Ауа қабаты жер бетінің әр шаршы сантиметріне 1кг 33г салмақ түсіреді. Орта бойлы адам шамамен 15 000 см² , оған  түсетін қысым 15 500 кг немесе 15 т-дан астам. Неліктен біз мұндай қысымды сезбейміз?

Экологиялық ахуалдың нашарлауы ірі қалаларда ауадағы таза оттегі мөлшерінің 10-12%-дан артпауына алып келді.

Ауадағы таза оттегі мөлшері қанша пайызды құрағанда қалалықтар экологиялық ахуалдың жақсарғанын  көріп,сезінеді?

Нитрат-өсімдіктің өсуін, жасыл массасының ұлғаюын қамтамасыз етеді.Табиғатта топырақ құрамында нитрат өте аз болады. Егер топырақта нитрат көп болса тамыр арқылы көтерілген нитраттар өсімдіктің кез-келген бөлігінде жинақталады.

Төменде берілгеннің қайсысы топырақтағы   нитраттың көбеюінің басты себебі болып табылады?

Тышқандардың ағзасындағы нитрит мөлшерін анықтау үшін тәжірибе жасалды. Барлық тышқанды үнемі  басқа көкөністермен бірге  сәбіз және  қырыққабатпен қоректендірді. Тышқандардың бір тобы үй жағдайында өсірілген көкөністермен қоректендірілсе, екінші тобы дүкеннен алынған көкөністермен, үшінші тобы жылыжайда өсірілген көкөністермен қоректендірілді.Төртінші тобына дүкеннен алынған көкөністерді жақсылап жуып, сәбіздің  түбірін, қырыққабаттың өзегін тазалап барып қоректендірді.

Тәжірибе қорытындысында қай топтағы тышқандардың ағзасында нитрит өте аз (шектен аспаған) немесе жоқ  болып шықты?

Атмосфераның бар болуы Жердің табиғатына өте үлкен әсер береді. Атмосферасыз Жерде тіршілік болмайды.

Атмосфера (атмос – ауа. Сфера – шар)

1634 жылы Эванджелиста Торричелли алғаш рет атмосфералық қысымның мәнін анықтады. Бұл тәжірибені 7 сынып физика оқулығынан оқып шығуға болады.

Жердегі қалыпты атмосфералық қысым 760 мм.сын. бағ. немесе 10⁵ Па.

Атмосфераны шартты түрде бірнеше қабаттарға бөледі: тропосфера, стратосфера, мезосфера, термосфера, экзосфера. Шартты қабаттардың шекаралары: тропосфера – 16 км дейін; стратосфера – 50 км дейін; мезосфера – 80 км дейін; термосфера – 150 км дейін; экзосфера – 150 км және одан жоғары, одан әрі бұл қабат ғарыштық кеңістікке көшеді. Ауаның 90% тропосферада шоғырланған. Оның қалындығы әр түрлі еңдіктерде әр түрлі болады. Экватор үстінде – 17 км, полюстерде - 8-9 км, ал орташа еңдіктерде – 10-11 км

Сұрақ: Айда Торричелли тәжірибесінің нәтижесі қандай болар еді?

Қазақ - қонақжай  халық.

         Қазақ  халқы  танымаса  да, «құдайы  қонақпын»  деген  адамды  қарсы  алады.  Жол  жүріп  келе  жатқан  адам  кез келген  ауылға,  үйге  келіп,  қонақ  бола  береді.  Қазақ  үшін  қонақты   қарсы алмау,  күтпеу-ұят.  Қонақты  қарсы  алуға,  шығарып  салуға  ерекше  мән  береді.  Қонақ  келгенде  үй  иесі  алдынан   шығып  қарсы  алып,  есікті  өзі  ашып, үйге  кіргізіп,  өзі  қонақтардан  кейін  кіріп,  есікті  жабуы  керек.

         Қонақ  күту-қазақ  халқының  ең  жауапты  ісі. Оларды  риза  етуге  тырысады. Ең  алдымен, қонақтарға  қымыз,  шұбат  беріледі. Содан  кейін  шай  ішіледі. Шайдан  кейін  қонақтардың  көңілді  отыруына  үй иесі  бар  жағдайды  жасайды.

Сұрақ: Қазақ халқы  қандай  адамды  қарсы  алған?

Қазақ - қонақжай  халық.

         Қазақ  халқы  танымаса  да, «құдайы  қонақпын»  деген  адамды  қарсы  алады.  Жол  жүріп  келе  жатқан  адам  кез келген  ауылға,  үйге  келіп,  қонақ  бола  береді.  Қазақ  үшін  қонақты   қарсы алмау,  күтпеу-ұят.  Қонақты  қарсы  алуға,  шығарып  салуға  ерекше  мән  береді.  Қонақ  келгенде  үй  иесі  алдынан   шығып  қарсы  алып,  есікті  өзі  ашып, үйге  кіргізіп,  өзі  қонақтардан  кейін  кіріп,  есікті  жабуы  керек.

         Қонақ  күту-қазақ  халқының  ең  жауапты  ісі. Оларды  риза  етуге  тырысады. Ең  алдымен, қонақтарға  қымыз,  шұбат  беріледі. Содан  кейін  шай  ішіледі. Шайдан  кейін  қонақтардың  көңілді  отыруына  үй иесі  бар  жағдайды  жасайды.

Сұрақ: Қонақ  күту  қандай  іс?

Қазақ - қонақжай  халық.

         Қазақ  халқы  танымаса  да, «құдайы  қонақпын»  деген  адамды  қарсы  алады.  Жол  жүріп  келе  жатқан  адам  кез келген  ауылға,  үйге  келіп,  қонақ  бола  береді.  Қазақ  үшін  қонақты   қарсы алмау,  күтпеу-ұят.  Қонақты  қарсы  алуға,  шығарып  салуға  ерекше  мән  береді.  Қонақ  келгенде  үй  иесі  алдынан   шығып  қарсы  алып,  есікті  өзі  ашып, үйге  кіргізіп,  өзі  қонақтардан  кейін  кіріп,  есікті  жабуы  керек.

         Қонақ  күту-қазақ  халқының  ең  жауапты  ісі. Оларды  риза  етуге  тырысады. Ең  алдымен, қонақтарға  қымыз,  шұбат  беріледі. Содан  кейін  шай  ішіледі. Шайдан  кейін  қонақтардың  көңілді  отыруына  үй иесі  бар  жағдайды  жасайды.

Сұрақ: Ең  алдымен  қонақтарға  не  беріледі?

Қазақ - қонақжай  халық.

         Қазақ  халқы  танымаса  да, «құдайы  қонақпын»  деген  адамды  қарсы  алады.  Жол  жүріп  келе  жатқан  адам  кез келген  ауылға,  үйге  келіп,  қонақ  бола  береді.  Қазақ  үшін  қонақты   қарсы алмау,  күтпеу-ұят.  Қонақты  қарсы  алуға,  шығарып  салуға  ерекше  мән  береді.  Қонақ  келгенде  үй  иесі  алдынан   шығып  қарсы  алып,  есікті  өзі  ашып, үйге  кіргізіп,  өзі  қонақтардан  кейін  кіріп,  есікті  жабуы  керек.

         Қонақ  күту-қазақ  халқының  ең  жауапты  ісі. Оларды  риза  етуге  тырысады. Ең  алдымен, қонақтарға  қымыз,  шұбат  беріледі. Содан  кейін  шай  ішіледі. Шайдан  кейін  қонақтардың  көңілді  отыруына  үй иесі  бар  жағдайды  жасайды.

Сұрақ: . Қазақ  халқы  үшін  не  істемеу  ұят  болады?

Қазақ - қонақжай  халық.

         Қазақ  халқы  танымаса  да, «құдайы  қонақпын»  деген  адамды  қарсы  алады.  Жол  жүріп  келе  жатқан  адам  кез келген  ауылға,  үйге  келіп,  қонақ  бола  береді.  Қазақ  үшін  қонақты   қарсы алмау,  күтпеу-ұят.  Қонақты  қарсы  алуға,  шығарып  салуға  ерекше  мән  береді.  Қонақ  келгенде  үй  иесі  алдынан   шығып  қарсы  алып,  есікті  өзі  ашып, үйге  кіргізіп,  өзі  қонақтардан  кейін  кіріп,  есікті  жабуы  керек.

         Қонақ  күту-қазақ  халқының  ең  жауапты  ісі. Оларды  риза  етуге  тырысады. Ең  алдымен, қонақтарға  қымыз,  шұбат  беріледі. Содан  кейін  шай  ішіледі. Шайдан  кейін  қонақтардың  көңілді  отыруына  үй иесі  бар  жағдайды  жасайды.

Сұрақ: Қазақ  халқы   неге  мән  көп  берген?

From ‘To Build a Fire’ by Jack London

      The dog was sorry to leave and looked toward the fire. This man did not know cold.  Possibly none of his ancestors had known real cold.  But the dog and its family knew.  And it knew that it was not good to walk outside in such fearful cold.  It was the time to lie in a hole in the snow and to wait for this awful cold to stop.  There was no real relation between the dog and the man.  The one was the slave of the other.  The dog made no effort to show his fears to the man.  It was not concerned with the well-being of the man.  But the man whistled, and spoke to it with the sound of the whip in his voice.  The dog started walking close to the man' heels and followed him along the trail.

     Then the man dropped into what seemed to him the most comfortable sleep he ever known. The dog sat facing him and waiting.  The brief day ended in a long evening.  There were no signs of a fire to be made.  Never in the dog's experience had it known a man to sit like that in the snow and make no fire.  As the evening grew darker, he waited for the fire mastered it.  With much lifting of his feet, he cried softly.  Then it flattened its ears, expressing the man's curse.  But the man remained silent.  Later, the dog howled loudly.  And still later it moved close to the man and caught the smell of death.  This made the animal back away.  A little longer it delayed, howling under the stars that shone brightly in the sky.  Then it ran along the trail toward the camp it knew, where there were the other food and fire providers.

1.     This passage represents the point of view of:

From ‘To Build a Fire’ by Jack London

      The dog was sorry to leave and looked toward the fire. This man did not know cold.  Possibly none of his ancestors had known real cold.  But the dog and its family knew.  And it knew that it was not good to walk outside in such fearful cold.  It was the time to lie in a hole in the snow and to wait for this awful cold to stop.  There was no real relation between the dog and the man.  The one was the slave of the other.  The dog made no effort to show his fears to the man.  It was not concerned with the well-being of the man.  But the man whistled, and spoke to it with the sound of the whip in his voice.  The dog started walking close to the man' heels and followed him along the trail.

     Then the man dropped into what seemed to him the most comfortable sleep he ever known. The dog sat facing him and waiting.  The brief day ended in a long evening.  There were no signs of a fire to be made.  Never in the dog's experience had it known a man to sit like that in the snow and make no fire.  As the evening grew darker, he waited for the fire mastered it.  With much lifting of his feet, he cried softly.  Then it flattened its ears, expressing the man's curse.  But the man remained silent.  Later, the dog howled loudly.  And still later it moved close to the man and caught the smell of death.  This made the animal back away.  A little longer it delayed, howling under the stars that shone brightly in the sky.  Then it ran along the trail toward the camp it knew, where there were the other food and fire providers.

    The dog understood that walking in the cold is: 

From ‘To Build a Fire’ by Jack London

      The dog was sorry to leave and looked toward the fire. This man did not know cold.  Possibly none of his ancestors had known real cold.  But the dog and its family knew.  And it knew that it was not good to walk outside in such fearful cold.  It was the time to lie in a hole in the snow and to wait for this awful cold to stop.  There was no real relation between the dog and the man.  The one was the slave of the other.  The dog made no effort to show his fears to the man.  It was not concerned with the well-being of the man.  But the man whistled, and spoke to it with the sound of the whip in his voice.  The dog started walking close to the man' heels and followed him along the trail.

     Then the man dropped into what seemed to him the most comfortable sleep he ever known. The dog sat facing him and waiting.  The brief day ended in a long evening.  There were no signs of a fire to be made.  Never in the dog's experience had it known a man to sit like that in the snow and make no fire.  As the evening grew darker, he waited for the fire mastered it.  With much lifting of his feet, he cried softly.  Then it flattened its ears, expressing the man's curse.  But the man remained silent.  Later, the dog howled loudly.  And still later it moved close to the man and caught the smell of death.  This made the animal back away.  A little longer it delayed, howling under the stars that shone brightly in the sky.  Then it ran along the trail toward the camp it knew, where there were the other food and fire providers.

   The last scene is in the:

From ‘To Build a Fire’ by Jack London

      The dog was sorry to leave and looked toward the fire. This man did not know cold.  Possibly none of his ancestors had known real cold.  But the dog and its family knew.  And it knew that it was not good to walk outside in such fearful cold.  It was the time to lie in a hole in the snow and to wait for this awful cold to stop.  There was no real relation between the dog and the man.  The one was the slave of the other.  The dog made no effort to show his fears to the man.  It was not concerned with the well-being of the man.  But the man whistled, and spoke to it with the sound of the whip in his voice.  The dog started walking close to the man' heels and followed him along the trail.

     Then the man dropped into what seemed to him the most comfortable sleep he ever known. The dog sat facing him and waiting.  The brief day ended in a long evening.  There were no signs of a fire to be made.  Never in the dog's experience had it known a man to sit like that in the snow and make no fire.  As the evening grew darker, he waited for the fire mastered it.  With much lifting of his feet, he cried softly.  Then it flattened its ears, expressing the man's curse.  But the man remained silent.  Later, the dog howled loudly.  And still later it moved close to the man and caught the smell of death.  This made the animal back away.  A little longer it delayed, howling under the stars that shone brightly in the sky.  Then it ran along the trail toward the camp it knew, where there were the other food and fire providers.

   It is clear from the passage that: 

From ‘To Build a Fire’ by Jack London

      The dog was sorry to leave and looked toward the fire. This man did not know cold.  Possibly none of his ancestors had known real cold.  But the dog and its family knew.  And it knew that it was not good to walk outside in such fearful cold.  It was the time to lie in a hole in the snow and to wait for this awful cold to stop.  There was no real relation between the dog and the man.  The one was the slave of the other.  The dog made no effort to show his fears to the man.  It was not concerned with the well-being of the man.  But the man whistled, and spoke to it with the sound of the whip in his voice.  The dog started walking close to the man' heels and followed him along the trail.

     Then the man dropped into what seemed to him the most comfortable sleep he ever known. The dog sat facing him and waiting.  The brief day ended in a long evening.  There were no signs of a fire to be made.  Never in the dog's experience had it known a man to sit like that in the snow and make no fire.  As the evening grew darker, he waited for the fire mastered it.  With much lifting of his feet, he cried softly.  Then it flattened its ears, expressing the man's curse.  But the man remained silent.  Later, the dog howled loudly.  And still later it moved close to the man and caught the smell of death.  This made the animal back away.  A little longer it delayed, howling under the stars that shone brightly in the sky.  Then it ran along the trail toward the camp it knew, where there were the other food and fire providers.

   The underlined phrase means: 

Физика сабағында балалар «Қысым» тақырыбын оқыды.

Мектептен қайтып келе жатқанда олар Арманның қарлы жолда Аянға қарағанда тереңірек із қалдырып бара жатқанын байқады. Мектептегі медициналық тексеруде ұлдардың салмағы бірдей екені анықталды.

Қысымды анықтау формуласын тап:

 Арманның қарға түсіретін қысымын анықтаңыз, егер оның массасы 40 кг және тіреу ауданы 160 см² болса.

Сабақта балалар үстелге ағаш білеушенің  түсіретін қысымын тәжірибе жүзінде анықтады. Ол 500 Па болып шықты. Штанганың жиегінің ұзындығы 4 см, ені 3 см болса, ағаш білеушенің  салмағын анықтаңыз.