Worksheetslitosfera
Total questions: 77
Worksheet time: 53mins
Litosfera to
(a)
Warstwa perydotytowa
dolna warstwa litosfery, znajdująca się pod skorupą ziemską.
Stanowi górną (najbardziej zewnętrzną) warstwę płaszcza ziemskiego
poniżej nieciągłości Moho.
poniżej niedociągłości Ghaby
Wewnętrzne procesy endogeniczne
plutonizm
trzęsienia ziemi
wulkanizm
ruchy izostatyczne
wietrzenie
Wewnętrzne procesy endogeniczne
ruchy górotwórcze
ruchy epejrogeniczne
akumulacyjne
Plutonizm
(a)
Rodzaje intruzji magmowych
batolit, lakkolit, lopolit, sill, dajka
lakkolit, lopolit, sill, dajka
lopolit, batolit, sill, dajka
batolit, lakkolit, lopolit, sill, ,dajkta
Intruzje magmowe
(a)
Procesy endogeniczne(wewnętrzne)
(a)
Procesy endogeniczne (wewnętrzne) dążą do
(a)
Lakkolit
intruzja w kształcie grzyba lub bochenka, która wypycha w górę położone warstwy
bardzo duża, połączona z kilku intruzji magmowych
powstaje przez wdarcie się magmy w warstwę skalną i uniesienie nakładu skalnego
znajduje się bliżej powierzchni Ziemi niż batolit, przeważnie na głębokości nie większej niż 3
Batolit
o bardzo dużych rozmiarach, od kilku do kilkuset kilometrów długości i szerokości oraz kilku kilometrów wysokości
górna powierzchnia zaburza warstwy nadległe a dolna rozszerza się do głębokości niedostępnych dla bada geologicznych
powstaje z połączenia wielu pojedynczych intruzji magmowych
intruzja o ogromnej miąższości o nieregularnych kształtach
Lopolit
intruzja w kształcie grzyba
intruzja w kształcie spodka lub odwróconego bochenka
zaburza warstwy leżące niżej, ale nie narusza tych co leżą wyżej
Sill
inaczej żyła pokładowa
intruzja powstała między dwiema równoległymi warstwami skał osadowych
ma kształt płyty ułożonej zgodnie z płytową budową skał
powstaje wskutek wniknięcia magmy między dwie warstwy skalne
ich grubość sięga kilkudziesięciu metrów, a długość może przekraczać 100 km
Dajka
intruzja w postaci pionowej żyły
żyła pokładowa
biegnie w poprzek warstwy skalnej
Wulkanizm
(a)
Pod powierzchnią Ziemi jest:
magma
lawa
Lawa
ma temp. około 10000 stopni Celcjusza
składa się głównie z tlenków krzemu (krzemionka), glinu, krzemianów, glinokrzemianów, gazów
w zależności od zawartości krzemionka wyróżnia się lawę kwaśną i zasadową
ma temp. ok. 1000 stopni Celcjusza
Lawa kwaśna jest
bogata w krzemionkę (SiO2)
uboga w krzemionkę (SiO2)
Lawa zasadowa jest
bogata w krzemionkę (SiO2)
uboga w krzemionkę (SiO2)
Podział wulkanów
ze względu na rodzaj lawy
ze względu na materiał wydobywający się podczas erupcji
ze względu na aktywność
ze względu na kształt wulkanu
ze względu na nazwę wulkanu
Podział wulkanów ze względu na materiał wydobywający się podczas erupcji
wulkany efuzywne (lawowe)
wulkany stożkowe
stratowulkany (mieszane)
wulkany eksplozywne
Do wulkanów efuzywnych (tarczowych, lawowych) zaliczamy
wulkany hawajskie
Mauna Loa na Hawajach
Mauna Kea na Hawajach
Hekla na Islandii.
Przykłady wulkanów eksplozywnych
Aquan w Gwatemali
Krakatau
Wezuwiusz
Do stratowulkanów zaliczamy
Krakatau (Indonezja)
Etna(Włochy)
Wezuwiusz (Włochy
Stromboli (Włochy)
Fudżi (Japonia)
Podział wulkanów ze względu na aktywność
czynne
schowane
drzemiące
wygasłe
spokojne
Wulkany czynne
Hekla
Stromboli
Mauna Loa
Wezuwiusz
Etna
Wulkany drzemiące
Mauna Kea(Hawaje)
Fudżi w Japonii
Mauna Loa
Wulkany wygasłe
Góra św. Anny (Wyżyna Śląska)
Kilimandżaro
Ostrzyca(Polska)
Ze względu na środowisko erupcji wyróżnia się wulkany:
subaeralne – lądowe
podwodne - głównie podmorskie
podlodowcowe
morskie
Według położenia na tle jednostek geotektonicznych wyróżnia się wulkany:
stref ryftowych, stref subdukcji
kontynentalnych rowów tektonicznych, łuków wysp i krawędzi kontynentalnych
grzbietów śródoceanicznych
wulkany wewnątrzpłytowe
plam gorąca
Pod względem genezy wulkany dzieli się na:
monogenetyczne - powstałe w wyniku jednej erupcji, tworzące niewielkie, proste budowle wulkaniczne, złożone w całości z jednolitego materiału
mieszane
poligenetyczne - powstałe wskutek wielokrotnych erupcji, przeplatanymi okresami spokoju, złożone z różnego typu produktów, niekiedy o odmiennym składzie
wulkany ze względu na kształt:
wulkany stożkowe
wulkany tarczowe
wulkany linearne(szczelinowe)
wulkany arealne (powierzchniowe)
Ze względu na rodzaj erupcji, typ materiału wulkanicznego i formę stożków:
typ islandzki
typ hawajski
typ strombolijski, wezuwiański
typ Vulcano
typ peleeański
Wulkan typu wezuwiańskiego-charakterystyka
lawa kwaśna, lawa gęsta, lepka, płynie powoli
gwałtowne erupcje, często powstaje kaldera
wulkan stożkowy
tworzy jasne skały np. porfiry
np. Wezuwiusz, Kluczewska Sopka, Krakatau
Wulkan typu hawajskiego -charakterystyka
lawa zasadowa, lawa rzadka, płynna, łatwo się rozlewa
wulkan tarczowy
bez gwałtownych erupcji
tworzy ciemne skały np. bazalty
np. Wulkany hawajskie, Hekla
Wulkan składa się z:
(a)
Objawy wybuchu wulkanu
najczęściej ich nie ma
nie ma, ale bliskość ogniska magmy może spowodować wysychanie źródeł w okolicy, topnienie śniegów na wulkanie, ożywianie gejzerów
trzęsienie ziemi
Przebieg erupcji wulkanu
spokojny-lawa zasadowa
gwałtowny- lawa kwaśna
mieszany -lawa średnia
Produkty wybuchu wulkanów
lawa
gazy
materiały piroklastyczne
utwory piroklastyczne(to to samo co materiały)
Produkty erupcji wulkanu-ekshalacja wulkaniczna(wyziewy gazów) dzielimy na
fumarole(temp. 200-800 stopni C)
porodyty (260-342 stopni C)
solfatary ( temp. 100-200 stopni C)
mofety ( poniżej 100 stopni C)
Kaldera
(a)
Produkty wybuchu wulkanu-utwory piroklastyczne dzielimy na
bomby wulkaniczne,bloki wulkaniczne
lapille(kamyki i żwir)
piaski i popioły wulkaniczne
pumeks
scoria, szlaki
Popioły osadzone na lądzie tworzą skały zwane:
tufitem
tufem
Tufity
skały na dnie morza stworzone przez popioły, które osadziły się po wybuchu wulkanu
na lądzie
Skutki wybuchu wulkanów
zmiany w rzeźbie terenu i krajobrazie
tsunami
śmierć wielu ludzi
widowiskowość erupcji niektórych wulkanów sprawia, że są atrakcjami turystycznymi
powstanie lub niszczenie wysp
Skutki wybuchu wulkanów
duszące gazy które zagrażają ludziom
potoki lawy, pyły zasypujące miejscowości
zapylenie atmosfery związane z erupcją jest powodem zmniejszenia dopływu ilości energii słonecznej - a tym samym obniżenia temp. powietrza
w otoczeniu czynnych wulkanów powstają złoża wielu surowców mineralnych(np. siarki rodzimej, rudy miedzi)
żyzne gleby
Ile jest czynnych wulkanów na Ziemi?
ok. 4500-5300
ok.560-700
ok. 450-600
20% czynnych wulkanów jest na dnie mórz i oceanów
prawda
fałsz
Rozmieszczenie wulkanów jest związane
z krawędziami płyt litosfery
z działaniem ludzi
Plamy gorąca
(a)
Wulkanów jest dużo w:
strefach subdukcji
strefach ryftowych
poza obrzeżami płyt litosfery-wuklany powstają nad tzw. plamami gorąca "Hot Spots" (np.na Hawajach)
W strefach subdukcji występuje ok. 80%czynnych wulkanów
prawda
fałsz
w Ognistym Pierścieniu Pacyfiku jest ponad ... wszystkich czynnych wulkanów na Ziemi
50%
40%
70%
60%
W strefach ryftowych jest najczęściej:
wulkan szczelinowy
wulkan tarczowy
wulkan aralny
Kluczewska Sopka jest w
Rosji
Polsce
Chinach
Wulkan Askia jest
w Rosji
w Norwegi
na Islandi
Etna jest we Włoszech na Sycylii
tak
nie
Guallatiri jest
Indonezja
Chile
Ekwador
Pargwaj
Pico de Orizaba
Chile
Kanada
Indonezja
Meksyk
Erebus
Meksyk
Indonezja
Rosja
Antarktyda
Stromboli
Włochy
Szwajcaria
Austria
Islandia
Coto Paxi
Indonezja
Meksyk
Ekwador
Pinatubo
Filipiny
Indonezja
Malezja
Krakatau
Indonezja
Malezja
Filipiny
Mount St. Helens
Kanada
Stany Zjednoczone
Portugalia
Fudżi
Japonia
Chiny
Filipiny
Kerinci
Indonezja-Sumatra
Filipiny
Malezja-Ghadn
Utworzone formy terenu po ustaniu działalności wulkanicznej
Kaldera
dajka
sill
nek wulkaniczny
Kaldera-zagłębienie powstające w wyniku
(a)
nek wulkaniczny
(a)
Dajka
(a)
Wulkany lawowe wyrzucają głownie lawę
prawda
fałsz
Wulkany eksplozywne wyrzucają tylko utwory piroklastyczne i gazy, gwałtownie wybuchają
prawda
fałsz
Stratowulkany wyrzucają na przemian lawę i materiał piroklastyczny, wybuchają gwałtownie, tworzą wulkany stożkowe
prawda
fałsz
Wulkany wygasłe nie były aktywne w czasach historycznych, prawdopodobnie nigdy już nie wybuchną, brak aktywności wulkanicznej na danym terenie
prawda
fałsz
Wulkany drzemiące były aktywne w czasach historycznych ale obecnie nie wykazują aktywności
prawda
fałsz
Wulkany czynne przejawiają aktywność ciągłą lub co jakiś czas
prawda
fałsz
