wayground logo

Free Printable Worksheets

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

Биофизика сессия

Total questions: 141

Worksheet time: 1hrs 11mins

Name
Class
Date
1.

Қабылданған сигналдың әсерiнен ток күшi немесе кернеуді тудыратын датчиктер:

a)

Жарықтың жұтылуына арналған Бугер заңы

b)

Кері пропорциональды

c)

белсенді (активті)немесе генераторлық

2.

Қабылданған сигналдың әсерiнен параметрлерi өзгеретiн датчиктер:

a)

белсенді емес (пассивті)немесе параметрлік

b)

белсенді (активті)немесе генераторлық

c)

Кері пропорциональды

3.

Тұрақты токтың көмегiмен дәрi-дәрмектi адам ағзасына егусiз ендiру әдiсi:

a)

Кері пропорциональды

b)

Бер заңы

c)

Электрофорез

4.

Адам ағзасына аз мөлшердегi тұрақты токпен әсер ететiн медициналық әдiс:

a)

Гальванизация

b)

Кері пропорциональды

c)

Бургер

5.

Бірдей қалыңдықтардағы қабаттарға түскен жарық энергиясының ағыны оның абсолютті шамасынан тәуелсіз бірдей мөлшерде жұтылады. Бұл:

a)

Нан

b)

Бургер

c)

Қабық

6.

Боялған ертінділердегі жарық толқындарының жұтылу көрсеткіші ерітіндідегі заттың концентрациясына тура пропорционал. Бұл

a)

Бер заңы

b)

Петрол заңы

c)

Нуйтон заңы

7.

I I0ecl,бұлформуланенікөрсетеді

a)

Жарықтың жұтылуына арналған Бугер заңы

b)

объектідегі жарықтың заңы

c)

Бер заңы

8.

Оптикалық микроскоптағы конденсордың қолданылуы:

a)

ірі тамырмен салыстырғанда ұсақ тамырларда аз;

b)

Обьектідегі жарықтың қарқындылығын жақсарту үшін

c)

Аққыштық

9.

Нәрсе мен микроскоп объективiнiң арасындағы кеңiстiктi толтыратын сұйық:

a)

Иммерсиялық

b)

Аққыштық

c)

Франк

10.

Қанның тұтқырлығы

a)

созылады; қан сол жақ қарыншадан оң жақ

b)

Эйнштейн формуласы; hν=EІ-Ek

c)

ірі тамырмен салыстырғанда ұсақ тамырларда аз;

+оның бір қабатының екінші қабатымен салыстырғанда қозғалыс әсерінен пайда болатын кедергіні айтады; + қанның артериялар мен веналар арқылы жүру қабілетінің тікелей көрсеткіші

11.

Артериальды түтік систола кезінде

a)

созылады; қан сол жақ қарыншадан оң жақ қарыншаға құйылады

b)

Созылмалы түтікше

Қы

c)

Николь призмасының көмегімен

12.

Пульстік толқын дегеніміз (периодтық тербелістің таралуы кезіндегі)

a)

Фотобиологиялық эффектінің толқын ұзындығына тәуелділігі

b)

Қан тамырлар түтігінің бойындағы қысым

c)

Қарқындылық, жиілік, гармониялық спектр, интенсивтілігі

13.

Фотобиологиялық спектр әсерінің сипаттамасы -

a)

Атомдық орбиталармен (4 квантты)

b)

Фотобиологиялық эффектінің толқын ұзындығына тәуелділігі

c)

Созылмалы түтікше

14.

Жұтылу кезіндегі энергияның сақталу заңының формуласы –

a)

Эйнштейн формуласы; hν=EІ-Ek

b)

I= 𝐼/𝜆4

c)

Аққыштық

15.

Атомдағы электронның күйі сипатталады

a)

Заттың табиғаты мен қалыңдығына тәуелдi

b)

Атомдық орбиталармен (4 кванттық санмен: бас, орбиталды, магниттік, спиндік)

c)

Қарқындылық, жиілік, гармониялық спектр, интенсивті

16.

Дыбыстың субъективті (физиологиялық) сипаттамалары:

a)

Жоғарылық, биіктік, тембр, қаттылығы

b)

Созылмалы түтікше

c)

Жарық поляризациясыны

17.

Жарық толқынының көлденеңдігі қандай құбылыстың көмегімен дәлелденеді

a)

Жарық поляризациясының

b)

Созылмалы түтікше

c)

Сыртқы фотоэффект

18.

Поляризацияланған жарықты табиғи жарықтан ненің көмегімен алуға болады

a)

Қарқындылық, жиілік, гармониялық спектр, интенсивтілігі

b)

Николь призмасының көмегімен

19.

1. Дыбыстың объективті (физикалық) сипаттамалары

a)

Экспонентті кемиді

b)

Қарқындылық, жиілік, гармониялық спектр, интенсивтілігі

20.

Дыбыстың субъективті (физиологиялық) сипаттамалары:

a)

Жоғарылық, биіктік, тембр, қаттылығы

b)

Жылулық әсері

21.

Аудиометрия қандай әдіс

a)

Заттың табиғаты мен қалыңдығына тәуелдi

b)

әртүрлі жиіліктегі дыбыс толқындарына сезімталдықты

анықтайтын (адамның есту сезімін анықтайтын); есту шапшаңдығын өлшеу әдісі, Есту

сезімталдығын анықтау және өлшеу әдісі

22.

Аорта мен артериялар ....... түрiнде болады-

a)

Созылмалы түтікше

b)

Қатты

23.

Цилиндрлi түтiкшеде тұтқыр сұйықтың орташа жылдамдығы

a)

Қысым градиентіне пропорционал, тұтқырлыққа кері пропорционал

b)

Көз алмасының қысқартылған формасы

24.

. Қан айналымның көлемдiк жылдамдығы мен қысымның өзгерiсiнiң моделiн ұсынған:

a)

Ньютон

b)

Франк

25.

Реографияның (диагностикалық әдiс) қолданылуы:

a)

Сыртқы фотоэффект

b)

Қан тамырларының қанға толуын зерттеу үшін

26.

Вакуумдық фотоэлементте кездесетiн құбылыс:

a)

Сыртқы фотоэффект

b)

Жылулық әсері

27.

Релей заңының формуласын көрсетіңіз

a)

F<a<2F

b)

I= 𝐼/𝜆4

28.

Ерiтiндiнiң концентрациясы артқан сайын, ерiтiндiден өткен жарықтың қарқындылығы

a)

Экспонентті кемиді

b)

Заттың табиғаты мен қалыңдығына тәуелдi

29.

Эндоскопияда қолданылатын құбылыс

a)

Толық ішкі шағылу

b)

Релей заңы

30.

Көз миопиясы (жақыннан көргiштiк):

a)

Көз алмасының қысқартылған формасы

b)

Толық ішкі шағылу

31.

Толқын ұзындығының төртінші дәрежесі шашыраған жарықтың қарқындылығына кері пропорционал бұл

a)

Релей заңы

b)

фронк заңы

32.

h=A+(mv2)/2 - бұл

a)

Жылдамдық градиенті

b)

Фотоэффект үшін Эйнштейн заңы

33.

Микроскопта нәрсенiң нақты, төңкерілген және үлкейтiлген кескiнiн алу үшiн объектив алдындағы дене ... арақашықтықта орналасуы керек.(а нәрседен объективке дейiнгi арақашықтық, F - объективтiң фокустық арақашықтығы

a)

- F<a<2F

b)

: I= 𝐼/𝜆4

34.

Көз - оптикалық жүйе. Көзде нәрсенiң кескiнi:

a)

Жылдамдық градиенті

b)

Торлы қабықта кескінделеді

35.

dv/dz бұл берiлген өрнек:

a)

спектрмен

b)

Жылдамдық градициенті

36.

Сипаттамалық және рентген сәулесі бөлінеді:

a)

Спектрмен

b)

Сызықты спектрмен

37.

Сипаттамалық рентген сәулесінің спектр

a)

Сызықты спектрмен

b)

Спектр

38.

Тежеуіш рентген сәулесінің спектрі

a)

Сызықты спектр

b)

Тұтас спектр

39.

Мынандай элементтер изотоптар деп аталады, олардың атомдарында ............саны әртүрлі болады.

a)

Нейрондар

b)

Микробтар

40.

Орнықсыз яролардың басқа ядроларды немесе элементар бөлшектерді шығара отырып өздігінен ыдырауы

a)

Физикалық

b)

Радиоактивтілік

41.

Биологиялық жүйелерге сәуле шығару энергиясын беру нәтижесінде олардың иондалуы мен қозу пайда болады, бұл қай стадия

a)

Химиялық

b)

Физикалық

42.

Жоғары температураның есебінен, жеңіл ядролардан одан ауырлау ядролардың синтезделу реакциясы былай аталадЫ

a)

термоядролық реакция

b)

Физикалық редакция

43.

Колориметрия қандай әдіс

a)

Боялған ерітінділердің концентрациясын анықтау

b)

денелердің жарық шығару құбылысы

44.

Атом ядросында протондар саны

:

a)

19

b)

Менделеев кестесіндегі химиялық элементтің реттік нөмеріне тең

45.

Рентгендік сәуле табиғатына байланысты

a)

азық-түліктің сапасы мен сортын анықтау

b)

иондаушы электромагниттік сәулелену

46.

Қан тамырлар жүйесiнiң қозғалыс заңдылықтарын зерттейтін:

a)

фотоуланулық

b)

гемодинамика

47.

Негативті фотобиологиялық үрдістерге ... жатады

a)

фотоуланулық эффект,фотоаллергиялық эффект

b)

фотопериодизм

48.

Люминесценцияның қоздырушы түрлеріне жатпайтыны

a)

фотопериодизм

b)

Радиоактивтілік

49.

Спонтанды люминесценция кезіндегі алғашқы сәуле шығаруды қалай атайды

a)

фотоуланулық

b)

резонанстық

50.

Флуорометр қолданылады:

a)

азық-түліктің сапасы мен сортын анықтау үшін

b)

иондаушы электромагниттік сәулелену

51.

Люминесценттік анализ нешеге бөлінед

a)

2ге: макро және микро

b)

3ке

c)

4 ке

52.

Сүтқоректілер мен адамдарда жарықтың өзгерісін талдаушы:

a)

Көз

b)

Жүйке жүйе

53.

Фотобиологиялық процестердің стадияларына жатпайтыны:

a)

жататыны:

Фотобиологиялық процестердің стадиялары: 1. Жарық квантының жұтылуы. 2. Энергия

алмасудағы ішкімолекулалық процестер. 3. Қозған күйдегі молекулалар арасындағы

энергияның тасмалдануы (энергия миграциясы) 4. Алғашқы фотохимиялық акт. 5.

Қараңғы (жарық әсерін қажет етпейді) алғашқы фотохимиялық өнімнің түрленуі, тұрақты

өнімнің түзілуімен аяқталуы және т.б.

b)

Ультрадыбыстың шағылуын

54.

Атомдық спектроскопияға жатады

a)

Атомдық спектроскопияға жатады, Атомдық абсорбциялық спектроскопия,Атомдық-флуоресценттік спектроскопия

b)

Тон және шу

55.

Плессиметр қолданылады

a)

перкуссия

b)

Тон және шу

56.

Дыбыстың түрлеріне жататыны

a)

Перкуссич

b)

Тон және шу

57.

Тұтқырлықтың өлшем бірлігі ретінде ... алынған -

a)

паскаль*секунд алынған (Па*с)

b)

Ультрадыбыстың шағылуына

58.

Ультрадыбысты локация мынаған негізделген:

a)

экспоненциалды артады

b)

Ультрадыбыстың шағылуына

59.

Гематокриттiң артуына байланысты қанның тұтқырлығы:

a)

экспоненциалды артады

b)

сфигмоманометр

60.

Артериядағы қанның қысымын өлшеуге арналған құрал:

a)

сфигмоманометр

b)

Ультрадыбыс

61.

Мүлде сығылмайтын және тұтқыр емес сұйықтар

a)

Идеал

b)

Идеал емес

62.

Ртутты-кварцтық шамнан алынған ультракүлгiн сәулес

a)

көзбен көру, фотопериодизм

b)

Бактерияны жою үшiн

63.

Зиянды емес фотобиологиялық үрдістерге ... жатады

a)

көзбен көру, фотопериодизм

b)

Перкуссия

64.

Жалпы фотобиологиялық үрдістердің түрлері

a)

Негативті,позитивті

b)

аудиометрия

65.

Тоқылдату арқылы жүзеге асатын әдіс:

a)

флуоресценция

b)

Перкуссия

66.

Арнайы микроскопияның түрлеріне жатпайтыны:

a)

макро және микро

b)

қума толқын

67.

Көздің сұйықтығының сыну көрсеткіші:

a)

2,33

b)

1,33

68.

Микроскоптың құрылысына, оптикалық сызбасына жатпайтыны:

a)

Көзілдірік

b)

Айна

69.

Электронды микроскоппен қай жылдан бастап микроәлем жайлы ақпарат алына бастады

a)

1950

b)

1970

70.

Ортада еркін таралатын дыбыс:

a)

Қума толқын

b)

Жәй дыбыс

71.

Аудиометрдің көмегімен жүзеге асатын әдіс

a)

аудиометрия

b)

Арна

72.

Иондарды өткізіп тұратын мембрана бөлігі

a)

Арна

b)

аудиометрия

73.

Ион ағынымен кардиомиоциттегі реполяризация фазасы......анықталады:

a)

+Jк сыртқа қарай

b)

биологиялық мембрана

74.

Негізгі мембрананың қызметтері:

a)

Перифериялық

b)

Механикалық, матрицалық, барьерлік.

75.

Биологиялық мембрананың түрлерін көрсетіңіз:

a)

диффузия, осмос, фильтрация(сүзгілеу)

b)

жасушалық(плазмолемма),жасушаішілік, базальді

76.

Мына түрде биологиялық мембрананың моделі қарастырылады: жазық конденсатор 87. Егер ақуыздар биологиялық мембрананың беткі бөлігінде орналасса ... деп аталады:

a)

Перифериялық (сыртқы)

b)

жасушаішілік, базальді

77.

Ақуыздардың липидтік қабатқа енгізілгені .... деп аталады:

a)

Интегральдық (ішкі)

b)

Перифериялық (сыртқы)

78.

Липидтер .... күйде биологиялық мембрана құрамында болады

a)

Сұйық кристалл

b)

Қатты бу

79.

Мембрана арқылы қатты денелердің тасымалдануы

a)

Фагоцитоз

b)

пиноцитоз

80.

Мембрана арқылы ерітінділердің тасымалдануы

a)

Фагоцитоз

b)

Пиноцитоз

81.

Тасымал түрі, егер концентрация градиентіне қарсы бағытта болса

a)

Белсенді

b)

Белсенді емес

82.

Тасымалдың белсенді емес түрлеріне жатады:

a)

диффузия, осмос, фильтрация(сүзгілеу)

b)

автономдығы, қоршаған

83.

Мембранадағы энергия метаболизмінің шығындалуымен өтетін заттың тасымалдануы:

a)

Белсенді емес

b)

Белсенді

84.

Жалпы жасуша өмір сүруінің негізгі жағдайын көрсетіңіз

a)

автономдығы, қоршаған ортамен зат және энергия

b)

селективтілік, активті және пассивті зат алмасу

85.

Жалпы жасушаның негізгі өмір сүруін көрсетіңіз:

a)

автономдығы, қоршаған ортамен зат және энергия алмасу

b)

автономдығы, қоршаған ортамен алмасу

86.

Жасуша ішіндегі мембрананың АТФ синтездеу функциясы

a)

Энергетикалық

b)

Физикалық

87.

Ақуыздардың нақты орналасуын қамтамасыз ететін мембрана функциясы :

a)

Функциялық

b)

Матрициялық

88.

Жалпы мембрананың жасуша ішілік үрдістерін қамтамасыз ететін мембрана функциясы:

a)

Механикалық

b)

Автоматтық

89.

Жалпы барьерлік жасушаның функциясы:

a)

температура мен зат түріне

b)

селективтілік, активті және пассивті зат алмасу

90.

Диффузия коэффициенті (D) неге тәуелді

a)

температура мен зат түріне

b)

заттың табиғаты

91.

Жасуша мембранасының өткізгіштік коэффициенті тәуелді

a)

температура мен зат түріне

b)

заттың табиғаты,температурасына, мембрананың қасиетіне тәуелді.

92.

Жалпы биоэлектрлік потенциалдардың пайда болуы ......... болады

a)

жасуша ішілік және жасуша сыртындағы иондар концентрациясы айырмашылығынан

b)

температурасына, мембрананың қасиетіне тәуелді.

93.

Әдіс түрі, әртүрлі ағзалардың биопотенциалдарын тіркейді:

a)

Механика

b)

электрография

94.

Биопотенциалдардың жасуша мембранасының екі жағындағы иондар концентрациясының айырмашылығы нәтижесінде туындауы:

a)

деполяризация және реполяризация

b)

мембрана поляризациясы

95.

Үрдіс түрі, әсер потенциалына сәйкес келетін:

a)

деполяризация және реполяризация

b)

мембрана поляризациясы

96.

Нейронның қысқа өсіндісі

a)

Дендрит

b)

тістер

97.

Қозу тоқтағаннан кейінде мембранада қалған(қалдық) құбылыстар тіркеледі ол:

a)

Дендрит кезең

b)

рефрактерлік кезең

98.

Кaрдиогрaммaда тіркелетін:

a)

тістер, сегменттер, интервалдар

b)

қол және сол қолдар

99.

Электродтар екінші стандартты тармақта тіркеледі

a)

тістер, сегменттер, интервалдар

b)

Оң қол және сол аяқ

100.

Қалыпты жағдайдан төмен болатын жүректің соғу жиілігі

a)

брадикардия

b)

аритмия

101.

Бірде артып, бірде төмендейтін жүректің соғу жиілігі:

a)

брадикардия

b)

Аритмия

102.

Қалыпты жағдайдан жоғары болатын жүректің соғу жиілігі

a)

Аритмия

b)

тахикардия

103.

Температураның артуымен өткізгіштердің кедергісі:

a)

сызықты өседі

b)

Сызықты өтпейді

104.

Мына жағдайда электродтарды қолданады:

a)

емдеу мақсатында сыртқы

электромагниттік әсерді өткізу, электр сигналдарын алу үшін

b)

Өткiзгiштiк және ығысу токтары

105.

Мына .... термография деп аталады -

a)

диагностика мақсатында ағзаның жеке

нүктелеріндегі температураларын жазу

b)

электромагниттік әсерді өткізу, электр сигналдарын алу үшін

106.

Жіңішке жіптер құрамына кіретін бұлшықет талшығы

a)

Актин, тропомиозин, тропонин

b)

бұлшықет жасушасының қысқартушысы

107.

бұлшықет жасушасының қысқартушысы

a)

Саркомер

b)

магнитотерапия

108.

Үздiксiз тұрақты магнит өрiсiмен адам ағзасына әсер ету әдiсi:

a)

Саркомер

b)

магнитотерапия

109.

Адам ағзасына УЖЖ электр өрiсiмен әсер еткенде

a)

Өткiзгiштiк және ығысу токтары пайда болады

b)

ньютондық емес сұйықтар пайда болады

110.

Жоғары жиiлiктi ток ағза арқылы өткенде джоулдiк жылу бөлiніп, ұлпаны бұзады. Бұл әдістің аталуы:

a)

Хирургия

b)

Электрохирургия

111.

Сұйықтың сыртқы факторлар мен табиғаты тұтқырлық коэффициентi (температура, ағыс режимi, қысым және жылдамдық градиентiне) тәуелдi. Мұндай сұйықтар:

a)

ньютондық емес сұйықтар

b)

Ньютондық сұйықтар

112.

Қан тамырлар түтігінің негізгі қалыпты қан айналымды қамтамасыз ететін қасиеті оның .... байланысты

a)

Созылмайтындығына

b)

Созылмалылығына

113.

Иммерсиялық сұйықтың сыну көрсеткiшiмен (n) обьектив линзасының сыну көрсеткiшiн (N) салыстырғанда мынаған тең:

a)

n = N

b)

Q-R-S-T-U

114.

Негізгі электрокардиография тiстерiнің тiзбектері:

a)

P-Q-R-S-T-U

b)

n = N

115.

Энцефалограммада ми электрлік активтілігіне анализ жасау кезінде тербеліс амплитудасын (....) және жиілігін (....) анықтайды

a)

микровольт; Герц

b)

липидтер, ақуыздар,

116.

Мембрананың химиялық құрамына жатпайтыны:

a)

жататыны: липидтер, ақуыздар,

көмірсулар , гликопротеидтер (көмірсулардың ақуыздармен байланысы), органикалық заттар, ортофосфорлы қышқылдар

b)

Электрокардиография, Электроэнцефалография, Электромиографи

117.

1931 жылы мембрананың сэндвич моделін ұсынғандар:

a)

Н.Девсон және Р.Даниелли

b)

Эйнштейн

118.

Жалпы ағза биопотенциалдарын тіркеуге арналған әдістерге жатпайтыны

a)

жататыны – Электрокардиография, Электроэнцефалография, Электромиография

b)

диагностикалық және терапевтік

119.

Қолданылу түріне қарай медициналық аппараттар мен құралдар ... топқа бөлінеді:

a)

диагностикалық және терапевтік

b)

Физико-химиялық, Химиялық, Биологиялық

120.

Генераторлық датчиктерге жатпайтыны

a)

жататыны: Пьезоэлектрлі датчик

(поляризация), Термоэлектрлі датчик (жылу), Индукциялық датчик (электромагниттік

индукцияға (э.қ.к) негізделген), Фотоэлектрлік датчик (жарық әсері)

b)

майлы эмульсия, қан

121.

Мына сұйықтық ньютондық сұйықтыққа жатпайды

a)

майлы эмульсия, қан

b)

Аускультация

122.

Өсімдіктердегі негізгі фотобиологиялық үрдіске жатпайтыны:

a)

фотосинтез, фототаксис, фототропизм,фотопериодизм

b)

Физико-химиялық, Химиялық, Биологиялық

123.

Негізгі иондаушы сәулелер әсерінің стадиялары ... кезеңнен тұрады:

a)

4. Физикалық,Физико-химиялық, Химиялық, Биологиялық

b)

Атомішілік үрдістерге қарай

124.

Спектрдің ультракүлгін бөлігінде байқалатын серия:

a)

Лайман

b)

Көпірік

125.

Термоэлектрлік датчиктің кіріс шамасы:

a)

Температура

b)

Фик

126.

Диффузия құбылысы кімнің теңдеуімен сипатталады:

a)

Температура

b)

Фик

127.

Мембраналық потенциалдың тепе-теңдігін анықтайтын кімнің теңдеу

a)

Грей

b)

Нернст

128.

Фотондардың әсерінен екі азотты негіздердің орнықты химиялық байланыс түзілуі

a)

Фотодимеризация

b)

Электронорно

129.

Салыстырмалы ылғалдылықты өлшеуге арналған құрал

a)

психрометрлер

b)

пьезоэлектрлік

130.

ХБ жүйесінде жұтылған дозаның өлшем бірлігі..

a)

Кг

b)

Грей (Гр)

131.

Ферми ұсынған бөлшек түрі

a)

Нейтрино

b)

электрондар

132.

Бета бөлшектер ... ағыны:

a)

Нейтрино

b)

электрондар

133.

Альфа бөлшектер ... атомының ағын

a)

Электрондар

b)

гелий атомы ядроларының

134.

Жалпы электрокардиография теориясы негiзделген

a)

Эйнтховен теориясына

b)

Флип-флоп

135.

Липосома дегеніміз:

a)

Ақуыздарынан ажыратылған билипидті тұйықталған құрылым

b)

Қарапйым зат

136.

Жасуша ішіне тасымалдану

a)

эндоцитоз

b)

Унипорт

137.

Ультра жоғарғы жиілікті-терапия:

a)

тербелiс энергиясы контурдың iшкi энергиясына айналады.

b)

жоғары жиілікті) айнымалы электр өрісімен глпаға әсер етуі

138.

Электродтар үшінші стандартты тармақта тіркеледі:

a)

Сол аяқ пен сол қол

b)

Оң аяқ пен оң қол

139.

Тұрақты магнит өрісінде(парамагниттік ядролармен электромагниттік толқындардың) резонансты жұтылу әдістері қолданылады. Бұл әдіс:

a)

ядролық-магниттік резонанс(ЯМР)

b)

электрондық- парамагниттік резонанс (ЭПР)

140.

Мембрананың, нақты айтқанда, жасуша мембранасының құрылымын зерттеу әдістері

a)

электрондық- парамагниттік резонанс (ЭПР)

b)

ЯМР, ЭПР, рентгендікқұрылымдық анализ

141.

Иондардың белсенді екінші реттік тасымалдануының түрлері:

a)

унипорт, симпорт ,антипорт

b)

электрондық- парамагниттік резонанс (ЭПР)