Font size
Worksheetsоdф - 01
Total questions: 150
Worksheet time: 24hrs 44mins
Синапстың құрылысы
синапс алды және синапс соңы мембрана, бұлардың арасындағы саңылау
синапс алды везикульдер, митохондриялар
түйме тәрізді нерв ұштары немесе бляшкалар
нейрофибрилдер және микротүтікшелер
миозинді және актинді жіпшелер
Қан айналу жүйесіндегі негізгі бөлім.
Өкпе
Бүйрек
Жүрек
Тамыр
Ішек
Мәскеу қаласында болған дүниежүзілік жас кезеңдерінің шағын жиналысында адамның барлық өмірін неше кезеңге бөлген?
8
10
12
14
4
Дендриттер дегеніміз...
Нейронның денесі
Тармақталған қысқа өсінділер
Ақ май тәрізді қабық
Нейронның денесінің ұзын талшықтары
Нейрондардың бір-бірімен байланысы
Адамның қаңқасының негізі
Бұлшық ет
Сүйек
Қантамырлар
Омыртқа
Арқа
Адам өмірінің 4-7 жасы қандай жас кезеңіне жатады?
Алғашқы балалық шақ
Бірінші балалық шақ
Екінші балалық шақ
Жеткіншек немесе жасөспірім
Камелеттік
Нейрон – бұл
нерв талшығы
нерв
нерв клеткасы
аксон мен дендриттің қосындысы
нерв клеткасының денесі
Жұлынның қызметі
рефлекторлық, координациялық
рефлекторлық, өткізгіштік
өткізгіштік интеграциялық
реттеуші және рефлекторлық
интеграциялық және байланыстырушы
Оттегі тасымалданады
метгемоглобин түрінде
оксигемоглобин түрінде
карбогемоглобин түрінде
феррумгемоглобин түрінде
темір оксиді түрінде
Кіші қан айналу шеңбері аяқталады
өкпе веналарымен
қолқамен
өкпе бағанымен
өкпе артериясымен
Капиллярлармен
Тыныс алу бұлшықеттеріне жатады
Диафрагма
ромб тәрізді бұлшық еті
үлкен кеуде бұлшық еті
алдыңғы тісті бұлшық еті
қиғаш құрсақ бұлшық еті
Омыртқаның алға қарай физиологиялық иілісі
Лордоз
Кифоз
Сколиоз
тікелей артқы
Гиперлордоз
Жұлынмен жалғасқан ми бөлімі
аралық ми
ортаңғы ми
сопақша ми
мишық
көпір
Темперамент - бұл
тұлғаның психикалық қасиеттерінің жиынтығы
адамның туа біткен психикалық қасиеттерінің жиынтығы
тұлғаның жүре пайда болған психикалық қасиеттерінің жиынтығы
ЖЖӘ типі мен тұлғаның барлық психикалық қасиеттерінің жиынтығын қамтитын ЖЖӘ сипаттамасы
тұлғаның типологиялық сипаттамаларының жиынтығы
5-7 сынып оқушылары үшін 1 күндегі сабақ саны
1-2
5-6
7-8
8-9
9-10
Адам өмірінің 8 - 11 жасы қандай жас кезеңіне жатады:
ерте балалық шақ
екінші балалық шақ
жасөспірімдік кезең
кәмелеттік кезең
ересектік кезең
Балалар мен жасөспірімдер ағзасының жылдам физикалық және функционалдық дамуы
ретардация
акселерация
толық даму
гетерохрондылық
әлеуметтік даму
Өт өндіретін орган
өкпе
көкбауыр
бауыр
қалқанша безі
ұйқы безі
Сүйектер туралы ілім
миология
остеология
вирусология
микробиология
Психология
Гликоген сақталады
Өкпеде
Бауырда
Көкбауырда
Бүйректе
ұйқы безінде
Қанның мөлшері ересек адамдарда дененің жалпы салмағының қанша пайызын құрайды?
4-6%
6-8 %
8-10%
10-12%
12-14%
Ағзаның ішкі ортаның физикалық-химиялық тұрақтылығын сақтау қабілеті - бұл
Адаптация
Гемостаз
Гомеостаз
Гомеопатия
Резистенттілік
Қанның клеткааралық заты
лимфа
плазма
қан
қан сұйықтығы
гель
Нерв талшықтарының негізгі қасиеттері
і
олардың мембраналарының өткізгіштігі
қозуды өткізу
рефлекстерді жүзеге асыру
ондағы иондық каналдардың іріктелуі
қозудың жоғары деңгейі
Ми бөлімдері
артқы, ортаңғы ми, мишық, ми бағаны, алдыңғы ми
артқы ми, ортаңғы ми, мишық, аралық ми, алдыңғы ми
сопақша ми, Вароли көпірі, артқы ми, ортаңғы ми, мишық, аралық ми, алдыңғы ми
рефлекторлық және өткізгіштік
сопақша, ортаңғы, аралық, алдыңғы, үлкен жарты шарлар, лимбиялық жүйе
Есту мүшесі бөлімдері
сыртқы және ішкі құлақ
сыртқы, ортаңғы және ішкі құлақ
сыртқы, ортаңғы және ішкі жартылай дөңгелек каналдар
сыртқы, дабыл жарғағы, сопақша терезе
құлақ қалқаны, евстахи түтігі
Мектеп жасындағы балалар үшін қажет ұйқы уақыты
3-4 сағат
9-10 сағат
5-6 сағат
10-11 сағат
15 сағат
Тыныс алу циклына кіреді
тыныс алу жолдарына ауаның түсуі, өкпеде газ алмасу, жасушаларға оттегіні қанмен жеткізу
өкпеде және ұлпада газ алмасу
дем алу және дем шығару
тыныс алу жүйесіндегі ауа қозғалысы
қанмен және өкпемен газдардың тасымалдануы
Г гемоглобин жетіспеушілігі кезінде балаларда дамитын ауру
қант диабеті
гастрит
анемия
туберкулёз
ЖҚТБ
Түсті ажыратудың бұзылуы-бұл
астигматизм
миопия
гиперметропия
пресбиопия
дальтонизм
13-14 жастағы жасөспірімдерде қанның мөлшері
дененің жалпы салмағының 14 % құрайды
дененің жалпы салмағының 7 % құрайды
дененің жалпы салмағының 15 % құрайды
дененің жалпы салмағының 20 % құрайды
дененің жалпы салмағының 5 % құрайды
Негізгі ішкі секрециялық бездер
бауыр, ұйқы безі, гипофиз, қалқанша безі, сілекей безі, тимус
гипофиз, қалқанша безі, айырша, ұйқы, бүйрек үсті безі, эпифиз, жыныс бездері
эпифиз, гипофиз, қалқанша безі, тимус, ұйқы безі, бүйрек үсті, жыныс бездері
гипофиз, эпифиз, қарын, бүйрек, жыныс бездері
сілекей, қарын, бауыр, ұйқы бездері
Жұмыртқа жасушасының пайда болатын орны
аналық бездері
Фолликулалар
жатыр түтігі
Жатыр
Қынап
Өсу – бұл
жасушалар санының және оларды құрайтын молекулалар санының ұлғаюына байланысты балалар мен жасөспірімдердің дене ұзындығының, көлемінің және салмағының ұлғаюы
жасушалар өлшемінің ұлғаюына байланысты балалар мен жасөспірімдердің дене ұзындығының, көлемінің және салмағының ұлғаюы
оларды құрайтын молекулалар санының ұлғаюына байланысты балалар мен жасөспірімдердің дене ұзындығының, көлемінің және салмағының ұлғаюы
сапалық өзгерістерге байланысты балалар мен жасөспірімдердің дене ұзындығының, көлемінің және салмағының ұлғаюы
гиперплазия процестерінен туындаған жасушалар санының және оларды құрайтын молекулаларын санының артуы
Бүйірлік жазықтықта омыртқаның қисаюы
Лордоз
Кифоз
Сколиоз
тікелей артқы
Гиперлордоз
Үлкен қан айналу шеңбері басталады
өкпе бағанымен
Қолқамен
өкпе артериясымен
өкпе веналарымен
Капиллярлармен
Бұлшық еттің негізгі функционалдық қасиеті
қозғыштық, эластикалық, пластикалық
өткізгіштік, серпімділік, тонус
жиырылғыштық, эластикалық, серпімділік
қозғыштық, өткізгіштік, жиырылғыштық
жиырылғыштық, суммацияға қабілеттілігі, тетанус
Өлі кеңістік — бұл
ұйықтаған альвеолдар
плевраралық саңылау
ауа жолдарының көлемі
өлі туылғандардың өкпесі
мұрын қуысы
Асқазан-ішек жолында ақуыз ыдырайды
полипептидтерге дейін
несепнәр, несеп қышқылы және креатининге дейін
көмірқышқыл газы мен суға дейін
пептонға дейін
аминқышқылдарына дейін
Жыныстық жетілу кезеңі – бұл
ересектік жағдай
жыныстық дамудың жеделдеуі
жедел жыныстық дамудан кейін физиологиялық жыныстық жетілудің басталуы
екінші балалық шақтың пубертаталды кезеңі
жалпы ағзаның ерекше қызметінің нәтижесі
Шартты рефлекстердің негізгі мәні және ерекшелігі
олар тұқым қуалау арқылы беріледі және ағзаның сыртқы орта факторларына әсер етудің күрделі түрлерін қамтамасыз ететін жүйке механизмі болып табылады
жеке бастың тіршілік ету барысында пайда болады және бейімделгіш физиологиялық механизм болып табылады
тұқым қуаламайды және ОЖЖ басты құрылымдарының міндетті түрде қатысуымен пайда болады
түрлік спецификасы бар және бейімделудің физиологиялық механизмі болып табылады
тұрақты болып табылады және қоршаған ортаның әртүрлі өзгерістеріне ағзаның бейімделуін қамтамасыз етеді
ОЖЖ-гі қозудың келесі ерекшеліктері бар
екі жақты өткізу, баяу өткізу
бір жақты өткізу және баяу өткізу
тез бір жақты өткізу
тез және екі жақты өткізу
медиатордың қатысынсыз өткізу
Жүйке орталығы – бұл
жүйке талшықтарының және ганглилердің жиынтығы
мидың түрлі бөлімдерінде орналасқан, қызметтерді реттеуге қатысатын жүйкелердің функционалды бірігуі
ОЖЖ түрлі бөлімдерінде орналасқан, қызметтерді реттеуге қатысатын нейрондар «ансамбілі»
жүйке және глиялық жасушалардың бірігуі
орталық синапстардың функционалды бірігуі
Тұлға сүйектеріне не жатады?
Екі жауырын сүйектері
Аяқ және қол сүйектері
Ми сауыты және бет сүйектері
Бел омыртқа, жамбас, аяқ сүйектері
Омыртқа жотасы, 12 қос қабырғалар мен кеуде сүйегі
Нерв орталығында нерв импульсінің кеңінен таралуы - бұл
Иррадиация
Конвергенция
Индукция
Тежелу
Қозу
7-8 жастағы балалардың белсенді зейінінің ұзақтығы
1-2 мин
10-15 мин
7-9 мин
30-40 мин
1 сағ
Ми жарты шарының функционалдық асимметриясымен байланысты
Доминанта
шартты рефлекстер
динамикалық стереотип
бірінші сигналдық жүйе
екінші сигналдық жүйе
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы
1500 - 2000 мл
300-700 мл
6000-8000 мл
3,0-3,5 л
500-1000 мл
Инсулиннің әсерінен глюкоза айналады
Глюкагонға
Гликогенге
Мальтозаға
Сахарозаға
Альбумозаға
Доминанта туралы ілімнің негізін салушы:
Павлов
Сеченов
Шеррингтон
Дюбуа-Реймон
Ухтомский
Пепсин ферменті белсенді
өңеште
асқазанда
бауырда
тоқ ішекте
барлық бөлімдерде
Лангерганс аралшықтары орналасқан
қалқанша безінде
ұйқы безінде
бүйрек үсті безінде
қалқанша маңы безінде
тимуста
Оқушыларда гиподинамияның салдары
алмасу процестері, қозғалыс дайындығы, жұмысқа қабілеттілігі, иммунобиологиялық қызметі бұзылады, жүктеме кезінде жүрек-қан тамырлары, тыныс алу жүйелері үнемсіз жұмыс істейді
тез шаршады, сенсорлық жүйелердің қызметі күрт төмендейді, ақпаратты сақтауүрдісі бұзылады
ыныс алу және қан айналымы органдары жұмыс істейтін мүшелердің оттегіге қажеттілігін толық қанағаттандыруды тоқтатады
дене және ақыл-ой жұмысы кезінде бас миында оттегінің жетіспеушілігін тез сезінеді
көңіл, есте сақтау, мінез-құлықтың эмоциялық көріністері әлсірейді
Гипофиздің артқы бөлімінен бөлінетін гормондар
өсу гормоны, вазопрессин
вазопрессин, окситоцин
антидиуретин, вазопрессин, альдостерон
пепсин, парапепсин, окситоцин
кортикостерон, альдостерон
Жарық адаптациясы – бұл
түс сезімдерін тудыратын сәулелердің әсері кезінде көз қозуының жоғарылауы
түс көруін тудыратын сәулелердің әсері кезінде көз қозуының төмендеуі
ұзын толқынды сәулелердің әсері кезінде жарық сезгіштік деңгейінің өзгеруі
қысқа толқынды сәулелердің әсері кезінде қоздырғыштықтың өзгеруі
жарық қарқындылығы өзгерген кезде көз сезімталдығының өзгеруі
түс сезімдерін тудыратын сәулелердің әсері кезінде көз қозуының жоғарылауы
түс көруін тудыратын сәулелердің әсері кезінде көз қозуының төмендеуі
ұзын толқынды сәулелердің әсері кезінде жарық сезгіштік деңгейінің өзгеруі
қысқа толқынды сәулелердің әсері кезінде қоздырғыштықтың өзгеруі
жарық қарқындылығы өзгерген кезде көз сезімталдығының өзгеруі
Балалардағы динамикалық стереотип – бұл
жеке өмір барысында құрылған жүйе
шартты-рефлекторлық және шартсыз-рефлекторлық актілердің ретті тізбегі
шартты және шартсыз тітіркендіргіштердің кешені
қатаң анықталған қозулар мен тежелу жүйесімен құрылған шартты байланыстар кешені
сыртқы тітіркендіргіштер кешенінің қатаң, жүйелі әрекеті кезінде шартты рефлекстердің тұрақты жүйесінің құрылуы
Қозудың доминантты ошағын сипаттайтын қасиеттер
жоғары қозғыштық, қозудың тұрақтылығы, қозуды жинақтау қабілеті, инерциондық
жоғары лабильділік, үстемдік жағдайы, жоғары сезімталдық, қозу ошағының инерциясы
жоғары қозғыштық, икемділік, инерциондық, серпімділік
қозғалыс, лабильділік, жоғары қозғыштық
жоғары қозғалыс, күшті қозу, жиынтықтау қабілеті
Үлкен ми сыңарларында келесі талшықтар болады
афференттік, эфференттік
ассоциативті, комиссуральды және проекциалды
сезімтал және қозғалтқыш
проекциялы, комиссуральды, центрифугалды
ассоциативті және проекциялы
Баланың жоғары жүйке әрекетінің типі – бұл
мінез-құлықты анықтайтын туа біткен қасиеттер жиынтығы
нерв жүйесі қасиеттерінің жиынтығы
туа біткен және жүре пайда болған ерекшеліктеріне байланысты нерв жүйесінің жеке қасиеттерінің жиынтығы
өмір тәжірибесіне негізделген индивидуум қасиеттерінің кешені
өмір тәжірибесінде жинақталған шартты және шартсыз рефлекстер кешені
Жүктілік сары дене гормоны
Прогестерон
Эстрадиол
Тестерон
Соматостатин
Эстроген
Шартты тежелуді сипаттайтын мысал
бала телефонмен сөйлесу кезінде сабақ дайындаудан алаңдайды
егер студенттің тістері қатты ауырса, ол оқылатын материалдың мағынасын түсінбейді
ит өзінің иесін дауысынан таниды
баласы әкесінің көзінше темекі тартпайды
шартты тежелудің дұрыс мысалы көрсетілмеген
Қарын сөлінің құрамына кіретін ферменттер:
трипсин, липаза, мальтаза, амилаза, химозин
трипсин, липаза, мальтаза, трансферраза, амилаза
трипсин, липаза, пероксидаза, мальтаза, амилаза
трипсин, редуктаза, липаза, мальтаза, амилаза
трипсин, липаза, мальтаза, амилаза, химотрипсин
Систолалық қысым - бұл
сол қарыншаның жиырылуы кезіндегі артериялардағы қанның ең аз қысымы
сол қарыншаның жиырылуы кезіндегі артериядағы ең жоғарғы қан қысымы
сол қарыншаның босаңсуы кезіндегі артериядағы ең аз қан қысымы
ең жоғары және ең төменгі артериялық қысым арасындағы айырмашылық
оң қарыншаның жиырылуы кезіндегі артериядағы ең жоғарғы қан қысымы
Брадикардия — бұл
жүректің жиырылу жиілігінің сиреуі
жүректің жиырылу жиілігінің ұлғаюы
миокард бойынша қозу өту жылдамдығының төмендеуі
жүрек жиырылуының әлсіреуі
қарыншалардың жиырылу жиілігінің азаюы
Тахикардия — бұл
жүректің жиырылу жиілігінің сиреуі
жүректің жиырылу жиілігінің ұлғаюы
жүрек жиырылуының күшеюі
миокард бойынша қозу өту жылдамдығының жоғарылауы
қарыншалардың жиырылу жиілігінің жоғарылауы
Анаболизм – бұл
тірі жүйеге тән күрделі органикалық қосылыстардың биологиялық синтезі
клеткалардың құрылымдық компоненттерінің жасалуы
организмде негізгі қосылыстардың синтезделуі
организмнің негізгі құрылымдық бірлігі- клеткалардың қалыптасуы
мүшелердің жасалуы және дамуы
Нейрогипофиз — бұл
гипофиздің алдыңғы бөлімі
гипофиздің ортаңғы бөлімі
гипоталамус
гипофиздің алдыңғы және ортаңғы бөлімі
гипофиздің артқы бөлімі
Зат алмасуды реттейтін жүйе
соматикалық нерв жүйесі
вегетативтік нерв жүйесі
қан айналу жүйесі
иммундық жүйе
ретикулоэндотелиальдық жүйе
Базедов ауруы — бұл
тироксин жетіспеушілігі кезінде ұлпалардың шырышты ісінуі
тироксиннің артық бөлінуі кезіндегі зоб, бадырақкөз және тахикардия
альдостерон жетіспеушілігі кезіндегі бадырақкөз және терінің қола түске боялуы
гипофиз ісігі кезіндегі бадырақкөз және физикалық және ақыл-ой кемістігі
Кретинизм
Ұйқы безінің гормоны инсулиннің негізгі әсері
минеральдық заттар мен судың алмасуына әсер етеді
көмірсудың алмасуына әсер етеді
майдың алмасуына әсер етеді
белоктың алмасуына әсер етеді
энергиялық алмасуға әсер етеді
Дыбысты қабылдайтын аппарат
жартылай иірім каналы
Кіреберіс
кортиев мүшесі
сыртқы құлақ
ішкі құлақ
Гормондардың мәні
организм функцияларын реттеу, өсуді реттеу, дамуды реттеу, зат алмасуды реттеу, ас қорытуды реттеу
организм функцияларын реттеу, ас қорытуды реттеу, дамуды реттеу, зат алмасуды реттеу
өсуді реттеу, дамуды реттеу, зат алмасуды реттеу
организм функцияларын реттеу, өсуді реттеу, зат алмасуды реттеу
организм функцияларын реттеу, өсуді реттеу, дамуды реттеу, зат алмасуды реттеу
Жасты кезеңдеудің критерийлері
дененің өсуі мен массасы, өздігінен реттелу деңгейі
дене мен мүшелердің мөлшері, массасы, қаңқаның сүйектенуі, тістердің шығуы, ішкі секреция бездерінің және қаңқа етінің дамуы
қаңқа еттері, гомеостаз деңгейінің дамуы
ішкі мүшелердің бір қалыпты даму көрсеткіштері
ойлау мен сана, ес деңгейінің көрсеткіштері
Ас қорыту – бұл
тамақтың физикалық өңделу процесі
тамақтың химиялық өңделу процесі
тамақтың жеңіл еритін формаға келуі
тамақтың физикалық және химиялық өзгерістерінің жиынтығы және нәтижесінде қоректік заттың организмде сіңуі
ферменттер мен гормондардың әсерінен жүзеге асырылатын тағамның механикалық және химиялық өзгерістерінің жиынтығы
Постнатальды онтогенез - бұл
туылғаннан кейінгі кезең
ұрық пайда болған сәттен басталатын кезең
ұрықтың үш айлық кезеңінен басталатын кезең
жүктіліктің соңғы айларынан басталатын кезең
эмбриональды кезең
Сәйкестендіріңіз:
Критерийлері:
А. балалардың жүйелік оқуға дайындығының медициналық критерийлері
Б. дайындықтың психологиялық жəне педагогикалық критерийлері:
Мектепте оқуға дайындық параметрлері:
а) психологиялық жетілуінің дəрежесі;
б) қабылдау, ойлау, есте сақтау дəрежесі;
в) биологиялық даму дəрежесі;
г) сөйлеудегі дыбысталу тазалығы
д) ақыл-ой қабілетінің дəрежесі;
е) денсаулық жағдайы;
ж) физикалық даму дəрежесі;
з) Керн-Йерасек тестін орындау нəтижесі;
А - в), ж), е), г);
Б – а), б), д), з)
А – в), г), д), з);
Б – а), е), ж), г)
А – б), г), ж), з);
Б – а), г), б), в)
А – в), г), е), д), з);
Б – б), д), е), ж)
А – а), ж), е), г);
Б - а), б), д), ж)
Сәйкестендіріңіз:
Көрсеткіш:
1. Шаршау
2. Қатты шаршау
Белгілері:
A. Еңбек өнімділігінің төмендеуі
Б. Астено-невротикалық бұзылулар
B. Ағзаның қарсыласуының төмендеуі
Г. Шаршау сезімінің пайда болуы
Д. Демалу кезінде шаршау белгілерінің тез жоғалуы
1 – А, Б, Д;
2- А, Б, Г
1 – Б, Г, Д;
2- А, Б, В
1 – А, Г, Д;
2- А, Б, В
1 – А, Б, Г;
2- Б, В, Д
1 – В, Г, Д;
2- А, Б, Д
Сәйкестендіріңіз:
Баланың мектепке дайындық деңгейі:
А. Жеке тұлғалық
Б. Морфофункционалдық
В. Интеллектуалдық
Критериилері:
а) ойлау қабілетін, зейінін, логикасын дамыту
б) сыртқы әлеммен, қоғамдық өмірмен байланысты жалпы таным
в) мектепте оқуға деген оң мотивация (мектеп талаптарына сәйкес психоәлеуметтік жетілу деңгейі)
г) баланың дене салмағы мен бойының көрсеткіші жасына сәйкес келу
д) орта, орта және жоғары ой-өрісінің даму көрсеткіші (вербалды интеллект)
е) биологиялық жасы паспортқа сәйкес келуі
ж) сыныптастарымен және мұғаліммен қарым-қатынас жасай білу
з) дыбысты айтуда ақаулардың болмауы
и) ұсақ қозғалыстардың жоғары даму деңгейі
к) қосу және алу амалдарын таңдау және орындау мүмкіндігі
л) эмоционалды даму деңгейі
м) нұсқаулықтарды тыңдай білу
А – а, в, ж, и;
Б – г, е, ж, и;
В – б, д, л, м
А – б, д, ж, л;
Б – г, ж, з, и;
В – а, е, к, м
А – б, в, ж, л;
Б – г, е, з, и;
В – а, д, к, м
А – б, г, з, л;
Б – в, е, з, и;
В – в, д, и, м
А – б, в, ж, м;
Б – а, е, з, и;
В – а, д, л, м
Сәйкестендіріңіз:
A. Мектеп режимінің компоненттері
Б. Күнделікті тәртіп компоненттері
а) оқу жылының ұзақтығы және жыл бойғы демалыстар;
б) түнгі ұйқының ұзақтығы;
в) сабақ ұзақтығы;
г) өз қалауы бойынша демалу ұзақтығы;
д) тамақтану
е) жеке гигиена;
ж) оқу күнінің ұзақтығы;
з) сыныптан және мектептен тыс жұмыстарды нормалау
А – а, б, в, з;
Б – б, г, д, ж
А – б, в, ж, з;
Б – в, г, д, е
А – а, в, ж, з;
Б – б, г, д, е
А – б, в, ж, з;
Б – а, г, д, ж
А – а, б, ж, з;
Б – б, в, д, е
Сәйкестендіріңіз:
Баланың қалыпты нейропсихикалық дамуының негізгі шарты:
А) қалыпты эмоционалды байланыс
Б) пәндік іс-әрекеттің мүмкіндігі
В) ойын мүмкіндігі
Жас кезеңі:
а. 1 жыл өмір
б. Мектепке дейінгі жас (2-3 жас)
в. Мектеп жасына дейінгі (4-6 жас)
А – а, б;
Б – а, б;
В – б, в
А – а, б, в;
Б –а, б, в;
В – а, в
А – а, б, в;
Б – б, в;
В – б, в
А –б, в;
Б – а, в;
В – а, б, в
А – а, б;
Б – а, в;
В – а, в
Берілген мәтіннен қателерді табыңыз. Қате жіберілген сөйлемдер нөмірін көрсетіңіз
1. Жеделдету - тірі ағзаның жедел дамуы.
2. Жеделдету кезінде балалар мен жасөспірімдердің тек соматикалық дамуы алдыңғы буындардағы ұқсас көрсеткіштерге қарағанда тездетіледі.
3. Үдеудің негізгі көріністері: жаңа туған нәрестелердің бой ұзындығы мен дене салмағы; бір жасар балалардың өсуі орта есеппен 4-5 см, ал дене салмағы алдыңғы жылдарға қарағанда 1-2 кг артық болуы; дене ұзындығының өсуі алдыңғы және басқаларымен салыстырғанда 8-10 см жылдам өсуі.
4. Жеделдетудің себептері: тамақтанудың өзгеруі (тағамдағы жоғары ақуыздар мен табиғи майлардың мөлшері артуы);күн сәулесінің түсуі;климаттың өзгеруі;нәрестелік және балалық шақтағы аурудың жалпы төмендеуі және т.б.
5. Кідіріс - жеделдетудің кері процесі, яғни дененің барлық мүшелері мен жүйелерінің биологиялық жетілу процестерін бәсеңдетеді.
1, 4
2, 3
1, 2
3, 5
2, 4
Сәйкестендіріңіз:
Дене дамуына әсер ететін факторлар тобы:
А. Экзогендік
Б. Эндогендік
Факторлар:
а) күнделікті тәртіптің сақталуы
б) Жоғары жүйке қызметінің типологиялық ерекшеліктері
в) мотор белсенділігінің деңгейі
г) тамақтану
д) эндокриндік жүйенің жағдайы
е) әлеуметтік орта
А – б, г, е;
Б – а, в, е
А – а, б, е;
Б – б, в, г
А – а, г, е;
Б – б, в, д
А – в, г, е;
Б – а, в, д
А – а, г, д;
Б – б, г, д
Сәйкестендіріңіз:
Организмнің даму кезеңі:
A. Ерте балалық шақ
Б. Жасөспірім
B. Кеуде жасындағы
Г. Бірінші балалық шақ
Д. Жастық шақ
E. Екінші балалық шақ
Ұзақтығы:
а) 4-7 жас
б) 17-21 жастағы ұлдар, 16-20 жастағы қыздар
в) 1-3 жас
г) 11 күн - 1 жыл
д) 8-12 жастағы ұлдар, 8-11 жастағы қыздар
е) 13-16 жастағы ұлдар, 12-15 жастағы қыздар
А – а;
Б – е;
В – в;
Г – а;
Д – б;
Е – д
А – в;
Б – г;
В – б;
Г – а;
Д – б;
Е – д
А – в;
Б – е;
В – г;
Г – а;
Д – б;
Е – д
А – д;
Б – е;
В – г;
Г – а;
Д – б;
Е – а
А – в;
Б – г;
В – г;
Г – е;
Д – б;
Е – д
Сәйкестендіріңіз:
А. Максималды жұмыс өнімділік күндері
Б. Аз жұмыс өнімділік күндері
а) дүйсенбі
б) сейсенбі
в) сәрсенбі
г) бейсенбі
д) жұма
е) сенбі
А – б, г;
Б – а, е
А – а, б;
Б – д, е
А – б, в;
Б – а, д
А – б, в;
Б – г, д
А – в, г;
Б – а, д
Берілген мәтіннен қателерді табыңыз. Қателер жіберілген сөйлемдер нөмірін көрсетіңіз.
1. Өсу және даму процестері үздіксіз жүріп жатыр және прогрессивті, бірақ олардың қарқыны біркелкі емес.
2. Дене ұзындығының ең көп өсу қарқыны жасөспірімдерде байқалады.
3. Онтогенездің әртүрлі кезеңдерінде ағзаның тіршілік ету деңгейі белгілі бір құрылымдық формациялар мен функциялардың іріктелген және жедел дамуын қамтамасыз етеді.
4. Қыздардағы барлық функционалды жүйелердің дамуы анағұрлым қарқынды.
5. Өсуі мен дамуы ең алдымен генетикалық факторларға байланысты.
1, 2, 5
2, 4, 5
3, 4, 5
1, 3, 4
2, 3, 5
Сәкестендіріңіз:
Қан топтары:
1. I топ
2. II топ
3. III топ
4. VI топ
Плазмадағы агглютининдер:
А. α
Б. α және β
В. -
Г. Β
1 – А;
2 – Б;
3 – В;
4 – Г
1 – Б;
2 – Г;
3 – А;
4 – В
1 – Г;
2 – В;
3 – Б;
4 – А
1 – В;
2 – А;
3 – Г;
4 – Б
1 – Б;
2 – А;
3 – В;
4 – Г
Баланың жасы:
1. 6-7 жаста
2. 7-10 жаста
3. 10-12 жаста
4. 12-15 жаста
5. 15-18 жаста
Баланың жасына лайық кітап оқу ұзақтығын сақтау:
А. 10 минут
Б. 30 минут
В. 20 минут
Г. 25 минут
Д. 15 минут
1 – А; 2 – Д;
3 – В;
4 – Г; 5 – Б
1 – Б; 2 – Г;
3 – Д;
4 – В; 5 – А
1 – Г; 2 – В;
3 – Б;
4 – А; 5 – Д
1 – Б; 2 – А;
3 – Г;
4 – Д; 5 – В
1 – Д; 2 – Б;
3 – А;
4 – Г; 5 – В
Ас қорыту:
А. Ащы ішектегі ас қорыту
Б. Ішек бүрлерінде астың қорытылуы
Факторлары:
а. ұзындығы ересек адамда шамамен 3 м
б. ішек сөлінде энтерокиназа, аминопептизада, дипептидаза ферменттері бар
в. ішектің қабырғасының кілегейлі қабатында биіктігі 1-2 мкм цилиндр іспетті ішек эпителінің микробүрлері болады
г. 1мм2 ішектің қабырғасында 50 мыңнан 200 миллионға дейін микробүрлері болады
А – б;
В – а, в, г
А – а, б, в;
В – г
А – а, б;
В – в, г
А – г;
В – а, б, в,
А – в ;
В – а, б, г
Зат пен энергия алмасу:
А. Энергия алмасуы
Б. Негізгі алмасу
В. Белоктың алмасуы
Г.Судың алмасуы
Критерийлері:
а. Организмнің тірлігі үшін аса маңызды заттардың бірі – су. Ол организмнің ішкі ортасын құрайды.
б. Организмдегі белоктар түрлі қызмет атқарады: биологиялық катализатор, транспорттық, еттің жиырылу қызметі, құрылыс материалы қызметін атқарады.
в. Денедегі физиологиялық қызметтерге тынымсыз үнемі қуат жұмсалып жатады. Қалыпты жағдайда адам организміндегі ең төменгі деңгейлі зат алмасуы мен қуаттың жұмсалуы.
г. Ұлпадағы клеткаларда белок, май, көмірсу, оттегінің қатысуымен тотығып ыдырайды және осы заттар денеге бейімделіп қайтадан өндіріледі.
А – а; Б –б;
В –в; Г –г
А – в; Б – а;
В –г; Г – б
А – г; Б – в;
В –а; Г – г
А – г; Б – в;
В –б; Г – а
А – б; Б – а;
В –г; Г – в
Берілген мәтіннен қателерді табыңыз. Қате жіберілген сөйлемдер нөмірін көрсетіңіз:
1. Жоғарғы жүйке әрекетіне ми сыңарлары мен оның қыртысының қызметі жатады.
2. Жоғарғы жүйке әрекеті адам организмнің сыртқы ортамен қарым-қатыныасының тиімді қалыптасуын зерттейді.
3. И.П. Павлов барлық рефлекстерді тек бір топқа шартты рефлекстер деп бөлген.
4. Шартты рефлекстер алғашқы кезде организмнің тірлігін сақтау үшін қажет.
5. Шартты рефлекстер тұқым қуаламайды, тек өмір тәжіриесінің негізінде, сыртқы ортамен байланыстың арқасында пайда болып отырады.
1, 2
4, 5
2, 3
3, 5
3, 4
Физиология ғылымы:
Тірі ағзаның, жеке жүйелерінің, мүшелерінің қызметтерін зерттейді
Ағзаның сыртқы және ішкі ортаның әртүрлі әсерлеріне жауабын, бейімделуін, реттелуін зерттейді
Ағзаның әртүрлі тіршілік кезеңдеріндегі қызметтерінің жалпы көрсеткіштерін, қасиеттерін зерттейді
Тірі ағзаның эмбриональдық дамуын зерттейді
Ағзадағы мүшелер, ұлпалар мен жасушалардың морфологиялық құрылысын зерттейді
Орталық жүйке жүйесінің бөлімдері:
Лимфа түйіндері
Бауыр
Ми мен Жұлын
Сопақша ми, ортаңғы ми
Мишық, ми сыңарлары, жұлын
Нейрон түрі
Афференттік
Парасимпатикалық
Симпатикалық
Қондырма (аралық)
Эфференттік
Рецепторлардың орналасуына сәйкес рефлекс түрлері:
Тежеуші
Интерорецептивтік
Экстерорецептивтік
Проприрецеппевтік
Вегетативті
Сопақша мида орналасқан жүйке орталықтары
Тыныс алу (дем алу, дем шығару)
Иіс сезу
Қорғаныс (кірпік қағу, жас шығару, жөтелу, түшкіру т.б.)
Несеп шығару
Қан айналыс (ЖСЖ, қантамыр), ас қорыту (шайнау, жұту, сөл бөлу)
Талдағыштар дегеніміз
Ағзаны қуатпен қамтамасыз ететін мүше
Ішкі ортаның өзгерістерін сезетін
Эндокринді
Ми жарты шар қыртысында аяқталатын жүйке жүйесінің күрделі бөлігі
Сыртқы қоршаған ортадағы түрлі тітіркендіргіштерді сезетін
Шартсыз рефлекстер ерекшеліктері
Тұрақты емес, бір өкілге ғана тән
Тұрақты, бір түрге тән
Тек адекватты тітіркендіргішке түзіледі, дайын рефлекторлық доғасы бар
Туа пайда болған, тұқым қуалайды
Тіршілік ету барысында пайда болған, тұқым қуаламайды
Шартты рефлекстер ерекшеліктері
Кез келген тітіркендішке түзіледі, жаңа рефлекторлық доға жасалып, тұйықталу қажет
Тұрақты емес, бір өкілге ғана тән
Туа пайда болған, тұқым қуалайды
Тіршілік ету барысында пайда болған, тұқым қуаламайды
Тұрақты, бір түрге тән
Гиппократ бойынша темперамент түрлері
Гиперстеник
Меланхолик
Холерик
Сангвиник
Гиперстеник
Бүйректің қызметі
ас қорытуға қатысады
электролиттік және қышқыл-сілтілік тепе-теңдікті үйлестіру
жұтыну, шайнау, саусақтардың нәзік қимылдарын реттеу
қан плазмасын зиянды, қажетсіз заттардан тазарту
рефлекторлық
Қандағы гемоглобин қосылыстары
Карбоксигемоглобин
Карбогемоглобин
Гликогемоглобин
Липогемоглобин
Оксигемоглобин
Қанның құрамындағы қан жасушалары
Глобулиндер
Эритроциттер
Альбуминдер
Лейкоциттер
Тромбоциттер
Қан сақтайтын қор мүшелер
Тері және өкпе қан тамырлары
Бауыр
Ұйқы безі
Көк бауыр
Бүйрек
Мектепке дейінгі бала – бақша жасы
5
3
4
8
2
Бастауыш мектеп жасы
11
7
4
8
9
Ересек адам ағзасындағы судың мөлшері (%)
65
50
60
70
40
Физиология ғылымының салалары
Биологиялық химия
Жалпы физиология
Қолданбалы физиология
Анатомия
Жас ерекшеліктер физиологиясы
Мидың толық жетілуі
30 жаста
15 жаста
20 жаста
17 жаста
19 жаста
Ересек адам ағзасындағы қанның мөлшері (л)
5,5
3
5
8
6
Ересек адамның миының орташа салмағы (граммен)
1260
1360
900
1400
2500
Тірі ағза қызметінің реттелуі:
Гуморальді - аниондар мен катиондар әсері, биологиялық белсенді заттар
Гуморальді - гормондар
Жүйкелі ООЖ – нің қатысуымен
Миокиназа көмегімен
Гликоген көмегімен
ОЖЖ – нің қозуды өткізу ерекшеліктері
Белсенді
Қозудың жинақталуы
1
Бір бағытта
1
Ырғақтың трансформациясы
Екі бағытта
Талдағыштар бөлімдері
Орталық бөлім – үлкен ми сыңарлары қыртысындағы аймақтар
Сенсорлы
Аралық бөлім - өткізгіш жолдары
Пирамидті
Шеткі бөлім - рецептор
Жоғарғы жүйке әрекетінің төрт типке бөлінуінің негізіне ОЖЖ қызметінің туа біткен келесі ерекшеліктері жатады.
Қозу мен тежелудің лабильдігі
Қозу мен тежелудің рефрактерлігі
Қозу мен тежелу процесінің жылжығыштығы
Қозу мен тежелудің күші
Қозу мен тежелу процесінің теңдігі
Ұйқы түрлері
Баяу ұйқы
Сергек ұйқы
Наркотиктік
Бір мезгілді күнделікті
Көп мезгілді
Гомеостаз дегеніміз
Ағзаның ішкі сұйық ортасының физико – химиялық қасиеттерінің салыстырмалы түрде сақталуы
Өкпе ұлпасының физико – химиялық қасиеттерінің тұрақты болуы
Ағзаның ішкі сұйық ортасы құрамының салыстырмалы түрде бірқалыпты сақталуы
Көптеген реттеу жүйесінің қызметі арқылы ағзаның ішкі ортасының салыстырмалы түрде бірқалыпты сақталуы
Өкпе ұлпасының физико – химиялық қасиеттерінің тұрақты болуы
Эритроциттердің негізгі қызметтері
Қанның осмостық қысымын белгілейді
Амилаза ферментін шығарады
Жасушаларға О2, одан өкпеге СО2 тасымалдау
Қанның ұюына қатысады
Қан реакциясының (рН) тұрақтылығын қамтамасыз етеді
Холерикте ЖЖЖ – нің типі
Ұстамсыз, қозу тежелуден басым
Күшті
Ұстамды, қозу мен тежелу тең
Қозу реакциясын тежеуі өте қиын
Қозу мен тежелу процестерінің бір – біріне ауысуы баяу
Сангвиникте ЖЖЖ – нің типі
Ұстамды, қозу мен тежелу тең
Күшті
Қозу мен тежелу процестерінің бір – біріне ауысуы жеңіл
Ұстамсыз, қозу тежелуден басым
Қозу мен тежелу процестерінің бір – біріне ауысуы баяу
Флегматикте ЖЖЖ – нің типі
Қозу реакциясын тежеуі өте қиын
Қозу мен тежелу процестерінің бір – біріне ауысуы, жылжығыштығы жеңіл
Қозу мен тежелу процестерінің жылжығыштығы нашар
Күшті
Қозу мен тежелу процестері күшті , салмақты
Орта мектеп жасы
14
11
9
16
12
Жоғарғы сынып оқушыларының жасы
16
13
15
12
17
Даму дегеніміз
Сапалық көрсеткіштердің сандық көрсеткішке ауысуы
Пішіннің пайда болуы, белгілі бір қызмет атқаруға бейімделуі
Өсу (жасушалар санының көбеюі, көлемінің ұлғаюы, салмағының артуы т.б.)
Ұлпалар мен мүшелердің айқындалуы
Дененің сапалық көрсеткіштерінің өзгеруі
Ішкі сөл бөлетін бездер
Сілекей бездері
Қалқанша безі, қалқанша маңындағы бездер
Эпифиз, гипофиз, тимус
Люберкюне бездері
Ұйқы безі, бүйрек үсті безі, жыныс бездері
Кальций ионының маңызы
Сүйек ұлпасының құрамына кіреді
Бұлшық еттердің жиырылуы мен босаңсуына
Қанның ұюына қатысады
Бұлшық ет ұлпасының құрамына кіреді
Жүйке жасушасының құрамына кіреді
Құрамында құнды белоктар бар тағамдар
Көкөніс
Күріш
Жұмыртқа
Ет, сүт
Балық уылдырығы
Жылу өндіретін мүшелер
Тері
Бұлшық ет
Бауыр
Бүйрек
Өкпе
Көру сезім мүшесінің бөлімдері
Аралық өткізгіш бөлім – есту жүйкесі
Шеткі бөлім - фоторецепторлар
Орталық бөлім – үлкен ми сыңарлар қыртысының самай бөлімінде орналасқан аймақтар
Орталық бөлім – үлкен ми сыңарлар қыртысының шүйде бөлімінде орналасқан аймақтар
Аралық өткізгіш бөлім – көру жүйкесі
Қалқанша без гормондары
Тирозин
Кальцитонин
Окситоцин
Трийодтиронин
Тироксин
Орталық жүйке жүйесінің қызметтері
Сөл бөлу
Сыртқа қажетсіз заттарды шығару
Ағзаны сыртқы және ішкі ортаның өзгерістеріне бейімдеу
Ағзадағы барлық мүшелер мен ұлпалар қызметін реттеу
Ағзадағы барлық мүшелер мен ұлпалардың қызметін бір тұтас ағзаның мүдесіне бағындыру
Симпатикалық жүйке жүйесінің жүрек тамыр жүйесі қызметіне әсері
Жүрек соғу ырғағын күшейтеді
Бауыр мен көкбауырдағы қор қан мөлшерін айналымға шығарады
Жүрек және өкпе қан тамырларын кеңейтеді
ды
Жүрек соғу ырғағын азайтады
Жүрек және өкпе қан тамырларын тарылта
Парасимпатикалық жүйке жүйесінің жүрек тамыр жүйесі қызметіне әсері
Жүрек қызметін өзгертпейді
Жүрек соғу ырғағын күшейтеді
Жүрек қызметін бәсеңдетеді
Қан тамырларын тарылтады
Жүрек соғу ырғағын азайтады
Жүйке – бұлшық ет қимыл бірлігі
Синапс
Аксон
Мотонейрон
Бұлшық ет талшықтары
Қозғаушы жүйке жасушасы
Бұлшық ет жиырылуын қамтамасыз ететін қуат жүйелері
Нейрогенді
Аминқышқылды
Гликолитті
Тотығу
Креатинкиназа
Заттардың түсін қабылдау ілімінің негізін қалаған ғалымдар
А.А.Ухтомский
М.В.Ломоносов
0
И.П.Павлов
Г.Гельмгольц
Т.Юнг
Сөйлеуге қатысатын талдағыштар
Иіс
Тепе – теңдік
Көру
Есту
Қозғалыс
Қозғалысты басқарудың жалпы үлгісі – қызмет жүйесі
Нәтижені талдау арқылы бағдарламаға өзгеріс енгізу – сенсорлық
Сыртқы және ішкі ортадан түскен барлық тітіркендіргіштерді афферентті талдау
Іс - әрекеттің мақсаты мен міндеттері туралы шешім қабылдау нәтижесін болжау, бағдарлама жасау
Проприорецептивті рефлекстер
Тітіркендіргіштер талданбайды
Статикалық рефлекстер
Зат алмасу өнімдерін шығару
Лабиринт рефлексі
Мойын рефлексі
Қорғаныс
Жазылу рефлексі
Статокинетикалық рефлекстер
Тербеліс, салмақсыздық рефлекстері
Сөл бөлу
Шыр айналу рефлекстері
Лифт рефлекстері
Зат алмасу өнімдерін шығару
Майда еритін витаминдер тобы
Е, К
А
Д
С
КрФ
Қанның биохимиялық, физиологиялық көрсеткіштерінің белгілі тұрақтылығын қамтамасыз ететін жүйелер мен мүшелер
Бұлшық еттер
Өкпе, ас қорыту мүшелері, тері бездері
Буферлік жүйелер
Дәнекер ұлпа
Гуморальды және жүйкелі реттеу
Бүйрек үсті безінің гормондары
Минералокортикоидтар (альдостерон)
Катехоламиндер; адреналин, норадреналин
Глюкокортикоидтар
Глюкагон
Тироксин
Егде жас
Ерлер 60 - 74
Әйелдер 58 – 74, ерлер 63 – 74
Әйелдер 55 - 74
Әйелдер 58 – 74, ерлер 53 - 74
Әйелдер 75 - 85
Жас кезеңдерін белгілейтін ағза ерекшеліктері
Медициналық
Морфологиялық
Қызметтік
Биохимиялық
Физикалық
Қалқанша безінің гипосекрециясы кезінде адамда кездесетін ауру түрлері
Кретинизм
Эндемиялық зоб
Микседема
Гастрит
Акромегалия
Ересек адамдағы негізгі алмасу мөлшері (ккал)
1750
1650
1700
1300
1500
Он екі елі ішек сөлінің құрамында
Ішек сөлі
Өт
Қарын сөлі
Он екі елі ішек сөлі
Ұйқы безінің сөлі
Ересек адамның тыныштық күйдегі ЖСЖ – І (соғ/мин)
80
70
50
60
40
Морфофункционалды ерекшеліктері бойынша 13 – 15 жастағы балаларға қатысуға болатын спорт түрлері
Велоспорт, бокс
Көркем гимнастика, спорттық гимнастика шұғылдануға болмайды
Ауыр атлетика, көздеп нысана ату
Гимнастика, спорттық гимнастика, спорт ойындары, күрес, ат спорты, көпсайыс, семсерлеу
Акробатика, биатлон, шаңғы тебумен болмайды
Жылу беру жолдары
Реабсорбция
Кондукция
Диффузия
Булану
Конвекция
