ตีสนิทกับชาวเมืองเวสาลี

ยอมถูกเฆี่ยนและโกนศีรษะและเดินทางมายังแคว้นวัชชี

แกล้งกราบทูลทักท้วงการออกมารบของพระเจ้าอชาตศัตรู

แกล้งทูลเชิญพระราชโอรสออกมายังห้องลับและถามคำถาม

ขาดญาณพิจารณ์ตรอง ตริมลักประจักษ์เจือ

ถือทิฐิมานสา หสโทษพิโรธจอง

ต่างองค์นำความมิงามทูล พระชนกอดิศูร

ต่างองค์ทรงแคลงระแวงใน พระหฤทยวิสัย

เสียงเล่าลือสรรเสริญ - พระเจ้าอชาตศัตรู

เสียงติฉินนินทา - กษัตริย์ลิจฉวี

เสียงกลอง - เหล่ามุขมนตรีเรียกประชุมกษัตริย์ลิจฉวี

เสียงหัวเราะ - เหล่าโอรสกษัตริย์ลิจฉวี

แม้มากผิกิ่งไม้ ผิวะใครจะใคร่ลอง

ควรชนประชุมเช่น คณะเป็นสมาคม

อารีมิมีหมอง มนเมื่อจะทำใด

เหล่าไหนผิไมตรี สละลี้ ณ หมู่ตน

ลูกข่างประดาทา รกกาลขว้างไป

หมุนเล่นสนุกไฉน ดุจกันฉะนั้นหนอ

เสวกผอง ก็เคาะกลองขาน

อาณัติปาน ดุจกลองพัง

โอกาสเหมาะสมัย ขณะไหนประหนึ่งครา

นี้หากผิจะหา ก็บได้สะดวกดี

ขุ่นมนเคือง เรื่องนฤสาร

เช่นกะกุมาร ก่อนก็ระดม

ราช ธ ก็เล่า เค้า ณ ประโยค

ตนบริโภค แล้วขณะหลัง

จะแน่มิแน่เหลือ พิเคราะห์เชื่อเพราะยากยล

ณ ที่ บ มีคน ธ ก็ควรขยายความ

ก็เท่านั้น ธ เชิญให้ นิวัติในมิช้านาน

ประสิทธิ์ประศาสน์สาร สมัยเลิกลุเวลา

เสร็จอนุศาสน์ ราชอุรส

ลิจฉวิหมด ต่าง ธ ก็มา

ควรบริบาล พระทวารมั่น

จึ่งให้ตีกลอง ป่าวร้องทันที

ขอเชิญวรบาท พยุห์ยาตรเสด็จกรี

เร่งทำอุฬุมป์เว ฬุคะเนกะเกณฑ์การ

แม้มากผิกิ่งไม้ ผิวะใครจะใคร่ลอง

มัดกำกระนั้นปอง พลหักนั้นเต็มทน

ไว้ปากไว้วากย์วาที ไว้วงศ์กวี ไว้เกียรติและไว้นามกร

ไป่มีก็ให้มี ผิวมีก็คำนึง

เนื่องเพื่อภิยโยจึง จะประสบสุขาลัย

สามัคคีธรรมทำลาย มิตรภิทนะกระจาย

สรรพเสื่อมหายน์ ก็เป็นไป

เสียชีพอย่าเสียสัตย์

ปัญญามีอานุภาพกว่าชีวิต

ชีวิตคือการต่อสู้ ศัตรูคือยากำลัง

แค้นนี้ต้องชำระ

พราหมณ์ครูรู้สังเกต ตระหนักเหตุถนัดครัน

ราชาวัชชีสรร พจักสู่พินาศสม

ยินดีบัดนี้กิจ จะสัมฤทธิ์มนารมณ์

เริ่มมาด้วยปรากรม และอุตสาหแห่งตน

ให้ลองตีกลองนัด ประชุมขัตติย์มณฑล

เชิญซึ่งส่ำสากล กษัตริย์สู่สภาคาร

วัชชีผูมีผอง สดับกลองกระหึมขาน

ทุกไท้ไป่เอาการ ณกิจเพื่อเสด็จไป

พระเจ้าอชาตศัตรู

กษัตริย์ลิจฉวี

วัสสการพราหมณ์

เหล่าราชกุมาร

แพไม้ไผ่

การตั้งค่าย

แผนที่

เสบียงอาหาร

มหานิกายวรรค

มหาปรินิพพานสูตร

มหานิกายวรรคและอรรถกถาสุมังคลวิลาสินี

มหาปรินิพพานสูตรและอรรถกถาสุมังคลวิลาสินี

เพื่อให้เห็นโทษของการแตกสามัคคี

เพื่อเป็นพิทยาภรณ์ประดับบ้านเมือง

เพื่อสอนคุณธรรมของพระมหากษัตริย์

เพื่อแสดงความสามารถในการแต่งของกวี

เดือนดาวเป็นคนเก่งแต่เธอก็ทำตัวเป็นน้ำครึ่งแก้วเสมออย่างไม่มีทิฐิ

ดาวเดือนเป็นคนละเอียดรอบคอบ เธอมักจะคิดก่อนที่จะซื้ออะไรเสมอ

ดวงดาวมักจะเป็นคนที่ฟังคนอื่นอย่างตั้งใจและมีวิจารณญาณในการฟังเสมอ

ดวงเดือนเป็นคนใจเย็นเธอมักจะแก้ปัญหาอย่างรอบคอบด้วยสติปัญญามากกว่าการใช้กำลัง

สติและปัญญา

ขันติและปรีชาญาณ

สามัคคีและวิจารณญาณ

สามัคคีและหิริโอตัปปะ

โทษของการแตกความสามัคคี ซึ่งนำหมู่คณะไปสู่ความหายนะ

การใช้ปัญญาเอาชนะฝ่ายศัตรู โดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อ

การใช้วิจารณญาณใคร่ครวญก่อที่จะตัดสินใจทำสิ่งใดย่อมเป็นสิ่งที่ดี

การรู้จักเลือกใช้บุคคลให้เหมาะสมกับงานที่จะทำให้งานสำเร็จด้วยดี

พราหมณ์ครูรู้สังเกต ตระหนักเหตุถนัดครัน

ราชาวัชชีสรร พจักสู่พินาศสม

ยินดีบัดนี้กิจ จะสัมฤทธิ์มนารมณ์

เริ่มมาด้วยปรากรม และอุตสาหแห่งตน

ให้ลองตีกลองนัด ประชุมขัตติย์มณฑล

เชิญซึ่งส่ำสากล กษัตริย์สู่สภาคาร

วัชชีผูมีผอง สดับกลองกระหึมขาน

ทุกไท้ไป่เอาการ ณกิจเพื่อเสด็จไป

ไม่จัดทัพเพื่อเตรียมการป้องกัน

หมดความสงสัยในตนแล้ว

ละเว้นการเข้าร่วมประชุมกังที่เคยปฏิบัติ

เห็นความดีของวัสสการพราหมณ์