Төлеу сөзде қолданылады.

Түсіндірмелі салаласта қолданылады.

Құрмалас сөйлемде қолданылады.

Диалог жағдайында қолданылады.

Монологта қолданылады.

Досанның тауға барғысы келді.

Ермек өте жақсы оқиды.

Ауылдың малы өсті.

Асан ұйықтап қалды.

Бұл – үлкен сыйлық.

Жалаң

Атаулы

Жақсыз

Жақты

Толымсыз

Балықшылар жан-жақтан жүгіріп келіп жатыр.

Арлы-берлі жүгірген жауынгерлер.

Маңайдың оты жойылып, жер жүзі қуаң тарта бастаған.

Ызбарланып аспанның ажары бір кірмейді.

Қазақстан іргесі сөгілмей, қатары бұзылмай бостандыққа жетті.

Атаулы сөйлем

Жайылма сөйлем

Толымды сөйлем

Жақты сөйлем

Жақсыз сөйлем

Мазмұны толық беріледі.

Бастауышы әрдайым жасырын тұрады.

Тұрлаулы мүшелерімен қатар, тұрлаусыз мүшелер де қатысады.

Бастауыш пен баяндауыштан ғана құралады.

Бастауышы мүлдем қатыспайды.

Кімнің келіп жатқанын тіпті біліп болмайды.

Менің көрсеткім келмейді.

Оның төбе шашы тік тұрды.

Менің бір жерге тұрақтамауыма тура келді.

Он минутта он жылға қартайған болуым керек.

Бұлар жүріп кетті.

Көзді ашып-жұмғанша.

Жақсыда жаттық жоқ.

Жарқ етіп шам жанды.

Бір тойда екі жар жоқ.

Көңілі көтерілді.

Жан дүниесі кеңейіп сала берді.

Дені сауығып келеді.

Көкшетауға асығыс аттанды.

Аспан ашық.

Талғаулы салалас, үтір қойылады.

Қарсылықты салалас, үтір және сызықша қойылады.

Түсіндірмелі салалас, қос нүкте қойылады.

Ыңғайлас салалас, сызықша қойылады.

Себеп-салдар салалас, үтір қойылады.

Құдайдың қарарынан жалбарынып құтылуға болады, бірақ халықтың қарғысынан ешқашан да құтылуға болмайды.

Сөз бергенге ерме, бірақ бөз бергенге ер.

Дүниенің төрт бұрышын тегіс кезіп шығады, бірақ қайда барса да жолы болмайды.

Апай сені елжіретіп сүймейді де, алайда шыж-быж етіп ұрыспайды да.

Баршагүл сәлем беріп еді, - ол қырын қарап кетті.

Жастар не өзен жағасында серуендейді, не жазғы бақта демалады.

Кер жорғаны тайпалатып келді де, отырғандарға ат үстінен сәлем берді.

Жер таусыз болмайды, ел іші даусыз болмайды.

Тау жолы екіге айырылды: бірі жоғары өрлейді, бірі сайға түседі екен.

Үлкеннің алдын кесіп өтпейді және оны баласынан да талап етеді.

Келгендер арасында Абай бұрыннан білетін Дәндібай, Еренай сияқты қарттар бар және екі-үш орта жастағы адам бар.

Асыл тастан, өнер жастан шығады.

Ол үйге қайтып келісімен, оны нағашысы жанына шақырып алды.

Оның жүзінде әжімнен сау жер жоқ, әйтсе де беті ойнақы еді.

Өнімді еңбек атқарам десең, көпке сүйен.

Қарсылықты салалас

Талғаулы салалас

Түсіндірмелі салалас

Ыңғайлас салалас

Себеп-салдар салалас

Қартайдық қайғы ойладық, ұлғайды арман.

Балалар үйде жоқ: олар орман ішіне серуенге кеткен еді.

Ағайынды бұл үшеуінің жас мөлшерлері бір-біріне жақын, Балтабек жиырма алтыда, Темірбек жиырма төртте, Кенжекей жиырма екіде.

Тұрайын деп еді – тұра алмады.

Үйде шешен, дауда жоқ.

Өлең, жыр – қазақтардың жан серігі әрі ерекше өнер түрі.

Аспан неше күн түнеріп тұрды, – жаңбыр бір тамбады.

Оның ұсынған қолын қысты да, сөзді бірден жұмыстан бастады.

Жақсы мінез – ақыл күші және ол адамшылық қасиет.

Базаралы – сөзге жүйрік әрі сымбатты, ажарлы адам.

Көп істелінді, бірақ біз бұдан да көп істегіміз келеді.

Болысекең кейде паң, кейде жұмсақ.

Мұз жарылды, өзендерде сең жүре бастады.

Теңіз тынышталды, дегенмен су толқындары басылмады.

Тіл сүйексіз болса да, өзі сүйектен өтеді.

Бүркітбайдың ашуланғаны сондай – есікті тарс жапты да, кетіп қалды.

Ағашта жеті торғай отыр.

Ұлжалғас жаза да біледі, оқи да алады.

Біресе шөп суылдайды, біресе су сылдырлайды.

Үйдің іші суық, өйткені от әлі жағылған жоқ.

Көктем шықсыншы, өлмес ек, әйтеуір.

Өмір сүрудің екі түрі бар: шіру мен жану.

Мал етінің асылдануы сондай – майы аузыңа салдырмайды.

Абайдың қиналғанын Ділдә сезді, бірақ түк өкінген жоқ.

Есіңе сақта: өмір өз қолыңда.