Мақтаншақ

Біз күнде  кездесіп жүрген «қасиетті» адамдар. Қожа Ахмет Йассауидің шәкірті, жерлесі Ахмет Иүгінеки былай деген екен:

Қайда да тәкәппарға атақ тағар,

Мінез бар қойдан жуас елге жағар.

Бүкіл ел жаратпайды ұлықсыған

Адамды «мен, мен» деген кеуде қағар.

Расында да «менді» көп айтатын адамдар - мақтаншақ. Мақтаншақтың екі түрі болады. Бірі –ақылсыздықтан мақтану, екіншісі ақылдылықтан мақтану. Біріншісі - дарақы мақтаншақ, өзі ғана ұстап тұрғандай, өзі ғана бар жұмысты бітіргендей, ол болмаса, дүние қирап қалардай болып жүретіндер.    Екіншісі – мақтаншақ емес, мақтаныш сезім. Ол іштей мақтанады, елі үшін, қоғам үшін пайдалы іс істегеніне мақтанады, достарының жеңісіне жеткеніне мақтанады, т.с.с.

1. Мәтіннің мазмұны қандай адам туралы?

А) Жақсы адам туралы

В) төзімсіз адам туралы

С) Көпшіл адам туралы

Д) Сөзшіл адам туралы

Е) Өзімшіл адам туралы

2. «Мақтаншақ» деп қандай адамдарды айтамыз?

А) ол

В) сен

С) сіз

Д) олар

Е) мен

3.Мақтаныш сезімінің бір көрінісін атаңыз?

А)қоғам үшін пайдалы іс істегеніне мақтанады

В)достарының жеңіліске ұшырағанына

С) өзінің тапқан қаржысына

Д) қара басының жетістігіне

Е) алға қойған мақсатының орындалғанына

4. Мақтаншақтықтың неше түрі бар?

А) 3

В) 1

С)4

Д) 5

Е) 2

ҚОС ЖҰЛДЫЗ – АЛМАТЫ ТӨРІНДЕ

Бұрынғы Парламент Үйі алдындағы саябақта Шығыстың Қос Жұлдызы атанған, халық мақтанышына айналған қаһарман қазақ қыздары Әлия мен Мәншүкке ескерткіш ашылды. Қос батыр фашист басқыншыларына қарсы қан төгіс күрестегі ерлік өмірі – қазақ әйелдерінің рухани күшінің дәлелі. Батыр апаларымыздың мүсінін сомдаған шебер - мүсінші Қазыбек Сатыбалдиев.

– Бүгінгі күні Әлия мен Мәншүкке Алматының қақ төрінен ескерткіш ашылуының үлкен мағынасы бар. Қыршын жастығын қиған қос жұлдыз ешқашан ұмыт болмайды. Олардың ерлігі - әрдайым кейінгі ұрпаққа үлгі. Олардың қас-қағым ғұмыры жастарымызды отансүйгіштікке шақырып, тәуелсіз Қазақстан үшін жан аямай күресуге үлгі боларлық, – деді Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев.

1. Қазақтың қос батыр қыздары кімдер?

А) Жазира, Қызжібек

В) Ләззат, Баян

С) Тұмар, Зарина

Д) Бану, Зылиха

Е) Мәншүк, Әлия

2. Батыр қыздардың мүсінін сомдаған мүсінші?

А) Б.Әбішев

В) Е.Сергебаев

С)Т.Досмағамбетов

Д)Х.Наурызбаев

Е) Қазыбек Сатыбалдиев

3.Н.Назарбаевтың ескерткіштің ашылуына арналған сөзінен үзіндіні табыңыз?

А) тәуелсіз Қазақстан үшін жан аямай күресуге үлгі боларлық

В) туған жері үшін қасық қаны қалғанша күресу

С) Аспанымыздын ашық болуы үшін күресу

Д) Табиғатты қорғап қалу үшін күресуге үлгі боларлық

Е) Ата-баба жолы бізге үлгі

4. Әлия мен Мәншүктің ерлігі сипатталған тіркесті табыңыз?

А) Спортпен шұғылданған

В)Өмірін білімге арнаған

С) Халқы үшін жанын берген

Д) Жастық шағын құрбан еткен

Е) Қыршын жастығын қиған

Махмұд Қашқари (1029-1101)

Ол – ХІ ғасырда Қашқарда туып, Баласағұн қаласында өмір сүрген ғалым. Қашқарда, Бұхарада, Нишапурде білім алған. Махмұд Қашқари жас кезінен тіл, фольклор, этнографиямен айналыса бастайды. Басты кітабы – «Диуани лұғат-ат-түрік». Бұл кітап – орта ғасырдағы түрк  энсиклопедиясы. Онда өте бағалы ХІ ғасырда өмір сүрген көптеген түркі тайпалары жайындағы мәліметтер енгізілген. Қазақстан мен Орта Азия аумағында болған кейбір тарихи оқиғалар жайында (Александр Македонский жорығы туралы) құнды мәліметтер бар. Дүние жүзінің түрікше картасы тарихшылардың назарын аударды. Кітапта 400 мақал-мәтел бар.

1. М.Қашқари қайда білім алған?

А)Түркістан, Отырар, Бұхара

В) Бұхарада, Бағдат,Хиуа

С)Дамск, Сиракуза, Нишапур

Д) Самарқанд, Отырар, Бағдат

Е) Қашқарда, Бұхарада, Нишапурде

2. Ғалымның зерттеулерінің негізгі мақсаты қандай болған?

А) Жаңалық ашу

В) Марапат алу

С)Таң қалдырту

Д)Өнегелі іспен йналысу

Е) Кейінгі ұрпаққа қалдыру

3. М.Қашқаридың басты кітабы қалай аталады?

А) «Диуани лұғат-ат-түрік»

В)«Ғылымдардың  шығуы»

С) «Кодекс куманикус»

Д) «Ақыл кітабы»

Е) «Диуани хикмет»

4. Энциклопедияда неше мақал-мәтел бар?

А) 200

В) 250

С) 300

Д) 350

Е) 400

Сақ заманының батыр, дана қызы

Тұмар (Томирис шамамен б.д.д. 570-520жж.)

Тұмар – сақтардың көсемі Ішпақайдың ұрпағы, аты аңызға айналған Сыпыра ханның қызы. «Азияның әміршісі» атанған парсы мемлекетінің патшасы Кирдің 300 мың қолын күйретіп, Кирдің басын өз қолымен қылышпен шауып, қан тола меске салып, еліне сәлемдеме етіп, қайтарып жіберген. Бұл оқиғаны Герадоттан бастап, қазіргі күнге дейінгі зерттеушілер тарих бетіне жазып қалдырған.

Тұмар жұртшылық арасында өте беделді, үлкен басшылық қабілет-дарыны бар, соғыс өнерін жетік меңгергенпатшайым болған. Тұмар патшайымның мына сөзі-ақ оның кім болғанын, мақсат-мұратының не екенін  байқатады.

«Басқа елдің қажеті жоқ, бірақ  көгілдір күмбезді аспаны бар, бетегелі боз даламызды біз ешкімге бермейміз.»

Даланың батыр қызы өзінің елжанды рухымен тарих көшінен қалмай келеді. Бүгінгі күнге дейін қазақ қыздары  Тұмардай апаларының ерлік ісін жалғастырып отыр.

1. Сақ заманының батыр қызы кім?

А) Жазира

В)Ләззат

С) Мәншүк

Д) Тұмар

Е) Әлия

2. Парсы мемлекетінің патшасы кім?

А)Дарий

В) Кир

С)Камбиз

Д) Телепин

Е) Мүәз Ад Доуле

3. Тұмар патшайымның сөзін табыңыз?

А) бетегелі боз даламызды біз ешкімге бермейміз

В) Ел мен жер егіз

С) Туған жердің қадірін шетте жүрсең білерсің

Д) Туған жерге туың тік

Е) Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.

4. Тұмар патшайымның қасиеттері қандай?

А) Қолөнерді жетік меңгерген, ақылды, ку, тәкаппар, зұлым

В) қысқа ойлайтын, қыдырымпаз

С) Сөзге шебер, сәнқой, сұлу, қылықты

Д) қатыгез, бірбеткей, өтірікші, қызғаншақ

Е) беделді,  қабілет-дарыны бар, соғыс өнерін жетік меңгерген

5.Тұмар ханшайым туралы оқиғаны жазып қалдырған ғалымды табыңыз

А) Платон

В) Геродот

С) Аристотель

Д) Сократ

Е) Цицерон

Тасқа жазылған дастандар

Түркі қағанаты (552–745жылдар). мәдени және экономикалық орталықтары бар, жазу-сызу өнері, қолөнер кәсібі, әдебиеті мен ғылымы дамыған қуатты мемлекет болды.

Ежелгі түркі дәуірінің қоғамдық, әдеби, мәдени өмірін жыр еткен ғажайып дастандар бар. Олар: «Күлтегін», «Білге қаған», және «Тоныкөк» жырлары.

Орхон өзені бойынан табылған бұл ескерткіштердің бірі – Түрік қағанатының әскери қолбасшысы болған Күлтегін батырдың ерлік істерін  баяндайтын дастан. Ал екіншісі – Батыс түрік қағанатының елбасы Білге қағанға арналған жыр. Үшінші жыр екеуінің ұстазы – қарт Тоныкөкке арналған.

1. 552-745 жылдары билік құрған мемлекет аты?

А) Қарахан мемлекеті

В)Түрік қағанаты

С) Қимақ қағанаты

Д) Ғұн мемлекеті

Е) Сақ елі

2. Батыс түрік қағанатының елбасына арналған жыр қалай аталады?

А) Тоныкөк

В) Күлтегін

С)Атила

Д) Тұмар

Е) Білге қаған

3. Тасқа жазылған дастандар кім туралы?

А)мұсылмандар туралы

В) қырғыздар жайлы

С) Қазақтар жайлы;

Д) Қазақстан мемлекеті туралы

Е) Түркі қағанаты туралы

4.Ежелгі түркі дәуірінің жыр-дастандарын көрсет?

А) «Ақиқат сыйы», «Ер Тарғын», «Телеағыс»

В) «Айналайын Ақ Жайық», «Замана ағымы»

С) «Қанды жорық», «Бекболат»

Д) «Ескендір», «Әзім әңгімесі», «Масғүт»

Е) «Күлтегін», «Білге қаған», және «Тоныкөк»

Еңбек – бәрін жеңбек

«Еңбек етпеген адам ішім-жемге жарымайды, еңбектенген адам ішім-жемнен тарылмайды», — дейді халық даналығы. Елбасымыз дәл осындай сөздердің мәнін одан әрі тереңдетіп, саналы адамдарға сәуле түсірердей етіп тұжырым жасап берді. Ол: «Әлемнің әміршісі – еңбек.  Адамзат баласы жаралғаннан бері еңбек етіп, тер төгудің арқасында өсіп-өркендеп келеді. Тек еңбек қана бар қиындықты жеңбек», — деп, тәуелсіздіктің тұтқасын еңбекпен ғана ұстап тұруға болатынын айтты.

Адам күш-қуатын салып еңбектенуге ерінбеуі керек. Өйткені жалқаулық адамның  өмірін тоздырады. Ал ерінбей еңбек етсең, мақсатыңа, арманыңа жетесің. Арманың орындалса, өзіңді бақытты санайсың, өмірің жарқын болады. Сондықтан еңбектің адам өміріндегі алатын орны ерекше.

1. Елбасының еңбек туралы тұжырымын табыңыз?

А) «Еңбек етпеген адам ішім-жемге жарымайды, еңбектенген адам ішім-жемнен тарылмайды»

В) Адамзат баласы жаралғаннан бері еңбек етіп, тер төгудің арқасында өсіп-өркендеп келеді

С) Еңбек дегеніміз- бойымыздағы энергия мен күшіміз, осы күшті пайдаланудың өзі еңбек

Д) Адам күш-қуатын салып еңбектенуге ерінбеуі керек

Е) Тек еңбек қана бар қиындықты жеңбек

2. Ерінбей еңбек етсең арман-мақсатыңа ...

А) жетпейсің

В) жетесің

С)шығасың

Д) жақындамайсың

Е) барасың

3. Еңбек сөзі қандай сұраққа жауап береді?

А)кім

В) неге

С) кімнің

Д) не

Е) қандай

4. Еңбектің адам өміріндегі орны қандай?

А) екінші

В)үшінші

С)орын жоқ

Д) ерекше

Е) ең соңғы

5. Еңбекке қарсы ұғымды табыңыз?

А) сенімсіздік

В) әлсіздік

С)еңбекқорлық

Д) еріншектік

Е) мазасыздық

Қазақстан – әлемдік кеңістікте

Тәуелсіз Қазақстанда 1991 жылдан бастап сыртқы саясат пен халықаралық қатынастар саласында көптеген шаралар іске асырылды. Сыртқы саясаттың негізгі діңгегі – көп векторлық жол. Өткен уақыт ішінде Қазақстан Республикасын дүниежүзінің 180-нен астам мемлекеті таныды. Қазақстан 120-дан астам елмен дипломатиялық қатынастар орнатты. Шетелдерде 40-тан астам дипломатиялық және консулдық өкілдіктер ашылды. Ал Алматы мен Астанада 50-ден астам шетелдік елшілік пен миссия, халықаралық және ұлтаралық ұйымдардың ондаған өкілдігі жұмыс істейді. Жас мемлекет үшін БҰҰ, ЕҚЫҰ (Еуропадағы кауіпсіздік   және ынтымақтастық ұйымы), ЮНЕСКО сияқты ірі-ірі халықаралық ұйымдарға мүше болуы аса маңызды жағдай. Бүгін біздің еліміз халықаралық дәрежеде танылудың жаңа сапалық деңгейіне көтеріліп отыр.

1. Шетелдерде 40-тан астам не ашылды?

А) спорт өкілдігі          

В) өнер өкілдігі

С) дипломатиялық өкілдік

Д) туристік өкілдік

Е) білім беру өкілдігі

2. Қазақстанды неше мемлекет таныды?

А) 160

В) 180

С)40

Д) 120

Е) 50

3. Неше мемлекетпен дипломатиялық қатынас жасаймыз?

А) 120

В) 60

С) 140

Д) 70

Е) 40

4. Шетелдік елшілік пен миссия, халықаралық және ... өкілдігі жұмыс істейді.

А) ұлтаралық ұйым

В)нәсіларалық ұйым

С)халықаралық ұйым

Д) ұлттық ұйым

Е) мемлекетаралық ұйым

5. Еліміздің бүгінгі халықаралық дәрежеде танылуы?

А) жаңа биік деңгейіне көтеріліп отыр

В)жаңа сапалық деңгейіне көтеріліп отыр

С)жаңа бағыттағы деңгейіне көтеріліп отыр

Д) жаңа мазмұнды деңгейіне көтеріліп отыр

Е) жаңа сипаттағы деңгейіне көтеріліп отыр

Бәсеке

Бәсеке дегеніміз, бір жағынан, іс-қимыл жасайтын салада ұтымды нәтижеге қол жеткізуге бағытталған экономикалық жарыс, пайданы мол алу үшін тауар өндірушілердің арасындағы күрес. Екінші жағынан, ол нарық субъектілерінің өнімді өндіру мен оны өткізудегі және капиталды қолдану саласындағы ара қатынастары.

Қорыта келгенде бәсеке  – бұл қандай да бір құндылықтарды иелену үшін индивидтер, топтар немесе қоғам арасындағы күрес. Мәселен, ақша, билік, статус, махаббат және т.б құндылықтар үшін сайыс. Бәсеке теориясы классикалық мектеп өкілдерінің еңбектерінде де кеңінен қарастырылды. Ағылшын ғалымы А.Смит алғаш рет бәсекенің пайда нормасын теңестіретінін, капитал мен еңбекті ұтымды бөлуге алып келетінін дәлелдеп көрсетті.

1. Мәтінде жоқ ақпаратты көрсетіңіз

А)Бәсеке – бұл қандай да бір құндылықтарды иелену үшін индивидтер, топтар немесе қоғам арасындағы күрес

В) Бәсеке- нарықтық қатынастарды алға сүйрейтін локомотив

С) А.Смит бәсекенің капитал мен еңбекті ұтымды бөлуге алып келетінін дәлелдеп көрсетті

Д) Бәсеке- пайданы мол алу үшін тауар өндірушілердің арасындағы күрес

Е) Бәсеке теориясы классикалық мектеп өкілдерінің еңбектерінде де кеңінен қарастырылды

2.Бәсеке сөзінің екінші мағынасын табыңыз.

А) іс-әрекет

В) қозғалыс

С)жарыс

Д) сыйластық

Е) достық

3. Бәсеке-пайданы мол алу үшін тауар өндірушілердің арасындағы күрес.

А) көп

В) аз

С)алыс

Д)жақын

Е)өте

4. А.Смиттің шыққан елін көрсетіңіз.

А)Германия

В) США

С)Қытай

Д) Англия

Е) Франция

5. Бәсеке теориясының анықтамасын берген ғалымды белгілеңіз.

А) К. Маркс

В)Әл-Фараби

С)А.Смит

Д) Д. Мейнард Кейнс

Е) И.Кант

Қазақстанның табиғи байлықтары

Қазақстан жер қойнауындағы басты байлық – түсті және қара металдар: мыс, мырыш, қорғасын, никель, вольфрам, молибден, темір және марганец рудалары, хромиттер. Республикада сондай-ақ, тас көмір мен қоңыр көмір, мұнай мен газ, фосфориттер, ас тұзы мен асбест көп. Қазақстанның жер қойнауында 90-нан астам пайдалы қазбалардың түрі бар. Менделеевтің периодтық кестесіндегі элементтердің республикада табылмағаны жоқ деуге болады. Қазба қорларының молдығымен және сан алуандығымен кенді Алтай, Қаратау, Мұғаджар таулары, Торғай жазығы мен Маңғыстау түбегі ерекше көзге түседі. Қазақстанның дәлелденген газ қоры 1,82 трлн м³, ол әлемдік қордың 1,7% -ын құрайды. Республика әлемдегі барланған уран кен орындарының қоры бойынша әлемде екінші орын алады.

Табиғатымыздың осыншама зор байлығы- еліміздің жарқын болашағының кепілі.

1. Мәтінге сәйкес келетін басқа атауды белгілеңіз.

А) Пайдалы қазбалар

В) Менделеев кестесі

С) Қазба қорлары

Д) Табылған элементтер

Е) Уран кен орны

2. Мәтіндегі «природные ресурсы» тіркесінің қазақша баламасын табыңыз.

А) жер байлықтары

В) әлем байлықтары

С)табиғи байлықтар

Д)ұлттық байлық

Е) қазба байлықтар

3. Мәтін бойынша сөйлемді аяқтаңыз.

Қазақстан жер қойнауындағы басты байлық – ...   .

А)мұнай және газ

В) бидай және күріш

С) түсті және қара металл

Д) мақта және тұз

Е) алтын және күміс

4. Қазақстанның жер қойнауындағы пайдалы қазба түрінің санын көрсетіңіз.

А)50-ден аса

В) 60-тан аса

С) 120-дан аса

Д) 90-нан аса

Е) 125-тен аса

5. Қазақстанның уран кені бойынша әлемдегі алатын орны.

А)бірінші

В)екінші

С)үшінші

Д) төртінші

Е)бесінші

Білімді ұрпақ – ел ертеңі

Ел ертеңі бүгіннен басталатынын терең түсінген дана халқымыз ежелден «Бала – өмір жалғасы» деп біліп, бала тәрбиесіне ерекше  көңіл бөлген.

Егеменді еліміздің тірегі – білімді, тәрбиелі ұрпақ. Болашақта еліміздің мәртебесін көкке көтеріп, экономикасын дамытатын, бүкіл әлемге Қазақстанды паш ететін-  бүгінгі жас ұрпақ. Сондықтан қазіргі таңда мектептің, мұғалімнің ең қасиетті міндеті - рухани жағынан бай, дарынды, бойында ұлттық құндылықтары сақталған жеке  тұлғаны қалыптастыру. Рухани байлық ең алдымен әр халықтың ұлттық салт-дәстүрі, мәдениеті, өнері және шыққан түп тамырында жататыны белгілі. Сол ұлттық құндылықтарды әр баланың санасына сіңіріп, өзіне-өзінің сенімін нығайтып, аяғынан тік тұрып кететініндей тәрбиелегенде ғана ұлт болашағынан, ұрпақтың ертеңінен үміт күтуге әбден болады.

1. Мәтін мазмұнын ашатын тақырыпты көрсетіңіз.

А)жас ұрпақ                     

В)еліміздің болашағы

С) ұлт болашағы-ұрпақ қолында

Д) салт-дәстүр

Е) шетелде оқу

2.Мәтін бойынша «Егеменді еліміздің тірегі ... .»  сөйлемін аяқтаңыз.

А) білімді, тәрбиелі ұрпақ

В) мейірімді, шыдамды ұрпақ

С) мәдениетті, әділ ұрпақ

Д) білімсіз, тәрбиесіз ұрпақ

Е) келер ұрпақ

3.Мәтін бойынша сөйлемді толықтырыңыз.

Болашақта еліміздің мәртебесін көкке көтеріп, бүкіл әлемге Қазақстанды паш ететін- ...

А) тәрбиесіз ұрпақ

В) бүгінгі жас ұрпақ

С) ересек ұрпақ

Д) білімсіз ұрпақ

Е) сенімді жастар

4. Мәтіннің ішіндегі қос сөзді табыңыз.

А)салт-дәстүр

В)ата - ана

С) жан-жақты

Д) қарама –қарсы

Е) қыз-жігіттер

5. Мәтінде жоқ ақпаратты көрсетіңіз.

А)Ұрпақ тәрбиесі-ұлттық мәселе

В)Егеменді еліміздің тірегі – білімді, тәрбиелі ұрпақ

С)Бала – өмір жалғасы.

Д) Рухани байлық ең алдымен әр халықтың ұлттық салт-дәстүрі

Е)Ұрпақтың ертеңінен үміт күтуге әбден болады

Қазақстан экономикасы

Қазақстанданақты жұмыс істейтін нарықтық экономика құрылған. Өнеркәсіптіңжетекші салаларының қатарына түсті және қара металлургияжатады. Қазақстанның мысы, қорғасыны, мырышы және кадмийі сапасының жоғары деңгейде болуына байланысты әлемдік нарықта сұранысқа ие және бәсекеге қабілетті.

Қазіргі таңда экономикалық дамудың негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін пайдалану болып табылады.

Еуропа елдері Қазақстан экспорты көлемінің негізгі бөлігін алады. Еуропа елдерінің арасында Қазақстан экспортының негізгі тұтынушылары Швейцария, Италия, Польша, Германия болып табылады. Еуропа елдеріне экспорт жасау мұнай, ферроқорытпалар, металлургия өнеркәсібі өнімдерін, бидай сату есебінен артып отыр. Әлемде Қазақстан ірі отын-энергетикалық өңір болып табылады.

1. Мәтін бойынша Қазақстан өнеркәсібінің жетекші салаларын  атаңыз.

А)жеңіл өнеркәсіп

В)машина жасау өнеркәсібі

С) түсті және қара металлургия

Д) аграрлық сектор

Е)мұнай өңдеу

2.Мәтін бойынша Қазақстан экономикасы дамуының негізгі көзін анықтаңыз.

А) алтын, күміс

В) шикізат әлеуеті

С) су ресурстары

Д) қазіргі заманғы технологиялар

Е) мал шаруашылығы

3.Мәтінге сәйкес көп нүктенің орнына қажетті сөзді қойыңыз.

Әлемде Қазақстан ірі ... өңір болып табылады.

А) Aуылшаруашылық

В) туристік

С) отын-энергетикалық

Д) ғарыштық

Е) шикізаттық

4. Мәтіннің ішінде кездескен біріккен сөзді табыңыз.

А) ұлтаралық

В)өнеркәсіп

С) ғаламшар

Д) кәсіпорын

Е) халықаралық

5. Мәтін бойынша Еуропа елдері арасында Қазақстан экспортының негізгі тұтынушыларын атаңыз.

А)Қырғызстан, АҚШ, Сингапур

В)Швейцария, Италия, Германия, Польша

С)Польша, Украина, Түркия

Д) Мысыр, Қытай, Ресей, Испания

Е)Өзбекстан, Франция,Чехия

Сақтандыру қызметі

Сақтандыру — сақтандыру ұйымдары (сақтандырушылар) мен жеке, заңды тұлғалар арасындағы, сондай-ақ сақтандыру ұйымдарының өздерінің арасындағы жеке және заңды тұлғалардың мүліктік мүдделерін қорғау жөніндегі құқықтық қатынастар. Сақтандыру ерікті және міндетті нысандарда жүзеге асырылады. Ерікті сақтандыру сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы шартқа негізделеді. Ерікті сақтандырудың ортақ шарттарын және оның жүргізілу тәртібін айқындайтын ережелерін сақтандырушы дербес айқындайды. Міндетті сақтандыру заңға сәйкес жүзеге асырылады.

Сақтандыру нысандарына Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмейтін мүліктік мүдделер жатады. Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан заңды тұлғалардың мүліктік мүдделерін және ҚРрезиденттері болып табылатын жеке тұлғалардың мүлкін тек cақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар заңды тұлғалар ғана сақтандыра алады.

1. Мәтін бойынша сақтандыру түрлерінің санын көрсетіңіз.

А)4

В)2                                                                   

С)6

Д)3

Е)8

2.Мәтіннен «объект» сөзінің  қазақша баламасын табыңыз.

А) мүлік

В) нысан

С) мүдде

Д) тұлға

Е) қызмет

3.Ерікті сақтандыруды жүзеге асырудың жолын көрсетіңіз.

А) ҚРрезиденттері  мүліктерін өздері сақтандыра алмайды.

В) сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы шартқа негізделеді.

С) ҚР заңдарына қайшы келмейтін мүліктік мүдделер жатады.

Д) cақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар заңды тұлғалар ғана сақтандыра алады.

Е) Сақтандыру заңына сәйкес жүзеге асырылады.

4. Көп нүктенің орнына қажетті сөзді қойыңыз.

Сақтандыру ерікті және міндетті  ...  жүзеге асырылады.

А) компанияда

В)нысандарда

С) орындарда

Д) банктерде

Е)мекемелерде

5. Түбір сөзді  табыңыз.

А)сақтандырушы

В)заң

С)ҚР

Д) жеке тұлға

Е)мүлікті

Ақселеу

Екі дос үй-үйдің арасымен әңгімелесіп келе жатты. Оның біреуі – Ақселеу де, екіншісі – Абыз. Абыздың денсаулығы нашар, көп жүгіре алмайтын, демікпе сырқаты болатын. Бір үйдің жанынан өте бергенде, дәу қара төбет абалап үріп шыға келді.

-Ақселеу, қаш, әне, ит келіп қалды!- деп, Абыз айғайлап жүгіре жөнелді. - Ақселеу жерден бір шыбық алып, қашпастан итке қарсы ұмтылды. Бірақ оның шалбары жырым-жырым болды. Абыз Ақселеудің жанына келіп:

- Мен қаш дегенде неге қашпадың? Қашсаң, сен де аман қалатын едің,- деді.

- Мен қашсам, денсаулығың жоқ,алысқа жүгіре алмайтын сен тұтылып, мен құтылатын едім. Сені қорғап қалу үшін әдейі қашпадым,- деді Ақселеу.

- Ақселеу бала да болса, азамат екен!- деді екеуінің әңгімесін тыңдап тұрған бір ақсақал сүйсініп.

1. Мәтін не туралы екенін анықтаңыз.

А)Екі дос туралы             

В)Абыз туралы

С) Ақселеу туралы

Д) Қара  төбет туралы

Е)Дос туралы

2.Абыз қандай сырқатпен ауыратынын табыңыз.

А) көк жөтел

В) демікпе

С) жүрек

Д) бас сақинасы

Е) қан қысымы

3.Екі баланың атын табыңыз

А) Қайрат пен Абыз

В) Ақселеу мен Еркін

С) Қайрат пен Еркін

Д) Ақселеу мен Абыз

Е) Абыз бен Еркін

4. Балалар неден қорыққанын анықтаңыз.

А) қасқырдан

В)жыланнан

С) қара төбеттен

Д) алабайдан

Е) көк төбеттен

5. Ақселеу қандай ерлік көрсеткенін табыңыз.

А)жерден бір шыбық алып, қашпастан итке қарсы ұмтылды

В)жерден бір тас алып, итке қарсы ұмтылды

С)итке қарсы ұмтылды

Д) итке қарай тас лақтырды

Е)итке қарай сіріңке жағып, лақтырды

Құлын

Атам жайлаудан құлынды бие мініп келді. Оны ана ағашқа байлап қойды. Биенің қасында ойнақтап жүрген құлын әдемі - ақ.Жанына жақындауға қорықтым. Біраздан кейін тәуекел еттім. Құлын менен үркіп, біраз жерге ұзап барып, қарап тұрды. Қайта келіп, есік алдындағы шелекті иіскелей бастады. «Жануар - ай, шөлдеген екенсің ғой» деп ойладым.Көшедегі су құбырының суын ағызып қойдым. Құлын жасқана басып суға жақындады. Аузын тосып еді, су танауына кіріп кетіп, пысқырынып шегінді. Суды азайтып ағыздым. Құлын суға тұмсығын тосып, ұзақ ішті. Осылайша екеуіміз достасып кеттік. Жалынан сипасам, сүйсіне қарап тұрады.

1.Құлын қай малдың төлі екенін табыңыз.

А)аттың

В)түйенің

С) жылқының

Д) сиырдың

Е)қойдың

2.Ата жайлаудан не мініп келгенін көрсетіңіз.

А) құлынды бие

В) ат

С) түйе

Д) есек

Е) ақбоз ат

3. «Жануар - ай, шөлдеген екенсің ғой» кімнің сөзі екенін анықтаңыз.

А) баланың

В) жас жігіттің

С) досының

Д) шалдың

Е) үй иесінің сөзі

4. Мәтіндегі кездесетін тірек  сөздерді тап.

А) бала, шал, құлын, ат

В)жас жігіт, бие, су

С) құлын, бие, ағаш, су

Д) ағаш, су, топырақ, қамшы

Е) үй, шөп, ертоқым

5. Құлын жасқана басып неге жақындағанын табыңыз.

А)қораға

В)суға

С)шалға

Д) шөпке

Е)жемге