Тоғызқұмалақ туралы мәтін мәтіннің қай түріне жатады?

Қазақ тілінде мәтіннің неше түрі кездеседі?

Сипаттау мәтінінде басым... болады

Әңгімелеу мәтінінде.... басым болады.

Пайымдау мәтінінде... болады.

Мәтіннің түрлері дұрыс берілген қатар

Мәтін сұрақ шешуде басты назарға алатын ереже

Мәтіннің құрылысы дұрыс берілген қатар

Мәтінді жеткізу үшін қолданылатын нормалар қалай аталады?

Шақшақұлы Жәнібек хан Төле би бабамызға сұрақ қойған екен:

– Түзу мылтық, ұшқыр құс, жүйрік ит, мақтаншақ жігіт, ұрыншақ ат жидым. Боз бала болып ерлік құрайын ба? Үлгі алып билік құрайын ба? Еліңде кәрің болса, жазулы тұрған хатың, жайлаған көліңнің алдында төбе болса, ерттеулі атың деуші еді, ақыл сұрай келдім, – дейді. Сонда Төле би бабамыз:

– Өгізді өрге салма қанатың талар, наданға көзіңді салма сағың сынар. Досыңа өтірік айтпа сенімің кетер, дұшпаныңа сырыңды айтпа түбіңе жетер. Жал-құйрығы қаба деп жабыдан айғыр салма, жаугершілік болғанда жағдайлап мінер ат тумас. Жақыным деп жаманның малы үшін жақсының жағасынан алма, өрісің тарылар. Тұмау түбі құрт болар, тұман түбі жұт болар. Ақылдың түбі құт болар. Елге бай емес, би құт. Ел шетіне жау келсе, қабырғалы биге күш, – деген екен.

Жәнібектің сөзін түйіндейтін мақал-мәтел қандай?

Төле би бабамыз:– Өгізді өрге салма қанатың талар, наданға көзіңді салма сағың сынар. Досыңа өтірік айтпа сенімің кетер, дұшпаныңа сырыңды айтпа түбіңе жетер. Жал-құйрығы қаба деп жабыдан айғыр салма, жаугершілік болғанда жағдайлап мінер ат тумас. Жақыным деп жаманның малы үшін жақсының жағасынан алма, өрісің тарылар. Тұмау түбі құрт болар, тұман түбі жұт болар. Ақылдың түбі құт болар. Елге бай емес, би құт. Ел шетіне жау келсе, қабырғалы биге күш, – деген екен. Төле бидің пайымдауынша елдің құты – ...

Қазақ ауылы алғаш бие байлаған кезде, төңірек басын шақырып, кейде мал сойып немесе қыстап қалған сүрлермен тағы басқа да жылы-жұмсақтарын дайындап, ауыл адамдарының басын қосып, «бие бау», «желі байлар», «қымызмұрындық» тойын өткізеді. Бұл кезде желі қазыққа, айғырдың сауырына май жағып, жақсы тілек білдіріп, мәре-сәре болып, думандатып, бие сауынын бастайды.

Бие байларда қандай ырым жасалады?

Қыс өтіп, күлімдеп көктем, жарқырап жаз келгенде, шұрқырап жатқан қалың жылқы ішіндегі әсерлі де әсем дауыстары жез қоңырауындай шіңгір-шіңгір кісінеген жас құлындар қарақұлақ бола бастағанда, оларға түбіт араласқан жұмсақ жүннен есіліп жасалған ноқталар салынып, тиектер орнатылып, ұзақ тартылған желілерге үзбелі күміс түймелердей қаз-қатар тізіліп байланады. Мұнда бірнеше жүздеген құлындар ноқталанып, бие сауылады. Биені сауушы, сауғызушы болып, 2-ден 20-30 адамға дейін болады.

Мәтін бөліміне лайықты тақырып

Жансәуле – әдемі қыз. Ән салу Жансәулеге жарасып-ақ тұрады. Мұғалім оған үнемі ән айтқызады. Сонан соң өзі ұйып тыңдайды. Жарқынтай да әнші болғысы келеді. Бірақ көмейінен әдемі ән төгілмейді. Ол өзінің ән сала алмағанына қатты қапаланады. Жансәулеге қызыға қарайды.

Екінші абзац қай сөйлеммен басталуы тиіс?

Түйе сүтінен әртүрлі тағамдар жасалады. Одан құрт, май, ірімшік әзірленеді. Шұбаты әрі сусын, әрі тамақ. Әсіресе, емдік қасиеті күшті.

Мәтіннің қай түрі екенін табыңыз.

Бір қарлығаш ұя салып, балапандарын асырап жүреді. Бір күні жауыз жылан балапандарын жегісі келіп, ұя салынған ағашқа өрмелеп шыға бастайды. Қарлығаш жыланды көргенде қатты қорқып, қорғап қалатын арашашы іздейді.

Мәтіннің қай түрі екенін табыңыз.

1) Кеше досыммен бір кино көрдім. 2) Кино Африканың бір жазушысының романының желісі бойынша түсірілген екен. 3)Киноның тақырыбы да Африканың бір өлкесі туралы екен. 4) Кинода шет еліне тән драмалар керемет бір шеберлікпен жасалыпты.

Арман көрген киносы жайлы қай қатарда өз көзқарасын білдірген?

“Ізгіліктің іргетасы” тіркесіне балама болатын қатарды белгілеңіз.

Отбасы сыйластығы үшін жақсы әдеп өте қажет. Жақсы әдептің негізінде бір-ақ мақсат бар. Әдепті болу адамдарға деген сүйіспеншілікті білдіреді. Басқаларға құрметпен қарау өте қажет. Сонда әдеп өз-өзінен орындалады.

Мәтінге қатысы жоқ қатарды анықтаңыз

Әңгімелеу мәтініне тән ерекшелікті көрсетіңіз.

Тақырып деген не?

1) Өмірде қадіріне жете бермейтін байлық бар, ол – денсаулық. 2) Ауырған адам басқа адамдардан үнемі көмек, мейірім күтеді. 3) Күттірген адамы әлі де оралған жоқ. 4) Әр адамның өзі үшін сүйеніш екенін сол аурудың ескертуі арқылы жақсырақ түсінеді. Мәтіннің желісін бұзып тұрған қатарды табыңыз.

“Кітап менің шын досым, оны сүю ғанибет” сөйлемінде «ғанибет» сөзінің орнына қай сөзді қоюға болатынын табыңыз.