Font size
WorksheetsГенетика
Total questions: 126
Worksheet time: 1hrs 3mins
Генетика зерттейді
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік
Организмнің құрылысын
Организмнің патологиялық өзгерістерін
Тері ауруларын
Емдеу тәсілдерін
1906 жылы «генетика» ұғымын ғылымға енгізген ғалым
В.Бэтсон
В.Сахаров
О.Эвери
Дж. Тейлор
Ф.Сталь
“Мутация” терминін енгізген ғалым
Г.Де Фриз
Т.Морган
Г.Мендель
Ч.Дарвин
В.Л.Иогансен
Организмді өлімге душар ететін мутация
Гендік мутация
Комбинативті мутация
Летальді мутация
Модификациялық мутация
Генотиптік мутация
Мутацияның бір түрі
Цитоплазмалық
Генотиптік
Молекулалық
Рибосомалық
Нуклеотидтік
Белгінің өзгеру бағытына қарай гендік мутация түрі
3
6
5
4
2
ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтердің орналасу ретінің өзгеруіне байланысты болатын мутация
хромасомдық мутация
цитоплазмалық мутация
геномдық мутация
гендік мутация
Анеуплоидия
Хромасомалық мутация
нуклеотидтердің орналасу ретінің өзгеруі
хромасомалар санының өзгеруі
жасуша цитоплазмасындағы кездесетін плазмогендердің өзгеруі
хромасомалардың құрылымының өзгеруі
хромасома санының гаплоидті жиынтыққа еселенбей өзгеруі
Мутация тудыратын факторлар
Мутагендер
Мутагенездер
геномдық мутациялар
цитоплазмалық мутациялар
хромасомдық мутациялар
Организмнің сыртқы ортаның әсерінен жаңа қасиеттерге ие болуы немесе бұрынғы бар қасиеттерден айырылуы
Тұқымқуалаушылық
Трансляция
Плоиплоидия
Өзгергіштік
Редукция
Хромасома санының гаплоидті жиынтыққа еселенбей өзгеруі
Полиплоидия
Анеуплоидия
Дефишенсия
Дупликация
Делеция
Хромосомалық мутация түрлері
делеция,дупликация,транслокация
полиплоидия,анеуплоидия,гаплоидия
транзиция және транверсия
доминантты және рецессивті
рекомбинация,репарация
Геномдық мутацияның түрлерін көрсет
делеция,дупликация,транслокация
полиплоидия,анеуплоидия,гаплоидия
транзиция және транверсия
доминантты және рецессивті
рекомбинация,репарация
Геномдық мутация
микроскоп арқылы көрінетін хромосома құрылымындағы өзгеріс
хромосоманың кей бөлімінің үзіліп қалуы
ДНҚ молекуласының белгілі бір бөлігінде нуклеотидтердің қатар тізбегінің өзгеруін айтады
жасушасың генетикалық материалының өзгеруі
клеткадағы хромосомалар санының өзгеруі
Қазіргі популяциялық генетиканың негізін салып, мутацияның эволюциялық мәнін ашқан ғалымдар
Г.А. Надсон, Г.С. Филлипов, С.Райт
С.Райт, С.С. Четвериков, Дж. Холдейн
Ч.Дарвинге, Г.Мендель, Дж. Холдейн
А.С.Серебровский мен Н.П.Дубинин
Дж. Уотсон мен Ф.Крик
Ғылымға мутация терминін 1901жылы енгізген ғалым
Г.Мендель
Т.Моргон
Х. де Фриз
У.Бэтсон
Ч.Дарвин
Жыныс жасушаларында болған мутациялар аталуы
Генеративтік
Трансверсиялық
Гендік
Хромосомдық
Соматикалық
Дене жасушаларында болған мутациялар аталуы
Генеративтік
Трансверсиялық
Гендік
Хромосомдық
Соматикалық
Мутация
тірі организмдердің көбеюі
табиғи жағдайда немесе қолдан жасалатын генетиқалық өзгеру
тұқым қуалаушылықпен өзгергіштікті зерттейтін ғылым
хромосоманың санының көбеюі
организмнің тұқым қуалаушылық қасиеті
Х.Де Фриздің 1901 жылы жариялаған еңбегі
«Мутациялық теория»
«Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірбие»
«Тіркес тұқым қуалау заңы»
«Тұқым қуалаушылықтың хромасомалық теориясы»
«Генотип және Фенотип»
Гендік немесе нүктелік мутация деп
микроскоп арқылы көрінетін хромосома құрылымындағы өзгеріс
хромосоманың кей бөлімінің үзіліп қалуы
ДНҚ молекуласының бөлігінде нуклеотидтердің қатар тізбегінің өзгеруі
жасушасың генетикалық материалының өзгеруі
клеткадағы хромосомалар санының өзгеруі.
Жасушаның құрылымын организмдердің көбеюі мен тұқымқуалайтын ақпараттың берілуіне байланысты әдіс
Цитологиялық
Онтогенетикалық
Математикалық
Гибридиологиялық
Геномдық
Өзгергіштік түрлері
Гендік және хромосомдық
Генетикалық және биологиялық
Генотиптік және фенотиптік
Ақпараттық және тасымалдаушы
Геномдық және гендік
Жасуша ішіндегі ас қорытуға және жасуша құрамындағы жарамсыз құрылымдарды ыдыратуға қатысатын оргоноид
Рибосома
Цитоплазма
Лизосома
Ядро
Хромосома
Жасушаның ішін толтырып тұратын іркілдек сұйықтық
Цитоплазма
Рибосома
Лизосома
Митохондрия
эндоплазмалық тор
Жасуша протоплазмасының тұрақты бөлігі - ядроны ашқан
Р. Гук
Р. Броун
М. Шлейден
Т. Шванн
Я. Пуркинье
Жасушаның тыныс алу процесін қамтамасыз ететін оргоноид
эндоплазмалық тор
гольджи жиынтығы
Митохондрия
Рибосома
Лизосома
Жасушадағы ақуыздың түзілуін қамтамасыз етеді
Лизосома
Рибосома
Цитоплазма
Митохондрия
Мембрана
Жасушаның тірі заты
Цитоплазма
эндоплазмалық тор
Мембрана
Протоплазма
Митохондрия
«Жасуша» терминін ғылымға енгізген ғалым
Л.С.Выгодский
И.П.Павлов
И.И.Мечников
Л.Гук
Р.Вирхов
Нуклеин қышқылдары бөлінеді
6
5
4
3
2
Жасушалардың құрылысы мен қызметін зерттейтін ғылым
Цитология
Гинетика
Биология
Зоология
Анатомия
Қан мен лимфада болатын ең кішкене жасушалар
Лимфоцит
Эротроцит
Лейкоцит
Тромбоцит
Гемоглобин
Жасушада тұқымқуалау қасиетін сақтайтын жіп, таяқша тәрізді түзіліс
Цитоплазма
Ядро
Митохондрия
Хромосома
Лизосома
Ағзалық қосылыстар жасуша құрамының пайызы
70-80%
20-30%
50-60%
10-20%
40-50%
Адамның дене жасушаларында хромосомалардың саны
25
36
23
46
45
Нуклеин қышқылының синтезіне қатысады
Цитоплазма
Ядрошық
Лизосома
Хромосома
Митохондрия
Клетка қабығының атқаратын қызметі
қорғаныш қызметін атқарады
Синтездейді
сөлді бөледі
өсімдіктердің өсуіне мүмкіндік береді
жануарлардың асқорытуын дұрыстайды
Эндоплазмалық тордың пішіндері
Домалақ
Шеңбер
түйіршікті, тегіс, кедір-бұдыр
эллипс, төрт бұрыш
үш бұрыш, сопақ
Рибосоманың пішіні
төрт бұрыш
шар тәріздес
жіпше тәріздес
үш бұрыш тәрізді
ұзын таяқ тәрізді
Рибосоманың пішіні
төрт бұрыш
шар тәріздес
жіпше тәріздес
үш бұрыш тәрізді
ұзын таяқ тәрізді
Ядроның қабықшасының мембранасы
5
8
2
3
1
Хромосома ұғымын енгізген ғалым
Р.Гук
Т.Шван
М.Шледен
В.Вальдейр
Т.Морган
Хромосоманың диаметрі
0.2-3мкм
0.5-5мкм
5мкм
4мкм
4-5мкм
Лизасоманың грекше мағынасы
Жану
Еріту
Қорытылу
Ұсақтау
Торығу
Цитоплазманың грекше мағынасы
ыдыс тәріздес
дөңгелек шар тәріздес
Жіпше
Ұзынша келген
Таспа тәрізді
Тіршіліктің жер бетінде пайда болған уақыты
1 млрд-тай
4 млрд-тай
3 млрд-тай
5млрд-тай
2 млрд-тай
Р.Гук клетка терминін енгізген жыл
1665ж
1870ж
1920ж
1930ж
1540ж
Өсімдіктер мен жануарлар клеткасының даму процесін қамтамасыз ететін органоид
Цитоплазма
Эндоплазмалық тор
Хромосома
Ядро
Лизосома
Тірі ағзалардың (вирустардан басқа) құрылымының ең қарапайым бөлігі
Ядрошық
Жасуша
Хромосома
Ядро
Цитоплазма
Клетканың диаметрі
0,75мкм-110мм
1мкм-100мм
0,1-0,25мкм-155мм
0,25мкм-100мм
0,5мкм-110мм
Ядроны қоршап жатқан клетка бөлігі
Ядро
Гольджи жиынтығы
Протоплазма
Цитоплазма
Лизосома
Клетканың тыныс алу процесін қамтамасыз ететін органоид
Митохондрия
Эндоплазмалық тор
Лизосома
Клеткалық мембрана
Рибосома
Митохондрия ұзындығы
11мкм
13мкм
9мкм
10мкм
15мкм
Клеткадағы негізгі энергия тасушы зат
аденозин үш фосфор қышқылы АТФ
Хромосома
Митохондрия
ДНҚ
РНҚ
Цитоплазмадағы көпіршіктердің, жалпақ қапшықтардың және түтікше құрылымдардың торлы жүйесі
РНҚ
Эндоплазмалық тор
Лизосома
ДНҚ
Липидтер
Қабырғасы мембранамен шектелген, қуысында ас қорыту ферменттері бар ұсақ көпіршіктер
Рибосома
Ферменттер
Ақуыздар
Липидтер
Лизосома
Клетканы энергиямен қамтамасыз ететін органоид
Митохондрия
Лизосома
Цитоплазма
гольджи комплексі
Рибосома
Лизосоманың ең негiзгi қызметi
Мембранадағы синтезделген заттар тасымалдайды
Белок молекулалар синтезін,олардың амин қышқылдарынан құрастырылуын жүзеге асырады
Қоректiк заттардың клеткашiлiк қорытылуына қатысу.
Клетка ішіндегі түрлі заттардың құрылысына қатысады
АТФ синтезiне қатысады
Алғашқы микроскопты 17 ғасырда ашқан
М.Шлейден
Р.Вирхов
К.Бэр
Н.Павлов
Р.Гук
ДНҚ жіпшелер саны
6
5
2
1
3
РНҚ жіпшелер саны
6
5
2
1
3
ДНҚ орналасуы
Цитоплазмада
эндоплазмалық тор
Рибосомада
Ядрода
Митохондрияда
РНҚ орналасуы
ядро мен цитоплазмада
клетка қабығы мен ядрода
эндоплазмалық торда
рибосома мен митохондрияда
Лизосома мен рибосоиада
ДНҚ ферменті
РНҚ полимераза
ДНҚ ақуыз
РНҚ ақуыз
ДНҚ полимераза
ДНҚ полисахарид
РНҚ ферменті
РНҚ полимераза
ДНҚ ақуыз
РНҚ ақуыз
ДНҚ полимераза
ДНҚ полисахарид
ДНҚ қанты
Полимераза
Ақуыз
Дезоксирибоза
Рибоза
нуклеин қышқылы
PНҚ қанты
Полимераза
Ақуыз
Дезоксирибоза
Рибоза
Нуклейн қышқылы
ДНҚ нуклеотидтері
А,У,Г,Ц
А,У,Ц
А,Г,Ц
А,Т,Г,Ц аденин.тимин гуанин.цитозин
У,Т,Г,Ц
PНҚ нуклеотидтері
А,У,Г,Ц
А,У,Ц
А,Г,Ц
А,Т,Г,Ц
У,Т,Г,Ц
Ядроны алғаш рет тауықтың жұмыртқа жасушасынан байқаған ғалым
А.Вейсман
Т.Морган
Ч.Дарвин
Я.Пуркине
Г.Мендель
Ядроны өсімдік жасушасынан байқаған ғалым
Я.Пуркине
Т.Морган
Т.Шванн
Г.Мендель
Р Броун
Клеткадағы хромосомаларда ДНҚ молекуласының проценті
15%
25%
99%
88%
1%
Жануарлар мен өсімдік клеткасының ең маңызды құрам бөлігі болып табылады
Ядро
Лизосома
РНҚ
Цитоплазма
ДНҚ
Ағзаның ата – аналарынан қабылдаған тұқым қуалау бастамаларының немесе гендердің жиынтығы
Гибрид
Фенотип
Генотип
Зигота
Жасуша
Генотип пен сыртқы орта факторларының әрекеттесуі негізінде қалыптсатын белгі –қасиеттердің жиынтығы
Фенотип
Гибрид
Генотип
Зигота
Жасуша
Генотип фенотип терминін алғаш ұсынған ғалым
Бэтсон
В.Иогансен
Ч.Дарвин
А.Вейсман
К.Коррекс
Генотип фенотип терминін ұсынған жыл
1907
1903
1802
1707
1909
Будандасудан кейін алынған 1-ұрпақ будандарында баламалы жұп белгінің тек біреуі ғана көрінісі
Доминантты
Рецессивті
Толымсыз
Ажырау заңы
Тәуелсіз тұқым қуалау
Рецессивті белгілер
1- будан ұрпақта көрінуі
Кодоминантты құбылыс
1- будан ұрпақта көрінбеуі
Екі жұд белгі бір-бірінен ажырайды
2- будан ұрпақта көрінуі
Белгілердің әр жұбы ұрпақтарға бір-біріне тәуелсіз таралуы
Мендельдің бірінші заңы
Мендельдің үшінші заңы
Мендельдің екінші заңы
Ажырау заңы
Доминанттылық ережесі
Доминантты және рецессивті белгілері бар тұқымдардың F2-де сандық арақатынасы
3:1
1:2
2:1
1:3
3:2
Бір хромосоманың бойында орналасқан және тіркесіп тұқым қуалайтын гендер тобы
Гаплоидты жиынтық
Тіркесу
Тіркесу тобы
Тіркесіп тұқым қуалау
Диплоидты жиынтық
Тіркесу топтарының саны сәйкес келеді
Тіркесу топтарына
Хромосомалардың гаплоидты жиынтығына
Хромосоманың санына
Хромосомалардың диплоидты жиынтығына
Гендердің санына
Адамда тіркесу тобының саны
21
29
19
23
25
Болжам бойынша адам хромосомасында болатын ген саны
60 мың
50 мың
55 мың
40 мың
65 мың
Хромасома ұштарының жетіспеушілігі
Дефишенсия
Делеция
Инверсия
Транслокация
Дупликация
Хромасоманың бір бөлігінің үзіліп түсіп қалуы
Транслокация
Дупликация
Инверсия
Делеция
Дефишенсия
Хромасома бөлігінің 180%-қа бұрылуына байланысты гендердің орналасу ретінің өзгеруі
Дупликация
Транслокация
Дефишенсия
Делеция
Инверсия
Хромасоманың белгілі бір бөлігінің екі еселенуі
Транслокация
Дупликация
Дефишенсия
Делеция
Инверсия
Хромасоманың бір бөлігінің оған ұқсас емес басқа бір хромасомасымен ауысып кетуі
Дупликация
Транслокация
Дефишенсия
Делеция
Инервенция
Хромасома санының гаплоидті жиынтыққа еселеніп өзгеруі
Полиплоидия
Анеуплоидия
Делеция
Гетероплоидия
Дефишенсия
Жаңа туылған балаларда 1:1600 жиілігінде кездесетін синдром
Патау синдромы
Тея- Сакс ауруы
Гоше синдромы
Ушер синдромы
Эдвардс синдромы
13 хромосоманың трисомиясы
Патау синдромы
Тея- Сакс ауруы
Гоше синдромы
Ушер синдромы
Эдвардс синдромы
Патау синдромының клиникалық белгісі
Нистагм
«Тербеме табан»
Бедеулік
Анасын танымау
Жұтынудың бұзылуы
95 % 1жасқа толмай қайтыс болатын ауру түрі
Гоше синдромы
Кляйнфельтер синдромы
Даун ауруы
Тея -Сакс ауруы
Патау синдромы
Патау синдромының белгісі
Сыртқы жыныс жолдарының дамымауы
Таңдай мен еріннің жарылуы
Көмекейдің өзгеруі
Сырғалықтың болмауы
Ми салмағының аздығы
Туа біткен нейросенсорлы естімеушілікпен сипатталынатын ауру
Марфан синдромы
Ушер синдромы
Эдвардс синдромы
Патау синдромы
Лежен синдромы
Ушер синдромында ақыл аздық және шизофрениялық психоздар байқалады
+
25%
30%
35%
40%
45%
Ушер синдромында ақыл аздық және шизофрениялық психоздар байқалады
25%
30%
35%
40%
45%
Эритроциттердің пішінінің өзгеруінен туындайтын ауру
Шерешевский-Тернер
Даун ауруы
Гемолитикалық анемия
Альбинизм
Помпе ауруы
Гендік ауруға жатады
Дауна ауруы
Шерешевский –Тернер
Кляйнфельтер ауруы
Фенилкетонурия
Патау синдромы
Қысқа саусақтылық
+
Брахидактикалық
Муковисцидоз
Альцгеймер
Гентингтон
Альбинизм
21-ші хромосоманың трисомиясын ашқан ғалым
Ж. Даун
Л. С. Выготский
И. П. Павлов
Н. П. Гундобин
Д. А. Сивцев
Хромосомалардың 21-ші жұбында бөлінбеген себебі онтогенездің бұзылуынан пайда болатын ауру
мысықша айқай синдромы
Лежен синдромы
Патау синдромы
Даун синдромы
Кляйнфельтер синдромы
Баланың Даун синдромымен туылуында спермотогенездің аномалиясының үлесі
50%
37-38%
21-25%
45%
92%
Жаңа туған Даун синдромы бар ұлдар мен қыздар қатынасы
3:1
1:1
8:4
9:1
4:3
Даун синдромының клиникалық көрінісі
аяқтары салыстырмалы ұзын
кеуде клеткасы деформацияланған
дене массасы жетімсіз
сколиоз жиі байқалады
екіншілік иммундық жетіспеушілік
Жаңа туылған нәрестелердің арасында Даун синдромының кездесу жиілігі
1:300-1:400
1:500-1:600
1:700-1:800
1:900-1:1000
1:100-1:200
Даун ауруының өзіне тән белгілері
тістері ұсақ , нәрсізденген
бала «бақа кейпінде» арқасымен жатады
көздері кысылыңқы
шаштары болмайды
құлағы түкті болады
Даун ауруында зият ауытқуының басым деңгейі
дебильность
имбецильность
идиотия
ақыл-ой
мінез-құлық
Даун ауруына шалдыққан балалардың мінез-құлығы
Ашуланшақ
Қызғаншақ
Тәртіпсіз
Мейірімді
Қатыгез
Брахидактилия — қысқасаусақтылық, ахондроплазия — ергежейлілік және т.б. гендік аурулардың тұқым қуалау ерекшеліктерінің тобына жатады
Жыныспен тіркескен рецессивті белгілердің тұқым қуалау типі
Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау
Аутосомды-доминанттық тұқым қуалау
Голландиялық тұқым қуалау
Доминанттық тұқым қуалау
Гипертрихоз
Құлақ қалқаншасының жүнді болуы
Қысқасаусақтылық
Алтысаусақтылық
Ергежейлілік
Алыптылық
Кемақыл- ол
Полпдактилия
Гипертрихоз
Идиопатия
Альбинизм
Фенилкетонурия
Хромосоманың 18-жұбы ауытқығанда болады
Патау синдромында
Эдварс синдромында
Даун
Шерешевский-Тернер синдромы
Клайнфельтер
Бүкіл дүниежүзілік статистика бойынша дүниеге келіп жатқан сәбилердің түрлі тұқым қуалайтын ауруының пайыздық көрсеткіші
7-8
8-9
5-6
3-2
4-5
Жыныс хромосомасы
ХО
Х
Ү
ХҮ
ХХҮ
Х- хромосоманың артық қосылуына байланысты әйелдер арасында кездеседі
Клайнфельтер
Шершевский-Тернер ауруы
Даун ауруы
Трисомия ауруы
Патау синдромында
Хромосомалық ауруларды көрсет
туберкулез,падагра,гипертония
эдварс синдромы, қант диабеті,ревматизм
анемия,патау
эдварс синдромы,даун ауруы, патау синдромы
бедеулік, жүйке аурулары, жқтб
Полиплоидия
хромосома жиынтығының бірнеше еселеніп өсуі
хромосома жиынтығының еселенбей өсуі
диплоидты (екі еселенген) хромосома жиынтығының кемуі
хромосома бөлімінің қосарланып кетуі.
хромосоманың кей бөлімінің үзіліп қалуы.
Тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориялық негізін қалаған ғалым
Г.Мендель
Ч.Дарвин
И.Павлов
М.Сеченов
Т.Морган
Жасуша ядросында болатын,гендерді тасымалдайтын және организмдер мен жасушалардың тұқым қуалау қасиеттерін анықтайтын органоидтар
Хромосома
Клетка
Мутация
Фенотип
Генотип
Хромосомыңан алғаш пайда болуы
XIX ғ. 70 ж. 19ғ 70ж
XX ғ. 50 ж.
XVI ғ.
XII ғ.
XVIII ғ. 70ж.
1928ж. Хромосомалардын ең алғашқы молекула түріндегі үлгісін ұсынған
Н.П.Бочков
У.Бэтсон
Н.К.Кольцов
Э.Чермак
Ч.Дарвин
Хромосомалар құрылымының молекулалық негізін түсінуге молекулалық генетиканың дамуына байланысты қол жеткен уақыт
20ғ. 60-70ж.
21ғ.
19ғ. 50-60ж.
18ғ.
18ғ. 40-50ж.
