1963 жылы 21 наурызда өте қауіпті қылмыскерлер қамалатын, әлемдегі қорғанысы ең күшті «Алькатрас» түрмесі жабылды. Бұл түрме «Рок» (құз) деген атпен де танымал болатын. Калифорнияның осы аттас аралынан орын алған түрме АҚШ-тағы ешкім қашып шыға алмаған бірден-бір абақты еді. 1962 жылға дейінгі 29 жыл ішінде ешбір қылмыскер «Алькатрастың» қоршауынан әрі асып көрмеген. Алайда сол жылы 3 қашқын айласын асырып, түрме сыртына шығып, бет алып қашқан. Олардың не тірі, не өлі екені әлі күнге дейін белгісіз. «Алькатрастағы» әр қылмыскерге бір-бір күзетшіден берілген көрінеді әрі әрқайсысы бөлек-бөлек камерада отырған. Аралдан жағалауға дейін бірнеше шақырым жүзіп өту керек, су тіптен суық, ал оның ағысы өте қатты болатын. Бір қарағаннан-ақ адамның үрейін ұшыратын ғимараттың сырты тікенек темірлермен қоршалған. Күзет бақылайтын мұнаралар да болыпты. Алайда түрменің қорғанысы қанша мықты, режимі қаншалықты қатал болса да, қашуға бекінген үшеу мақсаттарына жетті. Олар: банк тонағаны үшін сотталған Фрэнк Моррис пен көлік ұрлағаны үшін жазаланған ағайынды Джон және Кларенс Энглиндер. Бұл қашу операциясының тағы бір мүшесі – Алан Вестке бостандыққа шығу бақыты бұйырмапты. Ол камерадан шыға алмай қалған.

«Алькатрас» түрмесінің аталуы:

1963 жылы 21 наурызда өте қауіпті қылмыскерлер қамалатын, әлемдегі қорғанысы ең күшті «Алькатрас» түрмесі жабылды. Бұл түрме «Рок» (құз) деген атпен де танымал болатын. Калифорнияның осы аттас аралынан орын алған түрме АҚШ-тағы ешкім қашып шыға алмаған бірден-бір абақты еді. 1962 жылға дейінгі 29 жыл ішінде ешбір қылмыскер «Алькатрастың» қоршауынан әрі асып көрмеген. Алайда сол жылы 3 қашқын айласын асырып, түрме сыртына шығып, бет алып қашқан. Олардың не тірі, не өлі екені әлі күнге дейін белгісіз. «Алькатрастағы» әр қылмыскерге бір-бір күзетшіден берілген көрінеді әрі әрқайсысы бөлек-бөлек камерада отырған. Аралдан жағалауға дейін бірнеше шақырым жүзіп өту керек, су тіптен суық, ал оның ағысы өте қатты болатын. Бір қарағаннан-ақ адамның үрейін ұшыратын ғимараттың сырты тікенек темірлермен қоршалған. Күзет бақылайтын мұнаралар да болыпты. Алайда түрменің қорғанысы қанша мықты, режимі қаншалықты қатал болса да, қашуға бекінген үшеу мақсаттарына жетті. Олар: банк тонағаны үшін сотталған Фрэнк Моррис пен көлік ұрлағаны үшін жазаланған ағайынды Джон және Кларенс Энглиндер. Бұл қашу операциясының тағы бір мүшесі – Алан Вестке бостандыққа шығу бақыты бұйырмапты. Ол камерадан шыға алмай қалған.

Үш қылмыскердің қашуымен байланысты тарихта қандай оқиға орын алды?

Бұл мекеннің тарихы да қатпарлы ғой, бір уақыттарда қиын-қиын кезеңдер болған екен, жаугершілік қиын-қыстау уақыттардың кезінде осы маңдағы ұлы Бөген мен бала Бөгеннің жарысып аққан тұсы ма, әйтеуір Есіркеп Қойкелді батыр қалмаққа қарсы қол жинап, он мыңнан астам сарбазымен жауға қарсы шығуға дайындалып жатқан кезінде жаңбыр жауып кетеді. Селдетіп жауған жаңбыр астында таңғы намазды қалай оқимыз деп қиналмай бірден үңгірге түсіп, бәрі қатарласа тұрып намазға жығылады. Мынау бір керемет жер екен деп таңданысады. Үңгірге бойы үйренгеннен кейін сарбаздардың бірі батырға бұл жер кереметтігімен ұзақ есте қалдыру үшін бұдан былай бұл үңгірді Есіркеп деп немесе Қойкелді деп ат қойып кетейік дейді. Бұл ұсынысқа қарсылық білдірген батыр, қасиетті керемет үңгірдің киесі оған лайық болмасақ бұл атауды кешіре алмаса, ең қиыны сол болар, деп сөзін түйіндеді. Жарықтық Қаратаудың қасиет дарыған етегі ғой. Батыр да ойға беріле тұрып сөз бастапты. Бұл үңгір олай болмаса оң мыңнан астам адам бізге жаңбырдан қорғаштамас еді ғой, таңғы намазымызды оқуға мүмкіндік берді, тастары да аппақ күйінде ғажап әсер сыйлады, бәріміз жиналып, он мыңымыз бір жерде сәждеге бас қоя алдық, киелігі де осы да, бұл жерді енді Ақмешіт деп атайтын болайық,  бұл қасиетті жер екен, содан былай Ақмешіт үңгірі аталып кетіпті.

Сарбаздар не үшін үңгірге атау береді?

Бұл мекеннің тарихы да қатпарлы ғой, бір уақыттарда қиын-қиын кезеңдер болған екен, жаугершілік қиын-қыстау уақыттардың кезінде осы маңдағы ұлы Бөген мен бала Бөгеннің жарысып аққан тұсы ма, әйтеуір Есіркеп Қойкелді батыр қалмаққа қарсы қол жинап, он мыңнан астам сарбазымен жауға қарсы шығуға дайындалып жатқан кезінде жаңбыр жауып кетеді. Селдетіп жауған жаңбыр астында таңғы намазды қалай оқимыз деп қиналмай бірден үңгірге түсіп, бәрі қатарласа тұрып намазға жығылады. Мынау бір керемет жер екен деп таңданысады. Үңгірге бойы үйренгеннен кейін сарбаздардың бірі батырға бұл жер кереметтігімен ұзақ есте қалдыру үшін бұдан былай бұл үңгірді Есіркеп деп немесе Қойкелді деп ат қойып кетейік дейді. Бұл ұсынысқа қарсылық білдірген батыр, қасиетті керемет үңгірдің киесі оған лайық болмасақ бұл атауды кешіре алмаса, ең қиыны сол болар, деп сөзін түйіндеді. Жарықтық Қаратаудың қасиет дарыған етегі ғой. Батыр да ойға беріле тұрып сөз бастапты. Бұл үңгір олай болмаса оң мыңнан астам адам бізге жаңбырдан қорғаштамас еді ғой, таңғы намазымызды оқуға мүмкіндік берді, тастары да аппақ күйінде ғажап әсер сыйлады, бәріміз жиналып, он мыңымыз бір жерде сәждеге бас қоя алдық, киелігі де осы да, бұл жерді енді Ақмешіт деп атайтын болайық,  бұл қасиетті жер екен, содан былай Ақмешіт үңгірі аталып кетіпті.

«Ақмешіт» деген атауды батыр не себепті береді?

Бұл мекеннің тарихы да қатпарлы ғой, бір уақыттарда қиын-қиын кезеңдер болған екен, жаугершілік қиын-қыстау уақыттардың кезінде осы маңдағы ұлы Бөген мен бала Бөгеннің жарысып аққан тұсы ма, әйтеуір Есіркеп Қойкелді батыр қалмаққа қарсы қол жинап, он мыңнан астам сарбазымен жауға қарсы шығуға дайындалып жатқан кезінде жаңбыр жауып кетеді. Селдетіп жауған жаңбыр астында таңғы намазды қалай оқимыз деп қиналмай бірден үңгірге түсіп, бәрі қатарласа тұрып намазға жығылады. Мынау бір керемет жер екен деп таңданысады. Үңгірге бойы үйренгеннен кейін сарбаздардың бірі батырға бұл жер кереметтігімен ұзақ есте қалдыру үшін бұдан былай бұл үңгірді Есіркеп деп немесе Қойкелді деп ат қойып кетейік дейді. Бұл ұсынысқа қарсылық білдірген батыр, қасиетті керемет үңгірдің киесі оған лайық болмасақ бұл атауды кешіре алмаса, ең қиыны сол болар, деп сөзін түйіндеді. Жарықтық Қаратаудың қасиет дарыған етегі ғой. Батыр да ойға беріле тұрып сөз бастапты. Бұл үңгір олай болмаса оң мыңнан астам адам бізге жаңбырдан қорғаштамас еді ғой, таңғы намазымызды оқуға мүмкіндік берді, тастары да аппақ күйінде ғажап әсер сыйлады, бәріміз жиналып, он мыңымыз бір жерде сәждеге бас қоя алдық, киелігі де осы да, бұл жерді енді Ақмешіт деп атайтын болайық,  бұл қасиетті жер екен, содан былай Ақмешіт үңгірі аталып

кетіпті.

Мәтіндегі оқиғалар жүйесін реті бойынша орналастырыңыз:

1 – Селдетіп жауған жаңбыр

2 – Қаратаудың қасиетті етегі

3 – Қалмаққа аттанған әскер

4 –Үңгірді паналаған сарбаздар

5 – Сарбаздардың батырға ұсынысы

Бұл мекеннің тарихы да қатпарлы ғой, бір уақыттарда қиын-қиын кезеңдер болған екен, жаугершілік қиын-қыстау уақыттардың кезінде осы маңдағы ұлы Бөген мен бала Бөгеннің жарысып аққан тұсы ма, әйтеуір Есіркеп Қойкелді батыр қалмаққа қарсы қол жинап, он мыңнан астам сарбазымен жауға қарсы шығуға дайындалып жатқан кезінде жаңбыр жауып кетеді. Селдетіп жауған жаңбыр астында таңғы намазды қалай оқимыз деп қиналмай бірден үңгірге түсіп, бәрі қатарласа тұрып намазға жығылады. Мынау бір керемет жер екен деп таңданысады. Үңгірге бойы үйренгеннен кейін сарбаздардың бірі батырға бұл жер кереметтігімен ұзақ есте қалдыру үшін бұдан былай бұл үңгірді Есіркеп деп немесе Қойкелді деп ат қойып кетейік дейді. Бұл ұсынысқа қарсылық білдірген батыр, қасиетті керемет үңгірдің киесі оған лайық болмасақ бұл атауды кешіре алмаса, ең қиыны сол болар, деп сөзін түйіндеді. Жарықтық Қаратаудың қасиет дарыған етегі ғой. Батыр да ойға беріле тұрып сөз бастапты. Бұл үңгір олай болмаса оң мыңнан астам адам бізге жаңбырдан қорғаштамас еді ғой, таңғы намазымызды оқуға мүмкіндік берді, тастары да аппақ күйінде ғажап әсер сыйлады, бәріміз жиналып, он мыңымыз бір жерде сәждеге бас қоя алдық, киелігі де осы да, бұл жерді енді Ақмешіт деп атайтын болайық,  бұл қасиетті жер екен, содан былай Ақмешіт үңгірі аталып кетіпті.

Мәтінде берілген қате ақпаратты табыңыз:

Орыс патшалығынын казактары, қазақ жерін басып алу үшін шапқыншылықта, орыс-казактарына қосылып жалпы қазағымыздан бөлініп орыс еліне сатқыншылықпен табын руының кейбір имансыздары табын-қазақтары атанып, Орынбор, Сарытау, Орскі жәрменкесіне сауда-саттыққа барған керуенді жасақтары бар Адай елінін қандастарын таза орыс-казактарына қосылып бірге шапқан. Керуенді сақтаймын деп қан-төгістер болып адам өлімі де боған. Бұл бір рет емес, қайталанып тұрған. Бул бірге көшип-қонып жүрген Табын елінің руластарының жауыздық-сатқындығын ел ұмытар емес әли күнге дейін.Одан кейін кешегі Махамбеттін кезиідегі Исатай әскеріндегі әр рудан жиналган жүздіктер Орыс патшасына қарсы күресинде күтіп-күтіп енді ертен соғысамыз дегенде Табын жүздігі майданда соғыспай үйлеріне кетіп қалган. Осындай дала казактарына сай емес тірліктерінен кейін елдің жадында қатты сақталган сөз «Жау Табын». Бул бүкіл табын ауылына айтылган сөз емес, Ресей жағындағы орыстың қолшоқпары болып, тіпті шоқынып та кеткен руластарына айтылған сөз.

1.Мәтін не туралы?

А) Орыс патшалығынын казактары, қазақ жерін басып алу үшін шапқыншылықта, орыс-казактарына қосылып жалпы қазағымыздан бөлініп орыс еліне сатқыншылықпен табын руының кейбір имансыздары табын-қазақтары атанып, Орынбор, Сарытау, Орскі жәрменкесіне сауда-саттыққа барған керуенді жасақтары бар Адай елінін қандастарын таза орыс-казактарына қосылып бірге шапқан. Керуенді сақтаймын деп қан-төгістер болып адам өлімі де боған. Бұл бір рет емес, қайталанып тұрған. Бул бірге көшип-қонып жүрген Табын елінің руластарының жауыздық-сатқындығын ел ұмытар емес әли күнге дейін.Одан кейін кешегі Махамбеттін кезиідегі Исатай әскеріндегі әр рудан жиналган жүздіктер Орыс патшасына қарсы күресинде күтіп-күтіп енді ертен соғысамыз дегенде Табын жүздігі майданда соғыспай үйлеріне кетіп қалган. Осындай дала казактарына сай емес тірліктерінен кейін елдің жадында қатты сақталган сөз «Жау Табын». Бул бүкіл табын ауылына айтылган сөз емес, Ресей жағындағы орыстың қолшоқпары болып, тіпті шоқынып та кеткен руластарына айтылған сөз.

1.Мәтін не туралы?

Орыс патшалығынын казактары, қазақ жерін басып алу үшін шапқыншылықта, орыс-казактарына қосылып жалпы қазағымыздан бөлініп орыс еліне сатқыншылықпен табын руының кейбір имансыздары табын-қазақтары атанып, Орынбор, Сарытау, Орскі жәрменкесіне сауда-саттыққа барған керуенді жасақтары бар Адай елінін қандастарын таза орыс-казактарына қосылып бірге шапқан. Керуенді сақтаймын деп қан-төгістер болып адам өлімі де боған. Бұл бір рет емес, қайталанып тұрған. Бул бірге көшип-қонып жүрген Табын елінің руластарының жауыздық-сатқындығын ел ұмытар емес әли күнге дейін.Одан кейін кешегі Махамбеттін кезиідегі Исатай әскеріндегі әр рудан жиналган жүздіктер Орыс патшасына қарсы күресинде күтіп-күтіп енді ертен соғысамыз дегенде Табын жүздігі майданда соғыспай үйлеріне кетіп қалган. Осындай дала казактарына сай емес тірліктерінен кейін елдің жадында қатты сақталган сөз «Жау Табын». Бул бүкіл табын ауылына айтылган сөз емес, Ресей жағындағы орыстың қолшоқпары болып, тіпті шоқынып та кеткен руластарына айтылған сөз.

Жау Табынға» қатысты емес қатарды табыңыз:

Орыс патшалығынын казактары, қазақ жерін басып алу үшін шапқыншылықта, орыс-казактарына қосылып жалпы қазағымыздан бөлініп орыс еліне сатқыншылықпен табын руының кейбір имансыздары табын-қазақтары атанып, Орынбор, Сарытау, Орскі жәрменкесіне сауда-саттыққа барған керуенді жасақтары бар Адай елінін қандастарын таза орыс-казактарына қосылып бірге шапқан. Керуенді сақтаймын деп қан-төгістер болып адам өлімі де боған. Бұл бір рет емес, қайталанып тұрған. Бул бірге көшип-қонып жүрген Табын елінің руластарының жауыздық-сатқындығын ел ұмытар емес әли күнге дейін.Одан кейін кешегі Махамбеттін кезиідегі Исатай әскеріндегі әр рудан жиналган жүздіктер Орыс патшасына қарсы күресинде күтіп-күтіп енді ертен соғысамыз дегенде Табын жүздігі майданда соғыспай үйлеріне кетіп қалган. Осындай дала казактарына сай емес тірліктерінен кейін елдің жадында қатты сақталган сөз «Жау Табын». Бул бүкіл табын ауылына айтылган сөз емес, Ресей жағындағы орыстың қолшоқпары болып, тіпті шоқынып та кеткен руластарына айтылған сөз.

Мәтінде жау табындардың неше сатқындығы айтылады?

Қазақта ер адамдар бас киімінің бірнеше түрі болған. Қай түрі болмасын үйде ер адамның бас киімін тек шешесі мен әйелі ғана ұстаған. Бұл ырым үйдегі ер адамның басын қадірлеуден туған. Қазақтың бас киімдерін зерттеумен айналысып жүрген суретші, дизайнер Мүслім Жұмағұлов сақ дәуірінен бас киім киелі саналған дейді.

 Ер адамдар да, әйелдер де жасына лайық бөлекше киетін. Бас киіміне қарап хан ба, қара ма ажыратады. Мысалы, мұрақты тек арнайы мерекелерде бөріктің үстінен тек хандар киген. Өйткені мұрақ – тек хан-сұлтандарға, ел билеуші лауазымды тұлғаларға арнап тігілетін бас киім. Мұраққа қарап халық оның мансабын, дәрежесін анықтайтын болған.

Қазақ оны орналасқан аймағына қарай айыр қалпақ, сәукеле қалпақ деп те атаған. Екі жағы қошқар мүйізденіп келетін, оюлармен әсемделіп, алтын және күміс түстес жіптермен зерленіп тігіледі. Пайдаланылған жіп түрлеріне қарай мұрақтың ою-өрнегі алыстан-ақ жылтырап көрінетін болған. Мұрақты шошақ қалпақтың сыртынан киген. Оны әр түрлі салтанатты жиындарда, ас пен тойларда және ғұрыптық шараларда киген. 

Ал төбесі сәл ғана шошайып тігілген құлақшынды сақ дәуірінде дінтанушылар мен шамандар киген. Өйткені шошайып тігілген құлақшынның төбесі шаманды басқа адамға қарағанда тәңірге бір қадам жақындатады деген түсінік болған. Басқа кигенде ол құлақ үстінде қалқайып тұрғандықтан құлақшын деп атап кеткен.

Не себепті ер адамның бас киімін тек анасы мен жары ұстаған?

Қазақта ер адамдар бас киімінің бірнеше түрі болған. Қай түрі болмасын үйде ер адамның бас киімін тек шешесі мен әйелі ғана ұстаған. Бұл ырым үйдегі ер адамның басын қадірлеуден туған. Қазақтың бас киімдерін зерттеумен айналысып жүрген суретші, дизайнер Мүслім Жұмағұлов сақ дәуірінен бас киім киелі саналған дейді.

 Ер адамдар да, әйелдер де жасына лайық бөлекше киетін. Бас киіміне қарап хан ба, қара ма ажыратады. Мысалы, мұрақты тек арнайы мерекелерде бөріктің үстінен тек хандар киген. Өйткені мұрақ – тек хан-сұлтандарға, ел билеуші лауазымды тұлғаларға арнап тігілетін бас киім. Мұраққа қарап халық оның мансабын, дәрежесін анықтайтын болған.

Қазақ оны орналасқан аймағына қарай айыр қалпақ, сәукеле қалпақ деп те атаған. Екі жағы қошқар мүйізденіп келетін, оюлармен әсемделіп, алтын және күміс түстес жіптермен зерленіп тігіледі. Пайдаланылған жіп түрлеріне қарай мұрақтың ою-өрнегі алыстан-ақ жылтырап көрінетін болған. Мұрақты шошақ қалпақтың сыртынан киген. Оны әр түрлі салтанатты жиындарда, ас пен тойларда және ғұрыптық шараларда киген. 

Ал төбесі сәл ғана шошайып тігілген құлақшынды сақ дәуірінде дінтанушылар мен шамандар киген. Өйткені шошайып тігілген құлақшынның төбесі шаманды басқа адамға қарағанда тәңірге бір қадам жақындатады деген түсінік болған. Басқа кигенде ол құлақ үстінде қалқайып тұрғандықтан құлақшын деп атап кеткен.

2. Қазақтың бас киімдерін зерттеуші М. Жұмағұловтың айтуынша, бас киім қай кезеңнен бастап киелі саналған?

Қазақта ер адамдар бас киімінің бірнеше түрі болған. Қай түрі болмасын үйде ер адамның бас киімін тек шешесі мен әйелі ғана ұстаған. Бұл ырым үйдегі ер адамның басын қадірлеуден туған. Қазақтың бас киімдерін зерттеумен айналысып жүрген суретші, дизайнер Мүслім Жұмағұлов сақ дәуірінен бас киім киелі саналған дейді.

 Ер адамдар да, әйелдер де жасына лайық бөлекше киетін. Бас киіміне қарап хан ба, қара ма ажыратады. Мысалы, мұрақты тек арнайы мерекелерде бөріктің үстінен тек хандар киген. Өйткені мұрақ – тек хан-сұлтандарға, ел билеуші лауазымды тұлғаларға арнап тігілетін бас киім. Мұраққа қарап халық оның мансабын, дәрежесін анықтайтын болған.

Қазақ оны орналасқан аймағына қарай айыр қалпақ, сәукеле қалпақ деп те атаған. Екі жағы қошқар мүйізденіп келетін, оюлармен әсемделіп, алтын және күміс түстес жіптермен зерленіп тігіледі. Пайдаланылған жіп түрлеріне қарай мұрақтың ою-өрнегі алыстан-ақ жылтырап көрінетін болған. Мұрақты шошақ қалпақтың сыртынан киген. Оны әр түрлі салтанатты жиындарда, ас пен тойларда және ғұрыптық шараларда киген. 

Ал төбесі сәл ғана шошайып тігілген құлақшынды сақ дәуірінде дінтанушылар мен шамандар киген. Өйткені шошайып тігілген құлақшынның төбесі шаманды басқа адамға қарағанда тәңірге бір қадам жақындатады деген түсінік болған. Басқа кигенде ол құлақ үстінде қалқайып тұрғандықтан құлақшын деп атап кеткен.

Мұрақ кімдерге арналып тігілген?

а

Қазақта ер адамдар бас киімінің бірнеше түрі болған. Қай түрі болмасын үйде ер адамның бас киімін тек шешесі мен әйелі ғана ұстаған. Бұл ырым үйдегі ер адамның басын қадірлеуден туған. Қазақтың бас киімдерін зерттеумен айналысып жүрген суретші, дизайнер Мүслім Жұмағұлов сақ дәуірінен бас киім киелі саналған дейді.

 Ер адамдар да, әйелдер де жасына лайық бөлекше киетін. Бас киіміне қарап хан ба, қара ма ажыратады. Мысалы, мұрақты тек арнайы мерекелерде бөріктің үстінен тек хандар киген. Өйткені мұрақ – тек хан-сұлтандарға, ел билеуші лауазымды тұлғаларға арнап тігілетін бас киім. Мұраққа қарап халық оның мансабын, дәрежесін анықтайтын болған.

Қазақ оны орналасқан аймағына қарай айыр қалпақ, сәукеле қалпақ деп те атаған. Екі жағы қошқар мүйізденіп келетін, оюлармен әсемделіп, алтын және күміс түстес жіптермен зерленіп тігіледі. Пайдаланылған жіп түрлеріне қарай мұрақтың ою-өрнегі алыстан-ақ жылтырап көрінетін болған. Мұрақты шошақ қалпақтың сыртынан киген. Оны әр түрлі салтанатты жиындарда, ас пен тойларда және ғұрыптық шараларда киген. 

Ал төбесі сәл ғана шошайып тігілген құлақшынды сақ дәуірінде дінтанушылар мен шамандар киген. Өйткені шошайып тігілген құлақшынның төбесі шаманды басқа адамға қарағанда тәңірге бір қадам жақындатады деген түсінік болған. Басқа кигенде ол құлақ үстінде қалқайып тұрғандықтан құлақшын деп атап кеткен.

Мұрақтың сипаттамасына жатпайтын қатар:

Қазақта ер адамдар бас киімінің бірнеше түрі болған. Қай түрі болмасын үйде ер адамның бас киімін тек шешесі мен әйелі ғана ұстаған. Бұл ырым үйдегі ер адамның басын қадірлеуден туған. Қазақтың бас киімдерін зерттеумен айналысып жүрген суретші, дизайнер Мүслім Жұмағұлов сақ дәуірінен бас киім киелі саналған дейді.

 Ер адамдар да, әйелдер де жасына лайық бөлекше киетін. Бас киіміне қарап хан ба, қара ма ажыратады. Мысалы, мұрақты тек арнайы мерекелерде бөріктің үстінен тек хандар киген. Өйткені мұрақ – тек хан-сұлтандарға, ел билеуші лауазымды тұлғаларға арнап тігілетін бас киім. Мұраққа қарап халық оның мансабын, дәрежесін анықтайтын болған.

Қазақ оны орналасқан аймағына қарай айыр қалпақ, сәукеле қалпақ деп те атаған. Екі жағы қошқар мүйізденіп келетін, оюлармен әсемделіп, алтын және күміс түстес жіптермен зерленіп тігіледі. Пайдаланылған жіп түрлеріне қарай мұрақтың ою-өрнегі алыстан-ақ жылтырап көрінетін болған. Мұрақты шошақ қалпақтың сыртынан киген. Оны әр түрлі салтанатты жиындарда, ас пен тойларда және ғұрыптық шараларда киген. 

Ал төбесі сәл ғана шошайып тігілген құлақшынды сақ дәуірінде дінтанушылар мен шамандар киген. Өйткені шошайып тігілген құлақшынның төбесі шаманды басқа адамға қарағанда тәңірге бір қадам жақындатады деген түсінік болған. Басқа кигенде ол құлақ үстінде қалқайып тұрғандықтан құлақшын деп атап кеткен.

Мәтінде аталмайтын бас киім атауы:

Ер адамның бас киімінің ең көп тараған түрі – бөрік. Ол төрт үшкілден, төрт қырлы күмбез іспетті пішіліп, арасына жүн салып астарланып, барқытпен, шұғамен, күдерімен тысталған. Бөріктің ішінен тақия киген.

Бөрік – ұлттық бас киім ішіндегі ең әдемісі саналған. Бөрікті қазақ жылдың қоңыр салқын, аумалы-төкпелі кезеңдері – көктем мен күзде киген. Өйткені ол киіп жүруге әрі жылы, әрі жеңіл. Бөрік үшін міндетті түрде қымбат тері қажет. Қазақта бөріктің атауларын қандай аң терісінен тігілгеніне қарай атау дәстүрі бар. «Сусар бөрік», «Құндыз бөрік», «Кәмшат бөрік» деген атаулар содан қалған.

Бөрік – көне сөз, «бөрі» – қасқыр деген сөзден шыққан. Қасқыр –түрік тайпаларының ежелгі тотемі. Пішіні бойынша бөрік конус тәріздес биік, үстіңгі жағымен дөңгелек болып немесе үстіңгі жағы кескіленіп сүйірленген болып келеді. Әрқашанда кәмшат, бұлғын, елтірі және т.б. аң терісімен жиектеп тігілген.

Сондай-ақ алтын, күміспен апталған, құндыз, кәмшат, бұлғынның терісімен жиектеп тігілген ежелгі қымбат қалпақтар, қара-құба және қызыл түлкінің терісінен жасалған қысқы тымақтар әлі де бар.

Бөрік тәріздес бас киімді қыздар да киген. Бірақ қыздардың бөрігі алқамен, үкі, көкқұтан немесе тауыстың қауырсынымен әшекейленген. Қазақтар осындай бас киімді «кәмшат бөрік» деп атайды.

1. Бөріктің пішінін білдіре алмайтын қатарды табыңыз:

Ер адамның бас киімінің ең көп тараған түрі – бөрік. Ол төрт үшкілден, төрт қырлы күмбез іспетті

пішіліп,арасынажүн салып астарланып, барқытпен, шұғамен, күдерімен тысталған. Бөріктің ішінен тақия киген.

Бөрік – ұлттық бас киім ішіндегі ең әдемісі саналған. Бөрікті қазақ жылдың қоңыр салқын, аумалы-төкпелі кезеңдері – көктем мен күзде киген. Өйткені ол киіп жүруге әрі жылы, әрі жеңіл. Бөрік үшін міндетті түрде қымбат тері қажет. Қазақта бөріктің атауларын қандай аң терісінен тігілгеніне қарай атау дәстүрі бар. «Сусар бөрік», «Құндыз бөрік.«Кәмшат бөрік» деген атаулар содан қалған.

Бөрік – көне сөз, «бөрі» – қасқыр деген сөзден шыққан. Қасқыр –түрік тайпаларының ежелгі тотемі. Пішіні бойынша бөрік конус тәріздес биік, үстіңгі жағымен дөңгелек болып немесе үстіңгі жағы кескіленіп сүйірленген болып келеді. Әрқашанда кәмшат, бұлғын, елтірі және т.б. аң терісімен жиектеп тігілген.

Сондай-ақ алтын, күміспен апталған, құндыз, кәмшат, бұлғынның терісімен жиектеп тігілген ежелгі қымбат қалпақтар, қара-құба және қызыл түлкінің терісінен жасалған қысқы тымақтар әлі де бар.Бөрік тәріздес бас киімді қыздар да киген. Бірақ қыздардың бөрігі алқамен, үкі, көкқұтан немесе тауыстың қауырсынымен әшекейленген. Қазақтар осындай бас киімді «кәмшат бөрік» деп атайды.

Үшінші абзацта не туралы жазылған?

Ер адамның бас киімінің ең көп тараған түрі – бөрік. Ол төрт үшкілден, төрт қырлы күмбез іспетті пішіліп, арасына жүн салып астарланып, барқытпен, шұғамен, күдерімен тысталған. Бөріктің ішінен тақия киген.

Бөрік – ұлттық бас киім ішіндегі ең әдемісі саналған. Бөрікті қазақ жылдың қоңыр салқын, аумалы-төкпелі кезеңдері – көктем мен күзде киген. Өйткені ол киіп жүруге әрі жылы, әрі жеңіл. Бөрік үшін міндетті түрде қымбат тері қажет. Қазақта бөріктің атауларын қандай аң терісінен тігілгеніне қарай атау дәстүрі бар. «Сусар бөрік», «Құндыз бөрік», «Кәмшат бөрік» деген атаулар содан қалған.

Бөрік – көне сөз, «бөрі» – қасқыр деген сөзден шыққан. Қасқыр –түрік тайпаларының ежелгі тотемі. Пішіні бойынша бөрік конус тәріздес биік, үстіңгі жағымен дөңгелек болып немесе үстіңгі жағы кескіленіп сүйірленген болып келеді. Әрқашанда кәмшат, бұлғын, елтірі және т.б. аң терісімен жиектеп тігілген.

Сондай-ақ алтын, күміспен апталған, құндыз, кәмшат, бұлғынның терісімен жиектеп тігілген ежелгі қымбат қалпақтар, қара-құба және қызыл түлкінің терісінен жасалған қысқы тымақтар әлі де бар.

Бөрік тәріздес бас киімді қыздар да киген. Бірақ қыздардың бөрігі алқамен, үкі, көкқұтан немесе тауыстың қауырсынымен әшекейленген. Қазақтар осындай бас киімді «кәмшат бөрік» деп атайды.

«Кәмшат бөрік» дегеніміз не?

Ерлердің кейбір бас киімдерін киізден жасаған. Олардың ішінде ең көне және де дәстүрлісі – «қалпақ». Шошақ төбелі киізден жасалған бас киім алғаш рет Пазырық қорғанында табылыпты. Ал киізден жасалған қола қаңылтыры бар шошақ бөрік Николаев облысының қорғанынан шыққан.

Қазақта қалпақтың екі түрі бар. Ақ қалпақ және айыр қалпақ деп аталады. Ақ қалпақтың айналасы тұтас дөңгеленіп тұрады. Ақ киізден жасалған биік болады. Тігуіне байланысты «ақ қалпақ» деп атаса керек. Мерекелік ақ қалпақтар ақ жібекпен көмкеріліп, күміс оқамен кестеленіп, шет жағын бау тігісімен безендірілген.

Айыр қалпақтың аты айтып тұрғандай, оның етегі екі айыр болып келеді. Соңғы уақытта айыр қалпаққа айрықша мән беріліп жүр. Үстіне қарай бүгілген кең жиекті қалпақ – «айыр қалпақ». Қалпақ – тек ерлер киетін бас киім ретінде саналады. Ол – киіз бас киімдердің ішіндегі ең көнесі. Қазіргі өндіріс мүмкіндігі молайып, материалдар көбейген заманда оны қалың драптан да тіге береді.

Айыр қалпақ пен ақ қалпақтың айырмашылығы неде?

Ерлердің кейбір бас киімдерін киізден жасаған. Олардың ішінде ең көне және де дәстүрлісі – «қалпақ». Шошақ төбелі киізден жасалған бас киім алғаш рет Пазырық қорғанында табылыпты. Ал киізден жасалған қола қаңылтыры бар шошақ бөрік Николаев облысының қорғанынан шыққан.

Қазақта қалпақтың екі түрі бар. Ақ қалпақ және айыр қалпақ деп аталады. Ақ қалпақтың айналасы тұтас дөңгеленіп тұрады. Ақ киізден жасалған биік болады. Тігуіне байланысты «ақ қалпақ» деп атаса керек. Мерекелік ақ қалпақтар ақ жібекпен көмкеріліп, күміс оқамен кестеленіп, шет жағын бау тігісімен безендірілген.

Айыр қалпақтың аты айтып тұрғандай, оның етегі екі айыр болып келеді. Соңғы уақытта айыр қалпаққа айрықша мән беріліп жүр. Үстіне қарай бүгілген кең жиекті қалпақ – «айыр қалпақ». Қалпақ – тек ерлер киетін бас киім ретінде саналады. Ол – киіз бас киімдердің ішіндегі ең көнесі. Қазіргі өндіріс мүмкіндігі молайып, материалдар көбейген заманда оны қалың драптан да тіге береді.

2. Қалпақтың белгісіне жататын қатарды табыңыз: