liczne i niełatwe. Należy nagradzać rzeczywiste osiągnięcia.

NATURALNE NAGRODY

Tradycyjne ocenianie jest szkodliwe – odwraca uwagę uczniów od naturalnej satysfakcji, jaką daje poznanie czy przekształcenie rzeczywistości, rozbudza postawy narcystyczne, wprowadza ducha zbędnej rywalizacji. Uczniowie sami dostrzegają wartość swojej pracy, gdy dokonują zestawienia zamierzeń i efektów. Nie należy zatem przywiązywać się do z góry ustalonych wymagań, a nadto nagradzać także pozaszkolne aktywności ucznia.

BEZ OCEN

Ocenianie jest w najlepszym przypadku zbędne, w najgorszym szkodliwe. Zakłada wiedzę o tym, jak coś powinno być zrobione i funduje relacje dominacji między oceniającym a ocenianym, deprawujące dla obu. Warto w zamian podkreślać wartość spontanicznego, twórczego działania bez względu na efekty.

WYSOKI STANDARD DLA KAŻDEGO

Równość nie polega na „uśrednianiu” wymagań albo pobłażliwości dla słabości ucznia – wszyscy natomiast muszą mieć dostęp do tego samego programu i najlepszych nauczycieli, a wynik zależy od uczniowskiego zaangażowania. Każdy jest w stanie spełnić w jakimś stopniu „uniwersalne standardy doskonałości”, nigdy nie należy zadowalać się osiągnięciami „dostatecznymi”.

INTELEKT

Podstawową funkcją szkoły jest rozwój intelektualny, który powinien dokonywać się w warunkach jasnego określania zasad i standardów wymagań oraz ich egzekwowania.

MIŁOŚĆ

Szkoła nie powinna skupiać się wyłącznie na rozwoju intelektualnym – rozwój uczuciowy i społeczny są równie ważne. Dla zapewnienia tego rozwoju potrzebna jest przede wszystkim atmosfera miłości i bezpieczeństwa oraz wychodzenie naprzeciw potrzebom konkretnego dziecka. Przymus prowadzi do dziecięcych neuroz.

NATURALNA DOBROĆ

Szkoła nie tyle powinna planować kształcenie takich czy innych cech, co raczej wykorzystywać to, co przyrodzone: naturalną dobroć, bystrość i realizm dzieci. Wówczas pobyt w szkole będzie radosny.

WOLA I TRZEŹWY OSĄD

Klasyczna filozofia europejska trafnie opisała naturę człowieka, w przeciwieństwie do Rousseau i jego następców, którzy przecenili znaczenie emocjonalności. Szkoła w szczególności powinna skupić się na wyrabianiu charakteru, silnej woli oraz krytycznego osądu rzeczy.

DYSCYPLINA I CIĄGŁOŚĆ

Szkoła oparta na dyscyplinie powinna uczyć w pierwszym rzędzie szacunku dla prawa i legalnej władzy. Równocześnie powinna gwarantować międzypokoleniową ciągłość, dzięki uczestnictwu dzieci we wspólnym zasobie wiedzy. W ten sposób wykształcimy dobrych obywateli i rzetelnych pracowników. Szkoła nie może być w żadnym wypadku miejscem eksperymentów „społecznych inżynierów”.

REFORMY SPOŁECZNE

Społeczeństwo nieustannie potrzebuje reform, a te pozwalają nam na nieustanny postęp. Oświata jest kuźnią społecznej innowacji i podstawowym miejscem, gdzie decyduje się społeczna zmiana.

Szkoła preferując metody oparte na współpracy i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań, przygotowuje najlepiej do życia w demokratycznym społeczeństwie.

RADYKALNA ZMIANA

Szkoła (choć nie tylko ona) uczestniczy w procesie podważania, przewartościowywania i niszczenia społeczno-ekonomicznego i etycznego status quo opartego na niesprawiedliwości, nieadekwatnego do współczesnych i przyszłych wyzwań. Rolą szkoły jest emancypacja, a także odmiana języka jako fundamentu kultury.

(NIE)UŻYTECZNA PRAWDA

Jakości edukacji nie mierzy się finansowym sukcesem absolwentów, nie należy też nakładać na nią inspirowanych ideologiami zadań społecznych. Wierna służba prawdzie o człowieku i świecie to najlepsze i jedyne, co szkoła może dać społeczeństwu.

MISTRZOSTWO

Kwalifikacją do bycia nauczycielem jest przede wszystkim zaawansowana wiedza w dziedzinie, którą wykładamy. Nauczyciel powinien dostrzec uczniów szczególnie zdolnych (i / lub pilnych) i zapewnić im dodatkowe wsparcie.

TOWARZYSZENIE

Nauczyciel i rodzice nie powinni niczego narzucać wychowankowi, lecz towarzyszyć mu w jego drodze i wspomagać, jeśli zajdzie potrzeba. W efekcie uczeń zaakceptuje siebie i będzie sobie radził ze swoimi problemami. Zrezygnować z centralnej roli w klasie i cierpliwie pomagać w organizowaniu uczącej się wspólnoty uczniów – oto wyzwanie dla nauczyciela progresywisty.

UWOLNIĆ DZIECI

Pozostawione same sobie dzieci poradzą sobie nie gorzej, niż z pomocą nauczycieli. Formalny proces dydaktyczny należy porzucić i zastąpić go swobodnymi działaniami edukacyjnymi, spontanicznymi i szanującymi autonomię dziecka.

PIELĘGNOWANIE CNÓT

Nauczyciel przeszedł już ścieżkę, po której kroczy uczeń – jego atutem jest przede wszystkim duchowa dojrzałość. Specjalistyczna wiedza pedagogiczna nie zastąpi erudycji, którą dają sztuki wyzwolone. Nauczyciel pielęgnuje w uczniu cnoty. takie jak umiłowanie prawdy, sprawiedliwość czy pracowitość, a i sam poddaje się ascezie.

HIERARCHIA I KOMPETENCJA

Zarządzanie jest kompetencją dyrektora, nauczanie zaś pedagogów – nie trzeba wchodzić im w paradę. Oczywiście autorytet, którym powinni się cieszyć, a który wynika z ich specjalistycznej wiedzy, nie oznacza autorytarnego stylu działania.

STRUKTURA OTWARTA

Osoby zarządzające szkołą powinny być otwarte na nowatorstwo i eksperyment. Zarządzanie powinno mieć charakter demokratyczny, a pracownicy szkoły powinni być zarazem społecznikami zaangażowanymi w życie lokalne i kształtującymi politykę szkoły w odpowiedzi na pojawiające się wyzwania.

DEMOKRACJA I WOLNOŚĆ

Nauczyciel jest „zaangażowanym w transformację intelektualistą” i jako taki powinien być wolny od jakiejkolwiek presji ze strony zwierzchności. W swobodnej dyskusji z rodzicami i uczniami oraz innymi nauczycielami kształtowana jest polityka szkoły. Każdy innym model szkoły jest więzieniem.

PRZECIW DESPOTYZMOWI

Szkole zagraża zarówno despotyzm nauczyciela tłumiącego kreatywność uczniów, jak i despotyzm dzieci, które obdarzone nadmiarem wolności anarchizują szkolne życie ze szkodą dla wszystkich. Mądre zarządzanie świadome jest tych niebezpieczeństw i przechodzi bezpiecznie między Scyllą i Charybdą dwóch despotyzmów.