Font size
WorksheetsСөзжасам 1-100(2)
Total questions: 97
Worksheet time: 47mins
Толымды көмекші етістіктер дұрыс берілген қатар:
Жатыр, отыр, тұр, жүр
Жатыр, жүр, емес
Отыр, еді, жүр
Еді, екен, жатыр
Екен, тұр, жазда
Ырықсыз етіс жұрнақтары:
-ыл,-іл, -л, -ын, -ін, -н
-ық, -ік, -ыр, -ір
-шы, -ші, -ды, -ді
-ғыз, -гіз, -қыз, -кіз
-лас, -лес, -дас, -дес
Өздік етіс жұрнағы:
-ын, -ін, -н
-ыл, -іл, -л
-т, -тыр, -тір
-дыр, -дір
-лас, -лес, -дас, -дес
Болымсыздық етістіктері берілген қатар:
Ұша алмады
Ұшып келді
Ұшқалы тұр
Ұшып келеді
Ұша берді
Өткен шақ есімше жұрнағы:
-ған,-ген,-қан,-кен
-ып, -іп
-ғалы, -гелі
-ман, -мен
-ар, -ер, -р
Келер шақ түрі:
Болжалды, мақсатты, ауыспалы
Нақ
Жедел
Ежелгі
Бұрынғы
Жіктелмейтін көсемше жұрнағы:
-ғалы, -гелі, -қалы, -келі
-п, -а, -й
-іп, -ып
-а, -е, -й
-ды, -ді, -ты, -ті
Өткен шақ көсемше жұрнағы:
-ып, -іп, -п
-ды, -ді
-ты, -ті
-ған, -ген
-қан, -кен
Ашық райлы етістік:
Барды
Барғым келеді
Барса
Барса игі еді
Барса екен
Қалау райлы етістік:
Ұшса игі еді
Ұшты
Ұшса
Ұш
Ұшсам
Бұйрық райлы етістік:
Барайын
Барсам
Барса
Барса игі еді
Барғалы
Бөлшектік сан есімнің жасалу жолдары:
Шығыс септігі мен тәуелдік жалғау арқылы
Көптік және жіктік жалғауы арқылы
Септік жалғауы мен көптік жалғауы арқылы
Тәуелдік жалғауы арқылы
Сөз тудырушы жұрнақтар арқылы
Болжалдық сан есімнің жасалу жолдары:
-ер қосымшасы арқылы
Шейін, кейін, қарай шылаулары арқылы
Жуық, тарта, таман, -та, -те
Жоғары, өте, тым, төмен
Бүтін, жарты ширек
Түбір мен қосымшаға бөлшектенбейтін негізгі үстеу:
Әрең, әзер, енді, әрі, мүлде
Қазақша, түнде, жаздай
Тікелей, шикілей, оқыста
Соншама, осында, бекерге, босқа
Шалқасынан, зорға, балаша
Үстеулердің мағыналық түрлері:
Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді.
Мезгіл үстеулер
Мекен үстеулер
Мөлшер үстеулері
Сын (я бейне) үстеулері
Күшейту (я ұлғайту) үстеулері
Мақсат үстеулері
Себеп-салдар үстеулері
Топтау (я бөлу) үстеулері
Мекен, мезгіл, реттік
Сапалық, мөлшер, өзгелік
Бейнелеуіш, топтау, болжалдық
Реттік, есептік, күшейткіш
Одағай сөйлем мүшесі қызметін атқарады:
Одағайлар сөйлем мүшесі ретінде қызмет атқарады. Мына секілді екі жағдайға байланысты болып келеді.
1. Одағай сөздер кейде субстантивтенуі негізінде әр алуан қосымшаларды қабылдап, сөйлем мүшелері ретінде қызмет атқаруы ықтимал. Сен өзің ойбайдан басқа білетінің бар ма? Ол кеше аҺлап, үҺлеп зорға жетті.
2. Ал кейде одағай сөздер көмекші етістікпен тіркесу нәтижесінде күрделі мүше құрамына енуі ықтимал. Іздеуге ерініп, шөре-шөре деген болды. Барлығы жиылып, аттанар алдында да қош десіп жатты.
Көптік мәнде жұмсалғанда
Бір мағынада жұмсалғанда
Қосарланғанда
Зат есіммен тіркескенде
Күрделі түбір мөлшер үстеулері:
Күрделі түбір мөлшер үстеулері: бірігу арқылы: анағұрлым, бірсыпыра, неғұрлым, бірталай, т.б, қосарлану арқылы: бірен – саран, азды – көпті, некен – саяқ, т.б.
Керемет, нағыз, әдейі, жорта-жорта
Қасақана, бүгін, қыстыгүні
Ауызекі, біржола, түнде, ертемен
Неғұрлым, ала жаздай, бетпе-бет
Мақсат үстеулері:
Мақсат үстеу кимылдың, іс-әрекеттің болу мақсатын білдіреді де, қалай? не мақсатпен? деген сұрақтарға жауап береді. Мақсат үстеулері сан жағынан көп емес. Оған: әдейі, жорта, әдейілеп, қасақана т. б. сөздер жатады. Мысалы: әдейі, келдім, жорта айтты, әдейілеп шақырды, қасақана үндемеді т. б.
Әбден, әрең, түсте, ерте
Текке, босқа, жаздыгүні, лажсыздан
Амалсыздан, мыңдап, қазақша
Тым, аса, жайбарақат, кеш
Себеп-салдар үстеулері:
Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін немесе салдарын (нәтижесін) білдіреді де, не себепті? неге? қалай? деген сұрактарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуіне: босқа, құр босқа, амалсыздан, лажсыздан, шарасыздан, бекерге, жоққа сияқты сөздер жатады. Мысалы: босқа әуре болма, амалсыздан келіп отыр, бекерге айтқансың т. б.
Бірден, ойша, жорамалмен, қапыда
Мейлінше, сонша, өте, жөнсіз
Мұншама, көптеген, бірталай
Әрмен, күнара, әлдеқашан
Еліктеуіш сөздер тобы:
Еліктеу сөздер құрамына қарай негізгі, туынды, күрделі түбір болып бөлінеді.
1. Негізгі еліктеу сөздерге түбір сөздер жатады: дүңк, тырс, дік, жылт, шаңқ, қарқ, дүрс, арс, шарт, пыр, шиқ, жалп, жарқ, шіңк, бүлк, тарс, қиқ, т.б.
2. Туынды еліктеу сөздер -аң, -ең, -ың, -ің, -ң жұрнақтары арқылы жасалады: балп-аң, елп-ең, жылт-ың, кілт-ің, жайна-ң, қиқ-аң, т.б.
3. Күрделі еліктеу сөздер қайталану: бүрсең-бүрсең, дүр-дүр, гүрс-гүрс, жалп-жалп, т.б. қосарлану: арбаң-ербең, адыраң-едірең, шап-шұп арқылы жасалады.
Дәл, қорс, тырс, жалп, ең
Кілт, өте, аса, саңқ, мырс
Ең, нақ, тым, балп, күңк, бақ
Сылп, дода-дода, елпең-елпең
Бейнелеуіш сөздер:
Бейнелеуіш сөздер – табиғаттағы заттардың әр алуан күйін көру арқылы сипаттау, бейнелеу нәтижесінде жасалатын сөздер. Мысалы, жалт қарады, маң-маң басады, желп-желп етеді, жарқ-жарқ етті.
Қалт-құлт, сатыр-сұтыр, сақ-сақ
Дүңк, қылт, тық-тық, жалт-жұлт
Борт, күрт, сықыр-сықыр, тақ-түк
Сырт, қарқ, гүрс, жылт
Сөйлемдегі емлеге сай жазылған сан:
30-40-тай адам жиналған екен»-деген нұсқа болуы керек.
1845-жылы ұлы Абай дүниеге келген.
Жолдастарымның кеткеніне екі үш күн болды.
16-17-желтоқсан – Қазақстанның Тәуелсіздік күні.
ІІІ-тоқсан басталды.
Есептік сан есім қатысқан:
Күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын төрт нәрсе бар
Құдасының ауылына Ұлжан отыз шақты кісімен келген.
Арада жарым жыл өтті.
Бір үйден он бес-жиырмадан мал өреді.
Мен 11-сыныпта оқимын.
Заттың белгісін, түсін, сапасын, көлемін, негізгі сын-сипатын білдіретін шырай:
Жай
Асырмалы
Күшейтпелі
Негізгі
Бастауыш қызметіндегі еліктеу сөз:
Мың сіз-бізден бір шыж-быж артық
Атшы жігіт мырс-мырс күледі
Іште бұғып жатқан сағыныш толқыны бірден лап етіп, сыртқа шыққандай болып еді
Қазақ дауылпаздарының дүңкілі кең даланың үстінде қалықтай жөнелді
Құмнан аршылған ескі күмістей жарқ-жұрқ етеді
Жанама толықтауыш қызметіндегі зат есім:
Еліміздің егемендігі мен тәуелсіздігінің бастауы – Желтоқсан оқиғасы.
Арманды бұрыннан танитынмын.
Бастауышы сын есімнен жасалған сөйлем:
Сыпайының сыры ішінде.
Жақсыдан қашпа, жаманға баспа.
Әдептіге елікте, әдепсізден жирен.
Жуас түйе жүндеуге жақсы.
Жомарт жоқтығын, жүйрік тоқтығын білдірмес.
Пысықтауыш қызметін атқарып тұрған сын есім:
Өнерлі өрге жүзеді.
Жақсыда жаттық жоқ.
Жақсымен жолдас бол.
Жанар әнді жақсы айтады. Мүмкін осы болып қалады
Қартаңдау кісі суыт жүріп келеді.
Үстеу қатысып тұрған сөйлем:
Абай Ділдамен қоштасты.
Күн көкжиекке барды.
Ескіге жаңа – өлшеуіш.
Қорыққаннан ба, тоңғаннан ба урядниктің иегі иегіне сақ-сақ етті.
Осылардан бөлек нұсқа
Мөлшер үстеулі сөйлем:
Онымен кездеспегелі бірталай уақыт болды
Көрсетпе көз жасыңды
Балам, жөніңді айтшы.
Ол балаша қуанды.
Амал нешік, пешенеме жазғаны осы болды.
Қимыл-сын үстеуі қатысып тұрған сөйлем: Сын-қимыл (бейне) үстеу қимылдың, іс-әрекеттің амалын, сынын, бейнесін, тәсілін білдіріп, қалай, қайтіп? қалайша? кімше? деген сұрақтарға жауап береді. Сын-кимыл (бейне) үстеуі көбінесе етістікпен тіркесіп жұмсалады. Мысалы: ақырын жүрді, тез келді, бірден сөйледі, шалқасынан құлады, балаша мәз болды, емін-еркін отырды, бостан-бос жүрді т. б.
Сабақтан ерте келді
Зәуре оны ұқпайды
Қарағым, мына баланы риза қылшы
Ол сұрағыма бірден жауап берді мүмкін осы
Мына көгалға бауырыңды төсеп жатсаң
Еліктеу сөзді тіркес:
Сылқ-сылқ күлу
Мыңға жуық
Әттең, естімедім-ау!
Ақырындап аттау
Емін-еркін отыру
Сөйлемде пысықтауыш қызметін атқарып тұрған еліктеу сөз:
Абай кілт бұрылып жалт қарады. Осы болуы мүмкін
О, жоғары шық, бала, атаңның қасына бар.
Ол мырс ете түсті.
Шапқан сайын қарқыны үдеп, екі құлағының түбінен жел гу-гу етеді.
Таңдайын тақ-тақ еткізеді.
Еліктеу сөз анықтауыш қызметін атқарып тұрған сөйлем:
Үзеңгінің де сыңғыр-сыңғыр үні тыйылған.
Жұмсақ қардың әр түрлі жұлдыздары жылт-жылт етеді.
Құлағына ат тұяғының дүрсілі естілді.
Жайнаң қағып жайдары көктем келді.
Гулеп ұшқан көбелектей көп бояулы, неше алуан.
Көңіл-күй одағайы қатысып тұрған сөйлем:
Бәтір-ай, сұмдық болмаса игі еді.
Әукім-әукім, бұзауым!
Бесеуін де жеңіп кетті.
Бесінші рет айттым.
Пыш-пыш, күбір-күбірлеріңді тыйыңдар.
Шылау сөздер қатары:
Кейін, соң, гөрі
Өзі, ешбір, күллі
Бірге, әлде,қашан
Керемет, жылт-жылт
Тәйірі, беу,уай
Шылау арқылы байланысқан сөз тіркесі:
Үйіне қарай бет алу
Тәтемнің көйлегі
Ағама хат
Алтын сақина
Қызық оқиға
Шылау қатысқан сөйлем:
Оның ойын кейін білдім.
Одан бұрын хабарды жеткізіпті.
Жаңағы сөзге кейбіреулері қуанды
Гүлсім оны бұрын көрмеген екен.
Әрі жығыл десең, бері жығылады.
Жалғаулық шылау қатысқан сөйлем:
Олар мыналар: мен (бен, пен), да (де, та, те), не, не болмаса, яки, немесе, я, және, әрі, біресе, бірақ, алайда, әйтпесе, әйткенмен, дегенмен, сонда да, әлде, өйткені, себебі, сондықтан, сол себепті, т. б.
Менің шаруаммен келіпті.
Синонимдес шылаулар:
-мыс, -ты
Әрі, гөрі
Сондықтан, өйткені
бірге, бірақ
я, не
Етістіктің мағыналық түрі:
Амал-әрекет етістіктері
Түбір етістіктер
Туынды етістіктер
Жалаң етістіктер
Күрделі етістіктер
Жасалатын негізіне қарай туынды етістіктер:
Есім негізді, етістік негізді
Салт, сабақты
Жалаң, күрделі
Негізгі, туынды
Қалып-сапа, амал әрекет
Аналитикалық форманттар:
-п ал, -п бар, -п бер
Отыр, жатыр, тұр
-са, -се
Екен, еді
-ған,-ген
Аналитикалық формалы етістік:
Барып кел, көріп кел
Барған, көрген
Бар, көр
айта сал, жаза түс деген сияқты нұсқалар келіп қалуы мүмкін
Аналитикалық етістік жасаушы:
Негізгі етістік, дәнекер форма,көмекші етістік.
Есімшеге тіркескен құранды етістік
Көсемше формалы етістік
Сөз тудырушы жұрнақ
Туынды етістік пен қалып етістігі
Морфологиялық құрылымы жағынан үстеудің түрлері:
Негізгі, туынды
Мөлшер, сын
Мезгіл, мекен
Күшейту, мақсат
Себеп, мақсат
Сын есімнің асырмалы шырай түрін жасайтын үстеу:
Жап-жақсы, қызылдау
Асырмалы шырай сын есімге өте, тым, аса, әбден, орасан, нағыз, нақ, шымақай, күшейткіш үстеулерінің тіркесуі арқылы жасалады.
Семантикасына қарай зат есімді айқындап тұрған үстеу қатысқан сөйлем:
Сонша алтынды қайдан алдың?
Тапсырманы жылдам орындады.
Үйіне көлікпен қайтты.
Таңдайын тақ-тақ еткізеді
Ол маған бажырайып қарады
Еліктеу сөздердің түбіріндегі мағыналық өзгеріс тудыратын дыбыстар:
Ашық және қысаң
Көмей
Шұғыл және ызың
Ерін және тіс
Қатаң және ұяң
Лексика-грамматикалық мағыналары жағынан демеулік түрі:
Нақтылық
Талғаулықты
Ыңғайластық
Септеулік
Жалғаулық
Одағай сөздердің ерекшеліктері:
1. Дербес лексикалық мағынасы болмайды. 2. Сөйлемде басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді. Сондықтан үтірмен оқшауланып тұрады. 3. Сөйлем мүшесі бола алмайды. 4. Басқа тілге аударылмайды. 5. Адамның түрлі көңіл күйін, сезімін білдіреді. Одағайдың 3 түрі бар: 1. Көңіл күй, мысалы: алақай, туһ, апыр - ай 2. Ишарат, мысалы: жә, тәйт 3. Шақыру, мысалы: моһ - моһ, пұшайт - пұшайт
Сөйлемнің басқа мүшелерімен грамматикалық байланысқа түседі
Субстантивтенбейді
Жеке қолданылмайды
Туынды одағай:
Пай
Оһо
Туынды одағайларға: мәссаған, бәрекелді, әттегенай, жаракімалла, масқарай, о тоба, астапыралла, япырмай, ойпырмай, о дариға ... сияқтағандар жатады.
Міндеттілік мәнін білдіретін модаль сөз:
Айту лазым
Баратын сияқты
Білмейтін тәрізді
Оқыса керек
Келуі мүмкін
Үнемі тек баяндауыштың шылауында көмекші мүше қызметінде ғана жұмсалатынмодаль сөз:
Білем
Расы
Тәрізді
Сиқы
Әлбетте
Сөйлеушінің сөйлемде айтылған хабар жөніндегі күдік-күмәнімен байланысты модальсөз:
Айтар ма екен
Бар екен
Әрине
Әлбетте
Сияқты
Заттық ұғымды білдіретін сөздердің орнына жұмсалатын есімдіктер:
Субстантивтік есімдіктер
Атрибутивтік есімдіктер
Туынды есімдіктер
Негізгі есімдіктер
Дара есімдіктер
Қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқанүстеу түрі:
Негізгі
Дара
Туынды
Күрделі
Мекен
Делексикалану тәсілімен жасалған күрделі туынды сөз:
Тауым қайтты, міз бақпау
Он екі, отыз алты, жүз елу төрт
Ауызба-ауыз, жақсы-жаман, тау-тау
Құрмет ет, жәрдем қыл, қанағат ет
Ақ сұр, ақ сары, қара торы
І изафеттік конструкция бойынша жасалған тіркес:сөздер жалғаусыз, орын тәртібі негізінде тіркеседі.
Алтын сағат
Үстеуге айналу
Абай көшесі
Үшке қарай
Адамның ойы
Көптік жалғау болжал ұғымын білдіреді:
Үстеу мен сан есімге жалғанғанда
Зат есімге жалғанғанда
Сын есімге жалғанғанда
Есімшеге жалғанғанда
Тұйық етістікке жалғанғанда
Тұйық етістіктің жұрнағы жалғанған заттық мағынадағы сөзі бар сөйлем:
Көрмегенге көсеу таң.
Ол бүгін келуі керек.
Оған сенуге болмайды.
Мына ағаш қисықтау өсіпті.
Ауланы тазалау керек.
Сөйлеу кезінде болып жатқан қимылды білдіретін етістік формасы:
Осы шақ
Мақсатты келер шақ
Ауыспалы осы шақ
«Айттым» сөзіндегі –ты тұлғасы:
Етістік тудырушы жұрнақ
Сын есім тудырушы жұрнақ
Табыс септік
Жедел өткен шақ
Жіктік жалғау
Қалып етістіктерді арнайы зерттеген ғалым:
К. Аханов
Н. Оралбай
Қ. Жұбанов либо М. Оразов
Өздік етіс тұлғасындағы сөздер:
Сүртінді, таранды, жуынды
Айтыс, жазыс, сөйлес
Салынды, алынды
Отырмау, бармау
Отыру, жүру, бару
Жіктік жалғауының ықшам формасында жіктелетін:
Қалай рай
Есім сөздер
Жедел өткен шақ формасы мен шартты рай мүмкін
Ауыспалы өткен шақтың жасалуы:
-мақ, мек жұрнағы арқылы
-ты,-ті жұрнағына жіктік жалғауы қосылады
-ғалы,-гелі жұрнағымен көмекші етістік тіркеседі
- атын, -етін, -йтін (еді) формалары арқылы жасалады
Етістіктің таза грамматикалық категориялары:
Жақ, шақ, рай катеогриялары
Етіс категориясы
Болымдылық-болымсыздық категориясы
Етістіктің ерекше тұлғалық түрлері:
Есімше, көсемше, тұйық етістік
Рай, шақ, жақ
Сабақты, салт етістіктер
Етістіктің аналитикалық форманттары
Жедел өткен шақ тұлғасы
Өткен шақты анық, танық және неғайбыл өткен шақ деп жіктеген:
А. Ысқақов
Қалған варианты жоқ, айналайын!
Осы бір жауап қана болуы керек
Толымсыз көмекшi етiстiгi бар тiркес:
Қуанып кеттi, жүгiре шықты, құлап қалды
Айтып отыр, біліп жүр, сөйлеп тұр
Толымсыз көм.етістіктер:е (еді, екен, емес); де (деп, деген, десе, дейді); жазда
Амалдың субъектi мен объектiге қатысын бiлдiретiн етiстiк категориясы:
Етіс категориясы болу керек
Мүлде нұсқа берілмеген
Шақпен тікелей қатысты рай түрі:
Неғайбыл рай
Ашық рай осы болуы керек
Сөз бен сөздi сабақтастыра байланыстырып, мезгiлдiк, мекендiк, себептiк, мақсаттық мән үстейтiн:
Үстеу
Септеулік шылаулар
Сөйлемде айтылған хабардың ақиқат шындыққа қатынасын бiлдiретiн сөздер:
Модаль сөздер
Үстеу сөздер
Одағайлар
Шылаулар
Еліктеуіш сөздер
Амалдық өту сипатын бiлдiретiн етiстiктер:
Көріп, барып
Айтқалы, келгелі
Барған, жүрген
Негізінен аналитикалық формада болады, яғни кем дегенде екі сөзден тұрады. Айта салды, айта қойды, жеп қойды, оқып отыр, айта бер, айта тұр, айта қал, ұйықтап жатыр, айтып шықты.
Қимыл-әрекеттің шапшаң не баяу,
шұғыл не созылыңқы, тыңғылықты не босаң,
біркелкі немесе үздік-создық т.б. түрлері кезде-
седі. Мысалы, айт етістігі айта бастады, айта
жөнелді, айта салды, айта қойды, айта тұр, айта
бер, айта қал дегенде түрлі форманттар жалға-
нып, айту амалының сан түрлі өту сипатын бай-
қатып тұр.
Жақпен, шақпен байланысты болмайтын, есімдерше түрленетін етістік:
Тұйық етістік
Сабақты етістік
Салт етістік
Зат белгісінің рең жағынан әртүрлі болатындығын білдіретін:
Шырай формасы
Есімше формалары
Көсемше формалары
Нөлдік формалар
Негізгі әрі көмекші етістік бола алатын етістік түрі:
Екен
Деп
Емес
Еді
Де (етістігі болуы керек)
Сабақты етістік қатары:
Кел
Жүр
Ұмтыл
Шық
Нақты жауап жоқ.
Мысалы, құданы шақыр, ақиқатын біл, қымызды сапыр.
Есімше берілген қатар:
Барды
Барып келді
Барғалы жүр
Бара жатыр
берілу жолдарын көрсетіп отырмын:өткен шақ:ған,ген,қан,кен;
ар,ер,с; мақ,мек,бақ,бек,пақ,пек; атын,етін, итін
Көмекші есім қатары:
Көмекші есімдер — негізгі сөздерге телене жұмсалып, олардың кеңістікке (мекенге), уақытқа (мезгілге) қатысын толықтырып, нақтылап тұратын сөздер. Оған алд, арт, аст, қас, маң, жан, іш, туп, сырт, бас, бет, шет, түс, бой сияқты толық лексикалық мағынасы жоқ сөздер жатады. Көмекші есімдер мекенді, заттың жақын-апыстығы (ауылдың шеті, жаны, төңірегі, маңы)\ қыры (көпірдің асты, үсті, бойы); аралығы (екі үйдің ортасы, екі көшенің арасы) тұрғысынан саралап атайды. .
Жауап жоқ
Сұрау демеулігі:
Сұраулық демеуліктер: ма, ме, ба, бе, па, пе (мы, мі, бы, бі, пы, пі). Мысалы, барасың ба? – барамысың? келесің бе? – келемісің? көріп пе ең? – көріппісің? айтып па ең? – айтыппысың?
жауап жоқ
Грамматикалық мағыналарды білдіретін грамматикалық амал-тәсілдер:
Грамматикалық тәсіл
Грамматикалық форма болуы керек
Серуен сал, дем ал, ағалық ет
Құранды етістік(болуы керек)
Басқа нұсқа жоқ
Аналитикалық етістік
Мысалы: айта сал, жаза түс
Нақты жауап жоқ
Салаластырғыш жалғаулықтар түрі:
Олар бірыңғай жеке сөздер мен сөз тіркестерін және бірыңғай сөйлемдерді байланыстырады да, солардың өзара байланыстыру жолдары мен қатынастарын көрсетеді. Салаластырғыш жалғаулықтар өз ішінде ыңғайлас мағыналы (мен, бен, пен, менен, бенен, пенен, және, әрі) жалғаулықтар және талғаулықты (әлде, бірде, біресе, кейде, мейлі, я, яки, не, немесе, болмаса, не болмса) жалғаулықтар деп бөлінеді.
Нұсқалары жоқ
Барыс септікті меңгеретін септеуліктер:
Барыс септікті меңгертетін септеуліктер: Дейін (шейін), қарай, таман т.б.
Салым, тарта, жуық, таяу.
Мысалы:Соған шейін бітірмесе өзім бір жайлы қыламын (С.Мұқанов).
Нұсқалары жоқ
Қостау (растау) мәнін білдіретін модаль сөз:
Бұл модальдық мағынаны рас,расында, шынында, анығыда, сөздері білдіреді.
Нұсқалары жоқ
Араб тілінен енген модаль сөз:
бәлки, бәлкі, бәлкім,әлбетте, зайыры,нәті(нәйәті),лазым(ләзім),ықтимал, мүмкін, рас(осылардың ішінен кездесіп қалуы мүмкін).
Нұсқалары жоқ
Сөйлемде тек синтаксистік қыстырма мүше қызметінде қолданылатын модаль сөздер:
әлпеті, шамасы, тәрізі, зады, сиқы, түрі, асылы (әсілі), қисыны, нәйәті, сыңайы, жобасы, расы, кім біледі, шынында, анғында, расы, әрине, әлбетте, бәлкім, туасы (Адам да, заманда өзгереді ғой, інім. Туасы, заманды құратын адам).Бұлар тұтас сөйлем мазмұнына қатысты модаль сөздер болып табылады.
Нұсқалары жоқ
Мыңдық сандар тобы:
Мыңдық сандар тобына мыңнан жүз мыңға дейінгі мыңдық атаулары есебінде жұмсалатын күрделі он бір сөз жатады: бір мың, екі мың, үш мың, төрт мың, бес мың, алты мың, жеті мың, сегіз мың, тоғыз мыңжәне он мыц, жүз мың.
Бұлардан өзге әр алуан есептік сандардың бәрі де осы аталған бірлік, ондық, жүздік, мыңдық сандардың әр қилы жолмен тіркесе қолдану жүйесі бойынша жасалып отырады. Мысалы, бес мың сегіз жүз алпыс үш (5863) деген күрделі санды алсақ, оның құрамындағы үш — бірлік сан, алпыс — ондық сан, сегіз жүз — жүздік сан, бес мың — мыңдық сан.
Нұсқалары жоқ
Еліктеуіш негізді құранды етістік:
Мысалы:Жылт етті, сарт-сұрт етті
Нақты жауап та, нұсқа да жоқ
Эмоциялы-экспрессивті реңді есім сөз:
Эмоциялы-экспрессивті реңді есім сөз: иіың (-шік), -ша, (-іие), -сымақ, ,-й, -еке (-ке), -тай, -жан, -қан, -қай, -ш (-ыіи, -ііи), -кен жұрнақтары сол аталған мазмұнның тілдік формасы есебінде қызмет етеді.
Балақай, малақай
Сандықша, алаша
Көптiк мағынаның синтаксистiк тәсiл арқылы жасалуы:
Сөз тіркесі арқылы беріледі. Мысалы: алты алаш, бес жылқы, алты адам, он екі ай, он шақты қара, мол дүние,
қыруар мал, т.б.
Ұн, тары, күріш
Дала, қала, бала
Мекен үстеуі қатысқан сөйлем:
Апырау, сіздің ауыл Майқұдыққа қонбаушы еді ғой!
Ау, шіркін, ән деп осыны айт!
Биылша біз бұл құрылысты тоқтата тұруды жөн көрдік.
Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы,Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т.б.
Барып кел, келіп кет, сұрап ал етістіктері:
күрделі етістік (болуы мүмкін)
Сабақты етістік
Қалып етістігі
Салт етістік
Толымсыз етістік
