Реформация қозғалысы нәтижесінде христиан дінінде пайда болған үшінші үлкен бағыт:

Латынша protestatio, protestor сөзінің мағынасы:

XVI ғасырда реформациялық қозғалыс басталған мемлекет:

Мәтіндік сұрақ.

«XV ғасырдың екінші жартысы мен XVI ғасырдағы географиялық ашылулар әлемдік сауда жолдарының бағытын өзгертті. Еуропа елдері үшін басты сауда жолы Жерорта теңізінің маңызы төмендеп, оның орнына жаңа бағыт Атлантика мен Солтүстік теңіздің маңызы күшейді. Осыған байланысты Германияда құлдырау басталды. Капиталистік өндірістің дамуы тежелді, ішкі сауда қатынасы баяулады. Ауыл шаруашылық өнімдерінің тек сыртқы саудаға шығатындары ғана дамыды.

Еуропаның ірі елдерінде сауда мен өнеркәсіптің дамуы елдің саяси бірігуіне әкелді. ХІІ ғасырдан бастап Германия империясы ішкі ыдырау жолына түсті. Дербес бірлестіктердің арасында талас-тартыс бәсекелестік орын алды. Жергілікті жерлердегі билеуші князьдар биліктерін күшейтіп, өз ақшаларын шығарды. Алым-салықты өздеріне қалдырып, сот істерін де өздері шешіп отырды. Неміс саудагерлері мен кәсіпкерлері мемлекеттің көмегі және қолдауынан айырылған еді.

Императордың қолында атқарушы аппарат болмады. Елдің жалпыға бірдей заң шығаратын, империялық қаржы мәселесімен айналысатын мекемелері қалыптаспады. Жергілікті князьдердің дербестігі, орталық өкіметке тәуелсіз болуы Германияның саяси өмірінің басты ерекшелігіне айналды»

Германиядағы реформацияның орын алуына басты себеп болған елдегі жағдайды көрсетіңіз:

«1356 жылы император IV Карл «Алтын булла» деген жарлығын жариялады. Ол бойынша императорлар жеті курфюристердің (үш діни, төрт ақсүйек князьдер) жиналысында сайланатын болды. Курфюристер өздері сайлаған императорлардан князьдердің дербестіктеріне араласпауын талап етті» «Алтын булла» жарлығының қабылдануының Германияға әсері:

XIV-XV ғғ Германияда тау-кен өндірісі мен металлургияның жақсы дамуына байланысты тау-кен өндірісінің орталықтары мен мақта-мата өндірісі аудандары:

Германияда металлургия өнеркәсібі дамыған аймақ (тар):

Германияның батыстағы ірі өндірісік орталықтары дамыған ірі қаласы (лары):

Германия өндірісінде цехтық ұйым басым болғанымен, тау-кен, жеңіл өнеркәсіптерінде өнім өндірудің тәсілі:

Германияның халықаралық саудада үлкен беделге ие болып, Италия, Франция, Англия, Польша, Ресей елдерімен жақсы сауда қатынастарын орнатқан уақыты:

Германияда католик шіркеуінің ықпалы күшейген уақыт:

Католик шіркеуі Рим папасының қазынасын көбейту үшін сатқан «күнәларды кешіру жөніндегі грамота»:

Германиядағы феодалдық бытыраңқылықты, өкімет билігінің әлсіздігін пайдаланып, қоғамдық қатынастарда өз үстемдігін орнатқан:

Германиядағы католик шіркеуінің озбырлығы мен әлеуметтік-саяси құрылымына өзгерістер енгізуді талап еткен қозғалысы:

«Германиядағы қозғалысты басқарған дін саласының білімдары, университет профессоры бастады. Ол 1483-1546 жылдары өмір сүрген. Ол «Құдай арасында ешкім дәнекер емес және құпия күш арқылы олардың адамның күнәсін кешіріп, жанын тазарта алмайды», - деп мәлімдеді. Германиядағы реформацияны бастаған тұлға сол кездегі ең ірі мыс өнеркәсібі орталықтарының бірі Эйслебене қаласында дүниеге келген. Реформация қайраткерінің жастық шағы өзінің жағдайына наразы бюргерлердің арасында және католик дін иелеріне қарсылық үдей түскен кезеңге тура келді. Ол он сегіз жасында университетке түсіп, гуманистер үйірмесінің мүшелерімен жақын танысады. Ол біраз уақыт солардың ықпалында болды. Университетті бітірген соң монастырға орналасады, оның дүниеге көзқарасы осы жерде біржолата қалыптасты. Ол: «адамдар күнәдан шіркеу қаулыларының, папа үкімдеір мен нұсқауларының күшімен құтылмайды», -деді. Реформация қайраткерінің пікірінше, шіркеу мен дін иелерінің міндеттері жетелеу»

1. Германиядағы католик шіркеуіне қарсы қозғалысты бастаған университет профессоры:

Католик шіркеуіне қарсы шыққан ғалымдардың пікірінше, «Құдай мен адам арасында дәнекер болып пайда көрушілер»:

Германиядағы реформация қайраткері дүниеге келген Эйслебене қаласы орналасқан аймақ:

Реформация қайраткері он сегіз жасында түскен университеті:

Реформация қайраткері университетті бітірген соң орналасқан монастыры:

Германиядағы реформацияны бастаған қайраткердің ойынша «күнәдан құтылудың басты жолы»:

Реформациялық қозғалысты бастаған қайраткер пікірінше, шіркеу мен дін иелерінің міндеттері:

1517 жылы таратылған Лютердің шіркеу озбырлығы мен папа индульгенциясына қарсы көзқарасын білдіретін үндеуі:

Лютердің папа зорлығына қарсы күресті бүкіл неміс ұлтының ісі деп жариялаған жылы:

Лютердің «әділетсіздікке қарсы күш қолдануды жақтамай, шыдамдылық танытуға үгіттеген» саясатына қарсы пікірде болған дін уағызшысы:

«Лютерге қарсы көзқарас ұстанған дін уағызшысы 1490-1525 жылдар аралығында өмір сүрген. Ол барлық езгіге, зорлық-зомбылыққа шыдағандарға Құдайдың мейірім-шапағат жасайтыны туралы түсінікті жоққа шығарды. Оның пікірінше, адамдардың өзінен тыс, олардың өмірдегі тіршілігінен басқа ешқандай өмір жоқ. Ол монастырьлардығы дворяндар мен князьдерді қамалдармен қоса күл-талқан етуге шақырды. Ола әлеуметтік-экономикалық теңсіздік болмайтын қоғамдық құрылысты уағыздады. Ол өзін қолдаған кедей шаруалар мен қолөнершілерді 1524 жылы көтеріліске алып шықты».

1524 жылы көтерілісшілерді байлар мен шіркеуге алып шыққан реформация қайраткері:

Германиядағы 1524 жылы көтеріліске шыққан «басқаша шоқынушылар»:

Германиядағы реформация кезінде 1524 жылы көтеріліске шығушылардың мақсаты:

Германиядағы реформациялық қозғалысты бастаған көтерілісшілердің жеңіліп, көтеріліс басшысының өлтірілген жылы:

Германиядағы реформациялық қозғалыс басылып, өкімет қолына түсіп, өлім жазасына кесілген көтеріліс жетекшісі:

Германияда князьдік өкімет күшейген соң, шіркеудің бастығы папа емес, жергілікті князь деп есептелген құжаттың қабылғанған жылы мен атауын көрсетіңіз:

Германиядағы қала буржуазиясының діни әдет-ғұрыптарға жұмсалатын шығынды арзандату үшін қайта құрған шіркеуінің атауы:

«1534 жылдың басында Вестфалиядағы Мюнстер қаласында көтерілісшілер қайтадан бас көтерді. Олар сайлауда жеңіске жетіп, қаладағы билікті қолдарына алды. «12 ақсақалдың» кеңесі құрылып, шіркеу мен монастырьлардың, қашқан қала байларының мал-мүлкін тәркіледі. Ақшаны жойды, азық-түлік пен тұтыну бұйымдарын ортақ меншікке айналдырды. Барлық халық қара жұмысқа және қала қорғанысына күштеп тартылды. Жылдың аяғына қарай жағдай қиындады: азық-түлік қоры таусылды. Жекеменшікті жоға болмайтындығына халықтың көзі жете бастады. Ақыры Мюнстерді еписикоп әскері басып алды. Мюнстер коммунасының басшылары өлтірілді»

Мюнстер коммунасының епископ әскерінің қолына өткен уақыты:

Князьдер мен императордың арасында Аугсбург бітімі жасалып, «князь өз халқының қайсы дінді ұстанатынын князь өзі белгілейтін болған» жылы:

Реформациядан кейінгі Германияның бытыраңқылыған одан әрі күшейткен бітім:

Еуропаны шарпыған реформациялық қозғалыс Германиядан кейін күшті қарқынмен жүрген мемлекет:

«67 статья» еңбегін жариялаған реформация көсемі және жылы:

Швейцарияда Лютердің көзқарастарын жетілдіріп, демократиялық бағытта дамытқан реформация көсемі:

«Швейцариядағы реформациялық қозғалыстың ірі өкілі 1509-1564 жылдары өмір сүрген тегі француз теолог (құдайтанушы) болатын. Ол өзінің жаңа ілімінің негізін қалады. Ол ілімнің – Құдай адамдардың тағдырын алдын ала белгілеп қояды. Құдай адамның бір тобын құтқарып, екінші тобын өлімге кеседі. Дүние мен жеке адамдардың тағдырын құдайдың құдіретті күші анықтайды. Ендеше, қоғамдағы қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер құдайдың еркімен болатын заңдылық. Әрбір діншіл адам құдайдың таңдаулысымен деп ұғынуы және оны еңбектегі жақсы табыстарымен дәлелдеуі тисі деп атап көрсетілді.

Ол шіркеуге өзіндік анықтама берді. Оның діни жетекшілерінен басқалары сайланып отырды. Жекелеген қауымдар одақтарға бірігіп, ұлттық шіркеу құрды. Швейцариялық реформатор қалада шіркеуді басқара отырып, жергілікті протестанттық партияның жетекшісі ретінде 25 жыл бойы қалалық кеңеске ықпал жасады. Ол протестанттық діни академияны құрды. Оның тыңдаушылары бүкіл Еуропаға ілімін таратты. Реформациялық қозғалыс Еуропаның басқа елдерін де қамтыды»

1. Швейцариядағы реформациялық қозғалыстың өкілі болған реформация көсемі:

Шыққан тегі француз Швейцариядағы теолог реформацияшылдың жаңа ілімінің атауы:

Швейцарияда пайда болған «тағдыр» туралы ілім бойынша адамдар қандай екі топқа бөлінді?

Шыққан тегі француз Швейцариядағы теолог реформацияшылдың шіркеуге берген анықтамасы:

Шыққан тегі француз Швейцариядағы теолог реформацияшылдың 25 жыл бойы кеңеске ықпал жасаған қаласы:

Англияда реформациялық қозғалыс нәтижесінде шіркеулерді жаптырып, мүліктерін тәркілеген король:

Ағылшын тарихында католик діні мен Рим папасына қарсы шығып, Англиядағы шіркеу билігін қолға алған соң жаңа ағылшын шіркеуін құрған король:

Англия тарихында әкесінің жүргізген саясатына қарсы шығып, қайтадан католик шіркеуін қалпына келтірген:

Англияда әкесі жүргізген саясатты жалғастырып, протестанттықты түпкілікті қалыптастырған:

Англиядағы протестантизмнің нығайып, түпкілікті орнауы кезінде енгізілген өзгеріс (тер):

Франциядағы реформациялық қозғалыстың дамуына мүмкіндік болмауының себебі (тері):

Франциядағы протестанттық ілімді қолдаушылардың атауы:

Францияда король мен реформациялық ілімді қолдаушылар арасындағы соғыс жылдары:

Еуропадағы реформациялық қозғалыс Германия аумағынан шығып қандай елдерге тарады?

Австралия құрлығының ашылған уақыты:

Географиялық ашулар кезінде Солтүстік Азияның зерттелмеген жерлеріне еніп, Тынық мұхит жағалауына шыққандар:

Еуропадағы дінбасылар «жер қозғалмайды» деген қай ғалымның ілімін қуаттады?

Ғарыш әлемі жөніндегі діни көзқарастарға күйрете соққы берген Польшаның ұлы ғалымы:

Николай Коперниктің өмір сүрген жылдары:

Н.Коперниктің еңбегі

Коперниктің Жер және басқа планеталар Күнді айналып жүреді деген тұжырымын ғылыми жолмен дәлелдеген жылы:

Мәтінге сүйене отырып, тарихи еңбектің атауын мен авторын анықтаңыз (ескі базадан)

«Жер жұмыр шарға ұқсас, сондықтан ол барлық жағынан өзінің ортасына тартылады. Солай бола тұра, оның домалақтығы оның бетіндегі тауларының биіктігінен, аңғарларының тереңдігінен біліне бермейді. Бірақ бүтіндей алғанда ол оның домалақтығына нұқсан келтіре алмайды. Теңізде жүзушілердің байқаулары бойынша, су кеңістігінің түрі де осындай, себебі Жер кемеден көрінбейді және керісінше, кеме діңгегінің (мачта) үстінде жанып тұрған от қашықтаған сайын жағада қалған сияқты болып көрінеді де, біртіндеп төмендей береді, ақырында батқан Күндей жоқ болады».

«Коперник өзінің ашқан жаңалықтарын ұзақ уақыт жариялай алмады. Жаңа ілім оны шіркеудің қуғынына ұшыратып қана қоймай, жаппай кінәлауға және келемежге душар етуі мүмкін еді. Күн жерді айналады дегенге бүкіл дүниежүзі сенетін. Тек Коперник елес ақиқатқа қайшы деп есептеді. Коперниктің ұзақ жылғы еңбегінің бір данасы ғана тек ол қайтыс болар күні жарық көрді. Дастары кітабының бірінші данасын қолына ұстатқан кезде ол өлім халінде жатыр еді»

Мәтінге және тарихи біліміңізге сүйеніп, Коперинк ашқан ғылыми жаңалықты анықтаңыз:

Джордано Бруно өмір сүрді

тіршіліктің Жерде ғана еместігін, әлемнің шексіздігін жазған итальяндық оқымысты:

1600 жылы католик шіркеуі тарапынан сотталып, 8 жылдай түрмеде отырып, «қан төгілмейтін» өлім жазасына кесілген:

Италиялық оқымысты Бруноның шіркеу діндарларына қарсы болған жайттары білгісі келіп аралаған елдері:

Үлкейткіш оптикалық түтік-телескоппен ең алғаш аспанға көз салған әйгілі итальян оқымыстысы:

Г.Галилейдің өмір сүрген жылдары:

ғылым тарихында тұңғыш рет екі телескоппты құрастырған:

Г.Галилей қашан алғаш рет өз телескопын Айға бағыттап, оның бетінің тегіс еместігін көрген ғалым:

1609 жылы телескоппен аспан әлемін тамашалаған соң Н.Коперниктің «Жер күнді айналады» деген тұжырымын дәлелдеген:

Коперник ілімінің дұрыстығын дәлелдеп бергені үшін католик шіркеуінің 70 жастағы қарт оқымыстыны өз көзқарасынан бас тартуға мәжбүр еткен жылы:

Құдайлар тұратын «аспан» жайлы шіркеу қабылдаған Аристотель мен Птолемей іліміне соққы берген ғалым:

Мәтіндік сұрақ.

«Голландияда дүрбі түтігі жасалғандығын Галилей 1608 жылы білді. Оған осындай дүрбімен түнгі аспанды бақыласа қайтер еді деген батыл ой келді. Галилейдің өзі ғылым тарихында тұңғыш екі телескопты құрастырды. Ол телескоптар, әрине, әлі де жетілдірілмеген еді. Галилей қарапайым құралдармен-ақ ұлы жаңалықтар ашты»

Тарихи біліміңізге сүйеніп, Галилейдің телескоптары бейнені қанша есе үлкейткенін көрсетіңіз:

Мәтіндік сұрақ.

«Галилей алғаш рет өзі жасаған телескопын Айға бағыттап, оның бетінің тегіс еместігін, яғни таулары мен аңғарларын айқын көрді. Сөйтіп, Ай сол замандағы кейбіреулердің ұйғарымындай теп-тегіс хрусталь емес, ол да Жерге ұқсас дүние болып шықты. Телескоптың көмегімен Шолпан ғаламшарының да Ай тәрізді өзінің пішінін, яки фазасын өзгертіп отыратыны байқалды. Бұл құбылысты Николай Коперниктің тұжырымдағанындай, Шолпан жерді айнала қозғалады демей, күнді айнала қозғалады деп қана түсіндіруге болатын еді. Бәрінен қызықтысы, алып Юпитер ғаламшары болды. Коперник ілімі бойынша, Жер мен басқа да ғаламшарлар Күнді қалай айналса, төрт серігі де Юпитерді солай айналатын болып шықты. Галилей телескоптың көмегімен көптеген басқа да жаңалықтар ашты. Бұлардың бәрі Коперник пен Джордано Бруноның ілімін дәлелдеді»

Галилейдің алғаш рет өз телескопын Айға бағыттаған уақыты:

Аңыз бойынша шіркеудің Жердің айналатынына сенбейтінін мойындаған болып, тізе бүккен қалпынан тұра беріп «Дегенмен, Жер айналады!» деп өз көзқарасында қалған ғалым: