Шілдехана – жаңа нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-сауық той. Оған туған - туыстар, көршілер «бауы берік болсын!» деп ......... айтып, шашу шашып келеді. Шілдеханаға көбінесе жастар жағы жиналады. Оған шақырумен де, шақырусыз да бара береді.

Көлігі бар көрші ауылдың жастары шілдехана тойына атқа мініп, сән - салтанатпен келеді. Олар тойға әндетіп келіп, әндетіп қайтады. Жан - жақтан келген жұрттың бас - аяғы жиналған соң, оларға қымыз беріліп, қошемет көрсетіледі. Жастар шілдеханада таң атқанша айтысып, домбыра тартып, ән салып көңіл көтереді.

2. Көп нүктенің орнына қойылатын сөзді тап

Шілдехана – жаңа нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-сауық той. Оған туған - туыстар, көршілер «бауы берік болсын!» деп ......... айтып, шашу шашып келеді. Шілдеханаға көбінесе жастар жағы жиналады. Оған шақырумен де, шақырусыз да бара береді.

Көлігі бар көрші ауылдың жастары шілдехана тойына атқа мініп, сән - салтанатпен келеді. Олар тойға әндетіп келіп, әндетіп қайтады. Жан - жақтан келген жұрттың бас - аяғы жиналған соң, оларға қымыз беріліп, қошемет көрсетіледі. Жастар шілдеханада таң атқанша айтысып, домбыра тартып, ән салып көңіл көтереді.

3. Мәтіндегі "қошемет" сөзінің мағынасы

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

4. Мәтіннің негізгі идеясы неде?

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

Мәтіндегі «Екі елі ауызға төрт елі қақпақ қою» нені білдіреді?

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

Мәтінде әкесі ұлдарының ақылын қалай сынайды?

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

Үшінші ұлы неліктен бастың тілін кесіп береді?

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

«Данышпан» сөзінің синонимін табыңыз

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

Ұлдарын сынауға кеңес берген кім?

Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы болыпты. Қызы да, ұлдары да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. Әкесі әбден қартаяды. Күндердің бір күнінде шал ұйықтай алмай дөңбекши береді. Мұны сезген кемпірі мен қызы:

-          Сізге не болды, бір жеріңіз ауырып жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген

балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.

-          Ия, сағындым. Оның үстіне бір арманым ішімде кетіп барады.

Сонда қызы әкесінің алдына келіп:

-          Арманыңызды айтыңыз, мүмкін көмегіміз тиіп қалар, - дейді.

Шал айтады:

-          Ешқандай құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да біреуінің

ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу менің арманым.

Қызы сәл ойланып:

-          Ой, ата, осыған да қиналасыз ба? Қыдырып барып балаларыңызды сынап

келіңіз, - деп, қыз бен кемпір жол қамына кіріседі.

            Азығын, сусынын дайындап, атын ерттеп беріп жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді ме, кім білсін. Бір күні үлкен ұлына жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы алып, қолынан келгенінше сыйлайды. Екі – үш күн жатып мауқын басып, төртінші күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі, етін қазаннан түсіріп қойып, нанын салып жатқанда, щал баласына қарап:

-          Қарағым, мына етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - дейді. Ұлы жақсы жері

дәуде болса санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал аздап ауыз тиіп, қойып қояды.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші,-дейді. «Еттің де жаман жері бола

ма?» - деп ұлы сәл ойланып тұрып, жаман жері дегені тіс өтпейтін сіңір шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ауыз тиеді. Артынша тамақ та келеді. Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен, баласымен қоштасып қайтады.

            Данышпан жүріп отырып, екінші ұлына келеді. Екінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі қайтар күні бірінші ұлына қойған сауалын қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор құрметпен қарсы алып, сыйлайды. Қайтар күні екі ұлына қойған сауалын кіші ұлына қояды. Сонда кіші ұлы мұнда бір сыр бар шығар деп ойлайды. Сосын бастың тілінен кесіп береді.

-          Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші?-дейді. баласы тағы да тілден кесіп

береді. Сонда әкесі тұрып:

-          Балам, мұның қалай, жақсы жерінен кесіп бер десем тілінен кесіп бердің, жаман

жерінен десем тағы да тілінен кесіп бердің, - дейді. Сонда баласы:

-          Ой, ата-ай, сіздің сынап отырғаныңызды біліп тұрмын. Жақсы да, жаман да,

ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден шығады. Екі елі ауызға төрт елі қақпақ дегендей, әр адам өз тіліне сақ болса, еш уақытта ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден,-деген екен. Қарт үшінші ұлының ақылдылығына өте риза болып қайтады.

Мәтін мазмұнына сәйкес келетін мақал

Қазақстанның жер қойнауында әлемдегі табиғи қазба байлықтардың барлық түрі кездеседі. Қазақстандағы ең ірі өзендер – Ертіс, Сырдария, Іле, Есіл және Тобыл. Қазақстандағы ең биік шың республикамыздың оңтүстік-шығысындағы Тянь-Шань тауындағы Хан Тәңірі шыңы болып табылады. Оның биіктігі – 6995 метр.

            Қазақстанның өзіне тән өсімдіктері сан алуан, әрі бай. Дәрі жасайтын өсімдіктің 150-ге жуық түрі кездеседі. Қазақстанда 158 түрлі сүртқоректі, 485 түрлі құс, 15-ке жуық балық пен көптеген жануар-эпидемиктер кездеседі.

            Қазақстанда 10 мемлекеттік қорық бар. Көптеген жануарлар мен өсімдіктер үкімет қамқорлығында. Олардың ішінде Алматы қаласының рәмізіне айналған қар барысы мен Республика байрағында бейнеленген нұрлы болашаққа самғап бара жатқан елді көрсететін бүркіт те бар.

11. «Байрағы» сөзінің синонимін табыңыз

Қазақстанның жер қойнауында әлемдегі табиғи қазба байлықтардың барлық түрі кездеседі. Қазақстандағы ең ірі өзендер – Ертіс, Сырдария, Іле, Есіл және Тобыл. Қазақстандағы ең биік шың республикамыздың оңтүстік-шығысындағы Тянь-Шань тауындағы Хан Тәңірі шыңы болып табылады. Оның биіктігі – 6995 метр.

            Қазақстанның өзіне тән өсімдіктері сан алуан, әрі бай. Дәрі жасайтын өсімдіктің 150-ге жуық түрі кездеседі. Қазақстанда 158 түрлі сүртқоректі, 485 түрлі құс, 15-ке жуық балық пен көптеген жануар-эпидемиктер кездеседі.

            Қазақстанда 10 мемлекеттік қорық бар. Көптеген жануарлар мен өсімдіктер үкімет қамқорлығында. Олардың ішінде Алматы қаласының рәмізіне айналған қар барысы мен Республика байрағында бейнеленген нұрлы болашаққа самғап бара жатқан елді көрсететін бүркіт те бар.

12. Мәтінге сәйкес сүтқоректілердің саны нешеу?

Қазақстанның жер қойнауында әлемдегі табиғи қазба байлықтардың барлық түрі кездеседі. Қазақстандағы ең ірі өзендер – Ертіс, Сырдария, Іле, Есіл және Тобыл. Қазақстандағы ең биік шың республикамыздың оңтүстік-шығысындағы Тянь-Шань тауындағы Хан Тәңірі шыңы болып табылады. Оның биіктігі – 6995 метр.

            Қазақстанның өзіне тән өсімдіктері сан алуан, әрі бай. Дәрі жасайтын өсімдіктің 150-ге жуық түрі кездеседі. Қазақстанда 158 түрлі сүртқоректі, 485 түрлі құс, 15-ке жуық балық пен көптеген жануар-эпидемиктер кездеседі.

            Қазақстанда 10 мемлекеттік қорық бар. Көптеген жануарлар мен өсімдіктер үкімет қамқорлығында. Олардың ішінде Алматы қаласының рәмізіне айналған қар барысы мен Республика байрағында бейнеленген нұрлы болашаққа самғап бара жатқан елді көрсететін бүркіт те бар.

13. Жануар-эпидемик дегенді қалай түсінесіз?

Қазақстанның жер қойнауында әлемдегі табиғи қазба байлықтардың барлық түрі кездеседі. Қазақстандағы ең ірі өзендер – Ертіс, Сырдария, Іле, Есіл және Тобыл. Қазақстандағы ең биік шың республикамыздың оңтүстік-шығысындағы Тянь-Шань тауындағы Хан Тәңірі шыңы болып табылады. Оның биіктігі – 6995 метр.

            Қазақстанның өзіне тән өсімдіктері сан алуан, әрі бай. Дәрі жасайтын өсімдіктің 150-ге жуық түрі кездеседі. Қазақстанда 158 түрлі сүртқоректі, 485 түрлі құс, 15-ке жуық балық пен көптеген жануар-эпидемиктер кездеседі.

            Қазақстанда 10 мемлекеттік қорық бар. Көптеген жануарлар мен өсімдіктер үкімет қамқорлығында. Олардың ішінде Алматы қаласының рәмізіне айналған қар барысы мен Республика байрағында бейнеленген нұрлы болашаққа самғап бара жатқан елді көрсететін бүркіт те бар.

Қазақстандағы ең биік шың

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

15. Мәтінде қонақтың қандай түрлері көрсетілген?

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

16. Асты сызылған сөздің синонимін табыңыз.

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

17. Қандай қонақты қылқыма дейді?

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

18. Сұғанақ қонаққа қай қонақ жатады?

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

19. Туған – туыс қонақтың қай түріне жатады?

Сырым батыр үйіне келген Төленді биден:

-          Биеке, қазақтың қонағы неше түрлі болады? – деп сұрапты.

-          Қазақтың қонағы төрт түрлі болады: біріншісі арнайы қонақ, екіншісі құдайы

қонақ, үшіншісі қыдырма қонақ, төртіншісі қылқыма қонақ.

-          Ал, оны қалай ажыратамыз? - дегенде :

-          Арнайы қонағымыз, алыстан арнайы келген жақын туыс, нағашы, жиен, құда,

күйеу, қайын сияқты жекжатың немесе сүйікті достарың, жақсы жолдас-жораң. Міне, бұл нағыз сыйлы қонағың.

            Құдайы қонағымыз, өзің танымайтын, білмейтін шалғай елден, алыс жерден жолаушылап жүріп, ат басын тірей қалған тосын да бөгде қонақ. Міне, бұл нағыз сауап қонағың.

            Қыдырма қонағымыз, ерігіп те, желігіп, үйден-үйді, ауылдан-ауылды кезіп, сөз аңдып, өсек теріп, қымыз ішіп, ет жеп жүрген сандалма қонақ. Міне, бұл нағыз далбаса қонағың.

            Қылқыма қонағыңыз, үй арасындағы, ауыл ішіндегі түтіні түзу шыққан үйді торып, өзінің құлқыны үшін аузына тигенін қылқытып жіберіп, басы ауған жаққа тарта беретін көлденең қонақ. Міне, бұл нағыз сұғанақ қонағың,- депті, көпті көрген көне би Төленді.

20. Сырым батыр дың сұрағына кім жауап берді?