NEW
Font size
WorksheetsКазахский 3-уровень 35-40
Total questions: 5
Worksheet time: 10mins
Атасы он жасар ұл баласымен далада келе жатып, баласынан сұрады:
– Анау өрмекшiнi көремiсiң, не iстеп жүр?
– Көремiн, өрмек тоқып жүр.
– Анау құмырсқаны көремiсiң?
– Көремiн, аузында бiр нанның уалшығы бар, жүгiрiп кетiп барады.
– Жоғары қара, аспанда не көрiнедi?
– Жоғарыда қарлығаш ұшып жүр, аузында тiстеген шөбi бар.
Сонда атасы айтты:
– Олай болса, шырағым, ол кiшкентай жәндiктер саған үлгi. Өрмекшi маса, шыбынға тұзақ құрып жүр, ұстап алған соң, өзiне азық етуге. Құмырсқа бала-шағаларына тамақ аулап, бiр нанның уалшығын тапқан соң өзi жемей, аузына тiстеп, қуанғаннан үйiне жүгiрiп қайтып барады. Қарлығаш балапандарына ұя iстеуге шөп жиып жүр. Жұмыссыз жүрген бiр жан жоқ. Сенi де құдайтағала босқа жүруге жаратпаған, жұмыс iстеуге әдеттену керек, – дедi.
Ыбырай Алтынсарин
1. Мәтінге тақырып қой
А) Тұзақ
В) Жәндiктер
С) Дала
D) Өсиет
Е) Өрмекші, құмырсқа, қарлығаш
2. Атасының баласына айтқан ақыл сөзі
А) Сенi де құдайтағала босқа жүруге жаратпаған, жұмыс iстеуге әдеттену керек, – дедi.
В) жалқаудың ертеңі бітпес
С) жұмыссыз жүрме
D) еңбекқор бол
Е) еріншек болма
3. Мәтіндегі жәндiктерді табыңыз
А) қоңыз,маса
В) өрмекшi, құмырсқа, қарлығаш
С) ара,шегіртке
D) инелік,көбелек
Е) шыбын-шіркей
4. Сөйлемді толықтыру: .... ..... ..... ,аузында тiстеген шөбi бар
А) балапандарына ұя iстеуге
В) тұзақ құрып жүр
С) жүгiрiп кетiп барады
D) жоғарыда қарлығаш ұшып жүр
Е) бiр нанның уалшығы бар
5. Берілген сөйлемнен мекен үстеуді табыңыз.
Жоғары қара, аспанда не көрiнедi?
А) көрiнедi
В) аспанда
С) жоғары
D) не
Е) қара
1-B, 2-C, 3-D, 4-А, 5-Е
1-Е, 2-А, 3-В, 4-Д, 5-С
1-A, 2-C, 3-D, 4-Е, 5-В
1-A, 2-B, 3-С, 4-D, 5-Е
1-D, 2- C, 3-E, 4-А, 5-В
Студенттік отбасы кез-келген басқа жас отбасына қарағанда жауапкершілігі жоғары, әрі тұрақты болады. Өйткені бұл ерлі-зайыптылар ортақ қызығушылықпен және көзқараспен біріккен. Студенттік некенің ерекшелігі, ерлі-зайыптылардың негізгі қызметі – оқуға, әлеуметтік жағдайының уақытшалығына негізделген. Оқуын аяқтау, жұмысқа тұру, келешекте жақсы көретін жұмыс істеу – бұл студенттік некені рухтандырушы құрал.
Студенттік отбасы ата-анасына жоғары тәуелділікпен сипатталады, өйткені кірістің жалғыз көзі - стипендия, кейде, аз көлемді қандай да бір жұмысақы. Студенттік отбасы кез-келген жас отбасы сияқты материалды-тұрмыстық мәселелермен кездеседі. Бұл жерде ерекше орынды баспана сұрағы алады, өйткені отбасылық жатақхана алу мүмкіндігін барлық оқу орындары бермейді.
Студенттік отбасы мәселесінің маңызды аспектісіне ата-ана, қоғамдық ұйымдар, оқу орны әкімшілігінің қарым қатынасы жатады. Көптеген оқу орындарында отбасылыларға көмек және қолдау көрсетіледі: жатақханадан орын беріледі, қаржылық жәрдемақы беріледі, оқуды және бала тәрбиелеуді қиыстыру жағдайларының мүмкіншілігін тудырады. Бұлардың бәрі белгілі бір көлемде студенттік отбасының өмірін жеңілдендіреді. Студенттердің өзінде де некеге және отбасылық өмірге көз қарасы өзгереді.
1. Мәтінге тақырып қой
А) Отбасы
В) Жас отбасы
С) Отбасылық өмір
D) Өсиет
Е) Студенттік отбасы
2. Студенттік некенің ерекшелігін атаңыз
А) оқуды және бала тәрбиелеуді қиыстыру
В) ата-анасына жоғары тәуелділікпен сипатталады
С) оқуға, әлеуметтік жағдайының уақытшалығына негізделген
D) келешекте жақсы көретін жұмыс істеу
Е) отбасылық жатақхана алу мүмкіндігі
3. Студенттік отбасының негізгі кіріс көздері
А) шәкіртақы, ата-ананың көмегі, уақытша жұмысақы
В) тұрақты еңбекақы
С) жәрдемақы, еңбекақы
D) қаржылай көмек
Е) зейнетақы, шәкіртақы, жәрдемақы
4. Сөйлемді аяқтаңыз. Студенттік отбасы кез-келген басқа жас отбасына қарағанда ... ... ... ... ... ... .
А) бұл студенттік некені рухтандырушы құрал
В) мүмкіндігін барлық оқу орындары бермейді
С) отбасылық өмірге көз қарасы өзгереді
D) жауапкершілігі жоғары, әрі тұрақты болады
Е) материалды-тұрмыстық мәселелермен кездеседі
5. Берілген сөйлемнен себеп-салдар мәнді құрылымды табыңыз
Өйткені бұл ерлі-зайыптылар ортақ қызығушылықпен және көзқараспен біріккен. А) жоғары
В) өйткені
С) бірақ
D) демек
Е) және
1-B, 2-C, 3-D, 4-А, 5-Е
1-Е, 2-С, 3-А, 4-D, 5-В
1-A, 2-C, 3-D, 4-Е, 5-В
1-A, 2-B, 3-С, 4-D, 5-Е
1-D, 2- C, 3-E, 4-А, 5-В
Ажырасып жататындардың басым көпшілігі – жастар. Жастарымыз отбасы құруға дайын емес. Бір жылға жетпей, кейде тіпті үйленгендеріне екі ай болмай жатып ажырасатындар кездеседі. Олар отбасы құруға да, ажырасуға да өте жеңіл қарайды. Жастар жауапкершіліктен жалтаратын сыңайлы. Оның салдары жалғызбасты аналар мен тастанды балалар санының артуына себеп болып отыр. Жалпы, ажырасудың себептері көп. Мысалы, ер не әйелдің ішімдікке, есірткіге салынуы; күйеуі не әйелі жұмыссыз; жұбайлардың өмірге деген көзқарастары сәйкес келмеуі; көзге шөп салу; материалдық қиындықтар; бедеулік т.б сияқты.
Жалпы, өз басым ерте үйленгенді қолдамаймын. Жастар жастық шақта албырт болады. Бәрі өз қалауларымен болғанын қалайды. Ақыл тоқтатып, 25 жастан кейін үйленген дұрыс. Әрине, қай ата-ана болмасын ұлын ұяға, қызын қияға қондырғысы келеді. Бірақ әр нәрсенің өз уақытымен болғанын қалайды. Жас кезінде тәтті өмір сүріп, жаңа өмірге дайындықпен барса дейді. Тағдырдың ащы тұстарына шыдап, бақытты ғұмыр кешкенін тілейді. Ең бастысы, шынайы өмір – шаңырақ көтерген соң басталатынын ұқса дейді. Сондықтан «өмір» атты кеменің рөлінде өзіміз отырғанды ұмытпайық!
1 Мәтін не туралы екенін анықтаңыз
А) Жас отбасын құру жауапкершілігі
В) Студенттік отбасы
С) Ерте отбасын құру мәселелері
D) Отбасылық жауапкершілік
Е) Ажырасу есебептері
2 Ажырасудың салдарларын табыңыз
А) ішімдікке, есірткіге салыну
В) жұмыссыздық
С) жалғызбасты аналар мен тастанды балалар
D) материалдық қиындықтар
Е) көзқарастары сәйкес келмеуі
3. Сөйлемдегі себеп мәнді құрылымды табыңыз
Сондықтан «өмір» атты кеменің рөлінде өзіміз отырғанды ұмытпайық!
А) Демек
В) Сондықтан
С) Бірақ
D) Әрі
Е) Бәрекелді
4. Неше жастан отбасын құрған дұрыс
А) 18
В) 21
С) 30
D) 28
Е) 25
5. Мәтіндегі кездесетін тірек сөздерді тап.
А) ата-ана, бала
В) қиыншылық, отбасы
С) ұл, қыз, жанұя
E) шаңырақ, себеп, салдар
D) ажырасу, ерте үйлену, жауапкершілік
1-B, 2-C, 3-D, 4-А, 5-Е
1-А, 2-С, 3-В, 4-Е, 5-D
1-A, 2-C, 3-D, 4-Е, 5-В
1-A, 2-B, 3-С, 4-D, 5-Е
1-D, 2- C, 3-E, 4-А, 5-В
Менің атым - Дияр, мен студентпін, жиырма жастамын. Мен екі жыл бұрын қазақша кітап оқи бастадым. Басында маған өте қиын болды. Бірақ маған досым Нұрлан мен көршім Ұлжан апай қол ұштарын берді, сондықтан көп ұзамай тез әрі түсініп оқитын болдым.
Мен бос уақытта кітап оқығанды жақсы көремін. Үйімде кітап көп. Мен шытырман оқиғалы романдарды оқығанды ұнатамын. Сабақтан келген соң біраз уақытымды үй тапсырмасына арнаймын, кейде көз шырымын да аламын.
Мен қазір ата-анаммен тұрамын. Олар өте ақжарқын адамдар. Әкемнің мамандығы – журналист. Ол Ұлттық телеарнада жұмыс істейді. Анам жұмыс істемейді. Ол - үй шаруасындағы әйел, оның пісірген тағамдары тіл үйіреді.
Менің ағам, әпкем және қарындасым бар. Ағам үйленген, әпкем тұрмысқа шыққан. Ағам да, әпкем де басқа қалада тұрады. Ағам Ақтауда тұрады, әпкем Өскеменге ұзатылған. Ағам бізге жиі келіп тұрады, ал әпкем сирек келеді. Ағам, әпкем үшеумізді әкемізге қатты ұқсатады, ал қарындасыма бәрі «анасынан айна қатесі жоқ»- дейді. Менің ағам мұнай өндірісінде инженер-механик болып жұмыс істейді. Ол әкемді «аға», анамды «жеңеше» дейді. Өйткені ол ата-әжесінің баласы. Ал әпкем құрылыс компаниясында аудармашы болып жұмыс істейді.
Отбасымыз өте тату. Үлкендер бізге ұлттық дәстүрлер туралы айтып отырады. Мен оқуға түскенде қарындасым ата-анамнан, ағам мен әпкемнен сүйінші сұрады. Мен отбасымды жақсы көремін. Маған отбасылық дәстүрлеріміз де қатты ұнайды
1 Мәтін не туралы екенін анықтаңыз
А) Жас отбасы
В) Диярдың отбасы
С) Отбасы мүшелері
D) Отбасылық жауапкершілік
Е) Отбасылық дәстүрлер
2 Дияр нені жақсы көреді
А) кітап оқығанды
В) спортпен шұғылданғанды
С) ән салғанды
D) қол еңбегін
Е) сурет салғанды
3. Диярдың отбасы қандай
А) көпшіл
В) ерекше
С) тату
D) көңілді
Е) берекелі
4. Отбасы неше адамнан тұрады
А) 4
В) 7
С) 5
D) 6
Е) 3
5. Сөйлемді толықтырыңыз
Үлкендер бізге ... ... туралы айтып отырады.
А) ата-ана, бала
В) отбасы бірлігі
С) жанұя бақыты
D) жауапкершілік
E) ұлттық дәстүрлер
1-B, 2-C, 3-D, 4-А, 5-Е
1-В, 2-А, 3-С, 4-D, 5-Е
1-A, 2-C, 3-D, 4-Е, 5-В
1-A, 2-B, 3-С, 4-D, 5-Е
1-D, 2- C, 3-E, 4-А, 5-В
Отбасы кішкентай бір мемлекеттік ұя” деп бекер айтылмаған. Әдетте жақсылықтың бәрі отбасынан басталады. Отбасы - жұртты жақындастырушы, ұрпақ пен ұрпақты табыстырушы, ұрпақаралық тұтастықтың отын жағушы ерекше ұя. Сондықтан да отбасы - барша адамзатқа ең жақын, ең қасиетті ұғым. Әрбір отбасында сүйіспеншілік пен түсіністік мықты болса, қоғамның діңгегі де берік болады. Адам ең алғаш шыр етіп дүниеге келген сәтінен бастап отбасының тәрбиесін алады.
Ата – анам – өмірдегі ең қымбат адамдарым. Олар мені жақсылыққа әдептілікке, адамгершілікке тәрбиелейді. Сабақта да, үйде де ұқыпты, тәртіпті, саналы бала болса екен деп тілейді. Әсіресе,”Түп қазығың - Отаның, ар - намысың - тілің, кәусар бұлағың - ұстазың, қамқоршың - әкең, ақылшың – анаң” деген сөздері қөңілімде жатталып қалыпты. Ата - анамның тілегін орындауға бар күшімді саламын. Отбасы – адамның өте маңызды, өте жауапты жанұясы, себебі отбасы адамға бақыт, толық мәнді тыныс - тіршілік әкеледі. Отбасы – адам баласының алтын діңгегі. Өйткені адам ең алғаш шыр етіп дүниеге келген сәтінен бастап, осында ер жетіп, отбасының тәрбиесін алады. Сондықтан да отбасы – адамзаттың аса қажетті, әрі қасиетті алтын мектебі. Отбасының адамзат ұрпағына деген ықпалы мен әсер күшін өмірдегі басқа еш нәрсенің күшімен салыстыруға болмайтындай. Өйткені ата - ананың балаға деген тәрбиесінің орнын еш нәрсе толтыра алар емес.
1 Мәтін не туралы екенін анықтаңыз
А) Жас отбасы
В) Ата-ана
С) Отбасы мүшелері
D) Отбасы бақыты
Е) Отбасылық дәстүрлер
2 Отбасындағы ең қымбат адамдар
А) ата-ана
В) бала
С) отбасы мүшелері
D) бала тәрбиесі
Е) адамзат
3. Сөйлемнен зат есім тудырушы жұрнақтарды табыңыз
Әрбір отбасында сүйіспеншілік пен түсіністік мықты болса, қоғамның діңгегі де берік болады.
А) -дық, -дік
В) -лік, -тік
С) -лау, -деу
D) -да, -ның
Е) -са, -ды
4. Мәтінде кездесетін тірек сөздерді табыңыз
А) ата-ана, бала, сезім
В) қиыншылық, отбасы, көзқарас
С) ұл, қыз, жанұя
E) отбасы, тәрбие,бақыт
D) ұғым, жауапкершілік, ұрпақ
5. Сөйлемді толықтырыңыз
... - жұртты жақындастырушы, ұрпақ пен ұрпақты табыстырушы, ұрпақаралық тұтастықтың отын жағушы ерекше ұя..
А) Мемлекет
В) Ата-ана
С) Отбасы
D) Бала
E) Тәрбие
1-B, 2-C, 3-D, 4-А, 5-Е
1- D, 2-А, 3-В, 4-Е, 5-С
1-A, 2-C, 3-D, 4-Е, 5-В
1-A, 2-B, 3-С, 4-D, 5-Е
1-D, 2- C, 3-E, 4-А, 5-В
