เพื่อพระราชทานลงพิมพ์ในวารสารข้าราชการ

เพื่อพระราชทานลงพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ ดุสิตสมิต

เพื่อพระราชทานลงพิมพ์ในหนังสือแบบเรียนภาษาไทย

เพื่อพระราชทานลงพิมพ์ในหนังสือปฐมนิเทศของนักศึกษาใหม่

เพื่อเป็นข้อคิดให้กับหนุ่มสาวสมัยใหม่

ถ่ายทอดความนึกคิดและสภาพของสังคมไทย

ถ่ายทอดความรักระหว่างชายหนุ่มกับหญิงสาว

ถ่ายทอดเรื่องราวความผูกพันระหว่างเพื่อน

ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของชายหนุ่ม

ถ่ายทอดเรื่องการใช้ชีวิตของนักเรียนนอก

หัวใจนักรบ รามเกียรติ์

ความพยาบาท พระร่วง

ลิลิตพระลอ มัทนพาธา

นิทานทองอิน ลิลิตนิทราชาคริต

เงาะป่า ไกลบ้าน

ตัวละครเป็นชายหนุ่มหัวนอกที่เพิ่งเดินทางกลับมาจากฝรั่งเศส

จดหมายใช้คำขึ้นต้นจดหมายและการลงชื่อเหมือนกันทุกฉบับ

จดหมายที่อ่านเป็นจดหมายทุกฉบับที่ประพันธ์เขียนถึงประเสริฐ

ตัวละครเดินทางกลับโดยทางเรือ ขณะเขียนจดหมายฉบับแรกเขาอยู่ในเรือโอยามะมะรู

ตัวละครทุกตัวมีตัวตนอยู่จริง

มีความสามารถในการเต้นรำ

มีมนุษยสัมพันธ์ดีเลิศ

รักความสุกสนาน

เจ้าชู้

มีน้ำใจ

ชิงสุกก่อนห่าม

มือถือสาก ปากถือศีล

กินบนเรือน ขี้บนหลังคา

ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ

พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง

เพราะได้มองหาหญิงที่เหมาะสมไว้ให้แก่นายประพันธ์แล้ว

อุไรมีกิริยาไม่เรียบร้อย ไม่สมกับการเป็นแม่บ้าน แม่เรือน

เพราะอุไรคบหาผู้ชายมากหน้าหลายตา ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่เหมาะสม

ครอบครัวของอุไร ไม่มียศ ตำแหน่งที่เหมาะสมกับครอบครัวของนายประพันธ์

แม่อุไรสร้างหนี้สินมาก ใช้จ่ายเงินฟุ่มเฟือย

เมื่อประไพรู้ว่า ประพันธ์พี่ชายของตนพอใจอุไร จึงได้เป็นแม่สื่อชักนำให้ทั้งคู่

ประพันธ์พอใจที่จะเลือกคู่รักด้วยตนเอง และไม่เห็นด้วยกับการคลุมถุงชน

ประพันธ์พยายามเอาใจอุไรทุกอย่าง เพื่อให้หล่อนรู้สึกพอใจในตัวเขา

เมื่อประพันธ์ทราบเรื่องการคบหาของอุไรกับพระยาตระเวนนคร จึงจะขอหย่าเพื่อให้อุไรได้ทำตามสิ่งที่ต้องการ

เมื่อแม่อุไรสำนึกผิดขอกลับไปคืนดีกับประพันธ์

เมื่อแต่งงานแล้ว การหย่าร้างเป็นเรื่องที่ทำให้เสื่อมเสียชื่อเสียงวงศ์ตระกูล

ผู้ชายสามารถปฏิเสธการแต่งงานแบบคลุมถุงชนได้หากไม่พอใจ

ผู้หญิงในสมัยนั้นสามารถไปไหนมาไหนได้ตามความพอใจ

การที่ผู้ชายมีเมียมากถือเป็นเรื่องธรรมดา

ผู้หญิงและผู้ชายมีสิทธิเท่าเทียมกัน

ใช้ของที่มีราคาแพง

ตามทันค่านิยมแบบตะวันตก

ยอมให้ลูกสาวคุยกับผู้ชายดึกๆ ดื่นๆ

อนุญาตให้ประพันธ์และอุไรแต่งงานกันโดยง่าย

อนุญาตให้แม่อุไรเรียนหนังสือมากๆ

ความเสียใจ

ชายโสด

ปมด้อย

นิสัย

เป็นหม้าย

ไม่อยู่กับเหย้าเฝ้ากับเรือน

มีเพื่อนผู้ชายมากหน้า

ไม่รักนวลสงวนตัว

ชอบเที่ยวกลางคืน

เต้นรำและพูดภาษาอังกฤษได้

แต่นางที่หล่อนจะหวังว่าจะได้เป็นนางสุวิญชาของพระยาตระเวนกระมัง

รวมความก็เป็นอันว่าหล่อนคงเห็นชอบตามสุภาษิตอังกฤษว่า “ขนมปังครึ่งก้อนยังดีกว่าไม่มีเลย”

พระยาตระเวนพาลูกสาวของเขาไป แต่ไม่ได้พาแม่อุไรไปด้วย เพราะยังไม่ได้เป็นผัวเมียกัน “โดยทางราชการ”

ฉันได้กล่าวเปรย ๆ มาบ้างแล้วในจดหมายฉบับก่อน ๆ นี้ว่า ฉันมองไปในอนาคตแลเห็นแต่เมฆหมอก

ถ้าได้รู้จักกับผู้หญิงเช่นแม่อุไรนี้แล้วจะทำให้ฉันค่อยวายคิดถึงเมืองอังกฤษได้

ผู้ชายที่กลับมาจากยุโรป เรียกร้องให้ผู้ชายไทยมีภรรยาคนเดียว

รัฐบาลส่งเสริมให้คนไทยทำตามฝรั่งเพื่อความทันสมัย

มีการแสดงละครพูดที่ตัวละครเป็นชายจริงหญิงแท้

การโดยสารเดินทางด้วยรถไฟ

ไปรษณีย์และโทรเลข