WorksheetsFirmalar, bazarlar və rəqabət - M10-11
Total questions: 20
Worksheet time: 18mins
Oliqopol bazarlarda xüsusi sövdələşmələr nədir?
rəqib firmalar arasında bazarın inhisarlaşmasına yönəlik məqsədlər güdən kommersiya razılaşmalarıdır
bazarda olan firmaların alqı-satqı məqsədli kommersiya razılaşmalarıdır
müxtəlif sahələrdə olan firmalar arasında olan əməkdaşlıq razılaşmasıdır
irimiqyaslı və böyük kapital tələb edən biznes layihələrinin birgə həyata keçirilməsi məqsədi güdən kommersiya razılaşmalarıdır
şaquli münasibətlərdə olan firmalar arasında olan kommersiya razılaşmalarıdır
Kartelin qurulması və fəaliyyəti bu modellərlə ifadə olunur:
ardıcıl qərarverməyə əsaslanan oyun modeli
qeyri-kooperativ oyunlar modeli
kooperativ oyunlar modeli
“lider - təqibçi” tipli oyun modeli
cəmi sıfır olan oyun modeli
Firmanın gələcək dövrlərdəki faydaları (gəlirləri) qiymətləndirilərkən bu amilin nəzərə alınması vacibdir:
mürəkkəb faizlər amili
sadə faizlər amili
faiz amili (pulun cari dəyəri)
diskontlaşdırma amili (pulun gələcək dəyəri)
inflyasiya səviyyəsi
Kartelin aşağıdakı əlamətlərindən biri yanlışdır:
birliyin saziş xarakterli olması
iştirakçı firmaların hüquqi və təsərrüfat müstəqilliklərini qoruyub saxlaması
iştirakçıların eyni sahədə fəaliyyət göstərən (rəqib) firmaların olması
sazişin hüquqi xarakter daşıması
məcburetmə mexanizmlərinin mövcudluğu (üzərinə götürdüyü öhdəliklərə əməl etməyən iştirakçıya sanksiyalar tətbiq olunur)
Bu amillərdən biri oliqopol firmalar arasında xüsusi sövdələşmələri çətinləşdirir:
firmaların istehsal həcmlərinin bərabər olması
xüsusi sövdələşmələrin tarazlıq vəziyyətinə gətirib çıxarmaması
firmaların istehlakçılardan fərqli məsafələrdə yerləşməsi
diskontlaşdırma amilinin yüksək səviyyəsi
illik faiz dərəcəsinin aşağı səviyyəsi
Bu hallardan hansında firma xüsusi sövdələşməyə əməl etməməkdə maraqlı olur?
firma özünün bazardan getmə ehtimalını yüksək qiymətləndirdikdə
firma özünün bazarda qalma ehtimalını yüksək qiymətləndirdikdə
faiz dərəcəsi son dərəcə kiçik olduqda
içtirakçı firmalar tez-tez görüşdükdə
sahənin artım templəri yüksək olduqda
Qiymət savaşı dedikdə nə başa düşülür?
kartel üzvü olan firmaların razılaşdırılmış şəkildə qiyməti müəyyən dövrlərdə müxtəlif istiqamətlərdə dəyişmələri
eyni sahə bazarında kartel üzvü olan firmalarla karteldən kənarda qalan firmalar arasında olan qiymət rəqabəti
kartel üzvü firmalardan birinin qiyməti gizlin şəkildə aşağı salmasına cavab olaraq digər firmaların qiyməti daha aşağı salması və belə qiymət rəqabətinin bir neçə dövrdə davam etməsi
kartel üzvü firmalardan birinin qiyməti gizlin şəkildə aşağı salmasına cavab olaraq digər firmaların onu qiyməti razılaşdırılmış səviyyəyə qaytarmasına məcbur etməsi
kartel üzvü firmalardan birinin qiyməti gizlin şəkildə aşağı salmasına cavab olaraq digər firmaların da qiyməti həmin səviyyəyə salması
Oliqopol bazarlarda belə firmalar arasında sövdələşmə əldə etmək və onu qorumaq daha asandır:
bazar payları bir-birindən kəskin fərqlənən firmalar
oxşar (simmetrik) firmalar
çoxlu sayda kiçik firmalar
oxşar olmayan (asimmetrik) firmalar
mənfəəti az olan firmalar
Zamanın alternativ xərcləri (diskontlaşdırma faizi) bu formula ilə hesablanır:
δ = 1/r , burada r – illik faiz dərəcəsidir
δ = r/(1+ r), burada r – illik faiz dərəcəsidir
δ = r/(1- r), burada r – illik faiz dərəcəsidir
δ = 1/(1- r), burada r – illik faiz dərəcəsidir
δ = 1/(1+ r), burada r – illik faiz dərəcəsidir
“Tələbin enib-qalxmaları” modeli göstərir ki:
kiçik tələb dövründən sonra gələn yüksək tələb dövründə firmalar qiymət savaşına cəlb olunurlar
tələbdə olan kəskin dəyişiklikləri müşahidə etmək mümkün olmadıqda firmalar qiymət savaşlarına cəlb olunurlar
əlbirlik (sövdələşmə) “etibarlı” (problemsiz) firmalar arasında mümkündür, “etibarsız” (problemli) firmalar arasında isə yox
asimmetrik firmalarla müqayisədə, oxşar firmalara əlbirliyi (sövdələşməni) saxlamaq daha asandır
rəqabət aparan firmaların sayının az olduğu bazarlarda sövdələşmə əldə etmək daha asandır
Təkmil rəqabət bazarı modelinin əlamətlərindən hansı yanlış verilib?
bazarda çox sayda kiçik firmaların mövcud olması
məhsulların yekcinsliyi (standart məhsullar)
tam informasiyalılıq
bazara giriş-çıxış maneələrinin əhəmiyyətli dərəcədə olması
resurslara bərabər əlçatanlıq (firmalar üçün istehsal amilləri eyni qədər əlçatandır)
Təkmil rəqabət bazarında tələb əyrisi:
üfüqidir (buraxılış miqdarı xəttinə paralel)
şaqulidir (qiymət xəttinə paralel)
aşağıya doğru meyllidir
yuxarıya doğru meyllidir
təklif əyrisi ilə eyni istiqamətlidir
İnhisarçı rəqabət bazarı modelində firma:
bazar qiymətini qəbul edir
bazar qiyməti ilə hesablaşır, lakin məhsuluna qiyməti özü təyin edir
bazar qiyməti ilə hesablaşmadan məhsuluna qiyməti özü təyin edir
qiyməti son hədd xərclərindən aşağı təyin edir
qiyməti inhisar səviyyədə təyin edir
Məhsulların fərqliləşdirilməsinin təməlində duran nədir?
alıcıların (istehlakçıların) zövqlərinin və imkanlarının fərqli olmaması
istehsalçı/satıcıların zövqlərinin və imkanlarının fərqli olması
alıcıların (istehlakçıların) zövqlərinin və imkanlarının fərqli olması
istehsalçı/satıcı firmaların istehsal xərclərinin fərqli olması
istehsalçı/satıcı firmaların yerləşmə yerlərinin fərqli olması
İnhisarçı rəqabət bazarında qısamüddətli dövrdə firmalar yüksək mənfəətlə üzləşdikləri zaman qiymət (p):
orta ümumi xərclərdən (ATC) aşağı olur
orta ümumi xərclərdən (ATC) yuxarı olur
inhisar səviyyədən yuxarı olur
inhisar səviyyədə olur
son hədd (marjinal) xərclərə bərabər olur
İnhisarçı rəqabət bazarında qısamüddətli dövrdə firmalar zərərlə üzləşdikləri zaman qiymət (p):
orta ümumi xərclərdən (ATC) aşağı olur
orta ümumi xərclərdən (ATC) yuxarı olur
inhisar səviyyədə olur
son hədd (marjinal) xərclərə bərabər olur
son hədd (marjinal) xərclərdən aşağı olur
Şaquli fərqliləşdirmə bunu nəzərdə tutur:
fərqli zövqləri, lakin bir-birinə yaxın imkanları təmin etmək üçün əmtəənin istehlak xarakteristikalarının fərqliləşdirilməsini nəzərdə tutur
müxtəlif sahə bazarlarında olan həm oxşar, həm də fərqli zövqləri təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
oxşar zövqləri, lakin fərqli imkanları təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
sahə bazarında olan bütün növ tələbləri eyni zamanda və eyni məkanda ödəmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
bazarın məkan fərqliləşdirilməsini (yəni firmanın yerləşmə yerinin fərqliləşdirilməsini) nəzərdə tutur
Üfüqi fərqliləşdirmə bunu nəzərdə tutur:
fərqli zövqləri, lakin bir-birinə yaxın imkanları təmin etmək üçün əmtəənin istehlak xarakteristikalarının fərqliləşdirilməsini nəzərdə tutur
oxşar zövqləri, lakin fərqli imkanları təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
müxtəlif sahə bazarlarında olan həm oxşar, həm də fərqli zövqləri təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
sahə bazarında olan bütün növ tələbləri eyni zamanda və eyni məkanda ödəmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur
bazarın məkan fərqliləşdirilməsini (yəni firmanın yerləşmə yerinin fərqliləşdirilməsini) nəzərdə tutur
Hotelling modeli nəyi izah edir:
məhsulun şaquli fərqliləşdirilməsini (imkanlara görə fərqliləşdirilməni)
bazarın zaman fərqliləşdirilməsini (firmanın yaranma vaxtının fərqliləşdirilməsini)
məhsulun üfüqi fərqliləşdirilməsini (zövqlərə görə fərqliləşdirilməni)
bazarın zaman və məkan eyniləşdirilməsini (firmanın yaradılma vaxtının və yerləşmə yerinin eyniləşdirilməsini)
bazarın məkan fərqliləşdirilməsini (firmanın yerləşmə yerinin fərqliləşdirilməsini)
Məhsulun fərqliləşdirilməsi dərəcəsi nə qədər yüksək olarsa:
bazar gücünün səviyyəsi də bir o qədər aşağı olar
azar gücünün səviyyəsi də bir o qədər yüksək olar
firmaların bazar gücləri bir o qədər bərabər olar
firmanın istehsal həcmi bir o qədər aşağı olar
firmaların yerləşmə yerləri bir o qədər eyniləşər
