Жүйке жүйесінің топтары (нақты атауы)

Ми  бөлімі жарты шарға ұқсас

12 жұп  жүйкелері

Жұлын сегменттерінің бөлімдерін атаңыз:

Қабынудың жіктелуі (жүру сипатына байланысты)

Нерв жүйесінің бұзылыстарына әкелетін себептік ықпалдар

Босану кезіндегі жарақаттар

Невропотология ғылымы зерттейді :

Жұлын ұзындығы :

Қимыл қызметінің өзгерулері .... түрде болуы мүмкін.

Қимыл бұзылыстары .... түрінде байқалады.

Хромосомдық аурудың себебіне кіретін химиялық факторлар:

Ми ауруларына жатады:

Гендік ауруларға жатады:

Патау синдромына тән белгілер:

Адамның миының салмағы:

Сал ауруының түрлері:

Жүйке жүйесі жиынтығы болып табылады.

Құрылымы мен қызметіне қарай нейрондар:

Тея-Сакс ауруының клиникасы:

Гендік аурулар:

Артқы миға жатады:

Менингит қоздырғыштары болуы мүмкін:

Краниостеноз:

Церебральдық салдары зерттеуге үлес қосқан ғалымдар:

Жүйке жүйесінің перинатальды зақымдалуы:

Клайньфельтер синдромының клиникалық көрінісі:

Жүйке жүйесі жиынтығы болып табылады.

Жүйке жүйесі дене жұмысын реттейді

Құрылымы мен қызметіне қарай нейрондар бөлінеді

Жүйке жүйесіне жатады

Генетикалық жіктеу бойынша тұқым қуалайтын аурулар бөлінеді

Моногенді ауруларға жатады

Мультифакторлық ауруларға жатады

Республикада тұқым қуалайтын ауруларды анықтау, емдеу жұмыстарымен клиникалар мен ауруханалар айналысады

Парасимпатикалық жүйке жүйесінің қызметі

Ең алғаш гистология туралы жазған орыс ғалымдары

Қозғалыс бұзылыстары симптомдары арта түскенде...

Клайньфельтер синдромының клиникалық көрінісі:

Мидың сол жақ жарты шарында сөйлеу орталықтары бар

Мидың артқы бөлімдері

Краниостеноз:

Гендік аурулар:

Ми құрылысы мен қызметі жағынан да өте күрделі мүше, ол организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді және миға сыртқы рецепторлар жүйесі арқылы сыртқы ортадан сигналдар әкеліп түсіреді. Дыбыстық, жарықтық, иістік, тактильдік, вибрациялық- кинестетикалық тітіркендіргіштердің сыртқы әлемі оның жоғарғы бөлімдеріне (қыртысқа) әсер етіп, шынайы болмыстың сипаты жайлы хабардар етеді.

1.Мидың атқаратын қызметтерін атаңыз

Ми құрылысы мен қызметі жағынан да өте күрделі мүше, ол  организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді және миға сыртқы рецепторлар жүйесі арқылы сыртқы ортадан сигналдар әкеліп түсіреді. Дыбыстық, жарықтық, иістік, тактильдік, вибрациялық- кинестетикалық тітіркендіргіштердің сыртқы әлемі  оның жоғарғы бөлімдеріне (қыртысқа) әсер етіп, шынайы болмыстың сипаты жайлы  хабардар етеді.

2.Артқы ми мен аралық мидың арасында орналасқан?

Ми құрылысы мен қызметі жағынан да өте күрделі мүше, ол  организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді және миға сыртқы рецепторлар жүйесі арқылы сыртқы ортадан сигналдар әкеліп түсіреді. Дыбыстық, жарықтық, иістік, тактильдік, вибрациялық- кинестетикалық тітіркендіргіштердің сыртқы әлемі  оның жоғарғы бөлімдеріне (қыртысқа) әсер етіп, шынайы болмыстың сипаты жайлы  хабардар етеді.

3.Сопақша ми мен ми көпірінің артқы жағында орналасады?

Ми құрылысы мен қызметі жағынан да өте күрделі мүше, ол организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді және миға сыртқы рецепторлар жүйесі арқылы сыртқы ортадан сигналдар әкеліп түсіреді. Дыбыстық, жарықтық, иістік, тактильдік, вибрациялық- кинестетикалық тітіркендіргіштердің сыртқы әлемі оның жоғарғы бөлімдеріне (қыртысқа) әсер етіп, шынайы болмыстың сипаты жайлы хабардар етеді.

1.Мидың атқаратын қызметтерін атаңыз

А күрделі мүше

В жүректің бұлшық еттерін жиырылуға әсер етеді

С жарық, дыбыс, иіс тітіркендіргіштердің әсерінен жоғарғы бөлімдеріне хабар береді. рецепторлардан сигналдар қабылдайды

D пароксизмалдық жүрекшелік тахикардия пайда болуына әсер етеді

Е Вегетативтік жүйке жүйесінің қалыптасуына әсер етеді

2.Артқы ми мен аралық мидың арасында орналасқан?

А мишық

В сопақша ми

С ортаңғы ми

D ми көпірі

Е үлкен ми сыңарлары

3.Сопақша ми мен ми көпірінің артқы жағында орналасады?

А артқы ми

В сопақша ми

С ортаңғы ми

D мишық

Е аралық ми

Ми бөліктерінің және оның аймақтарының бір - бірінен айырмашылығы бар және ерекшеленеді. Әрбір бөлікте біріншілік, екіншілік және үшіншілік алаңдар бар. Ұш алаңныңда өзіне тән ерекшеліктері бар.

Алдыңғы және артқы орталық қатпарда мидың сыртқы бетінде мимикалық және артикуляциялық бұлшық еттерді қамтамасыз ететін үлкен аймақ бар, одан сәл жоғары (қатпардың ортадағы үштен бір бөлігі) ми қыртысының қолдарды және әсіресе саусақтардың қимылын және қатпардың ең төбесінде, мидың ішкі бетіне өтетін жерінде аяқтарды қамтамасыз ететін аймақтар бар. Бірінші алаңның орналасқан жері. Алдыңғы және артқы орталық қатпарларда қозғалтқыш және сезгіш бөлімдердің орналасуы адам үшін артикуляциялық моториканың және қолдың икемділігінің маңызды екенін көрсетеді. Аяққа жауапты орталықтар, адам үшін маңызы аздап төмен болғандықтан, қыртыстың ішкі бетіне қарай ығысқан.

1.Біріншілік алаңдардың ерекшелігін атаңыз

А Шеттегі және жеке нүктелерде - тері бетіндегі, қаңқа бұлшық еттеріндегі ми қыртысына жауапты көру жолы мидың желке бөлігінде, есту жолы самай бөлігінде, жалпы және терең сезігіштіктің жолы төбе бөлігінде аяқталуымен ерекшеленеді

В Біріншілік алаңдар проекциялық алаңдар емес

С Барлық ми бөлімдерінде және жалпы және терең сезігіштіктің жолы төбе бөлігінде аяқталуымен ерекшеленеді

D ми бөліктерінің және оның аймақтары бір – бірінен айрымашылығы жоқ

Е көз торшасындағы, есту жасушаларындағы ми қыртысына жауапты емес

2.Алдыңғы және артқы орталық қатпарда мидың сыртқы бетінде мимикалық және артикуляциялық бұлшық еттерді қамтамасыз ететін үлкен аймақ қайсы алаңында орналасқан?

А Ми бөліктерінің және оның аймақтарының екінші алаңында

В Ми бөліктерінің және оның аймақтарының бірінші алаңында орналасқан

С Үшінші алаңында орналасқан

D Орталық ми қыртысында орналасқан

Е Мидың қатты және жұмсақ бөлігінде орналасқан

3.Мидың қайсы қатпарында мимикалық және артикуляциялық бұлшық еттерге жауап беретін үлкен аймақ орналасқан?

А Алдыңғы және артқы орталық қатпарда мидың сыртқы бетінде

В Ми бөліктерінің және оның аймақтарының екінші алаңында

С Ортанғы және төменгі орталық қатпардың ортасындағы үштен бір бөлігінде

D Алдыңғы және артқы орталық қатпарда мидың ішкі бөлігінде

Е Алдыңғы және артқы орталық қатпарда мидың төменгі бөлігінде

Нейрондардың пішіні, өлшемі және бұтақтарының сипаты әртүрлі болады. Осылай, сопақ пішінді, дән тәрізді, пирамидалық, ұршық тәрізді және тағы басқа нейрондар болады. Нейрон өлшемі 4 - тен 130 мкм-ге дейін болады. Жүйке жасушасының цитоплазмасы (нейроплазма) барлық жасуша түрлеріне тән құрылым бөлімдерінен тұрады. Нейронның денесінде ядро мен ядрошықты ажыратады, олар жасушаның ең маңызды құрамдас элементі болып табылады.

Нейрон деп жүйке торшасы мен оның өсінділердің жиынтығын айтады. Ол жүйке жүйесінің құрылымдық және функционалдық негізі болып табылады. Нейрон құрамында төрт құрылым болады: торша тұлғасы - денесіне (сома), қысқа өсінділер – дендриттер, ұзын өсінді – дендрит немесе аксон ұшы немесе терминалдар. Нейронның аталған бөліктерінің әрқайсысы өзіне ғана тән қызмет атқарады. Нейрон тұлғасы (сома) синтез процесін жүргізеді. Оның құрамында ядро, рибосомалар, эндоплазмалық тор және басқа қосындылар болады. Мұнда медиаторлар, торша белоктары және басқа компоненттер түзіледі. Ол зақымданса бүкіл нейрон қызметі бұзылады.

1.Нейронның пішінін сипаттаңыз?

А сопақ пішінді, дән тәріздес, пирамидалық, ұршық тәріздес сипатта боладыөлшемі 4 - тен 130 мкм-ге дейін болатын, нейрон бұтақтармен сипатталады

В дөңгек пішінді, бидай тәріздес,үшбұрыш тәрізді сипатта болады

С пирамида пішінді, бидай тәріздес,үшбұрыш тәрізді сипатта болады

D конус пішінді, жұмыртқа тәріздес сипатта болады

Е өлшемі 130 - тен 180 мкм-ге дейін болатын, нейрон бұтақтармен сипатталады

2.Жүйке торшасы мен оның өсінділердің жиынтығын атауын айтыңыз

А Синапстар

В Голджи аппараты

С Нейрон

D Рефлекс

Е Глиялар

3.Нейрон құрамында құрылымдар санын атаңыз

А Төрт

В Алты

С Үш

D Екі

Е Тоғыз

4.Нейрон құрамында төрт құрылымның атауларын атаңыз

А қысқа өсінділер, дендрит, аксон ұшы, терминалдар

В Синапстар, глиялар

С Нейрон тұлғасы-сома, дендриттер, ұзын өсінді, аксон және терминалдар

D Глиялар мен нейрондар бұтақтарынан

Е Терминалдар мен аксондар жиынтығынан

Аксон – тітіркеністі басқа торшаларға – жүйке, ет немесе секреторлық торшаларға – жеткізеді. Аксон – жүйке торшаларының ұзын өсіндісі. Ол Орталық жүйке жүйесін шеткі ағзалармен байланыстырады. Сезімтал (сенсорлық) нейрондар аксоны тітіркеністі шеткі рецепторлардан Орталық жүйке жүйесіне жеткізеді. Қозғағыш (моторлық) нейрондар аксоны тітіркеністі Орталық жүйке жүйесінен дене еттеріне жеткізеді. Орталық жүйке жүйесі ішкі ағзалармен де аксон арқылы байланысады. Аксонның қызметі – тітіркеністі өткізу. Тітіркеніс электр потенциялының туындауы нәтижесінде пайда болады да, аксон бойымен сомадан нерв ұшына дейін толқын сипатта таралады. Аяқталар жерінде аксон тарамданып, жіңішке тармақтар (терминалдар) түзеді де, әрбір терминал өздері жалғасатын торшалармен арнаулы жалғамалар – синапс, құрайды.

1.Жүйке торшаларының ұзын өсіндісі - Аксонға сипаттама беріңіздер?

А Сезімтал (сенсорлық) нейрондар аксоны тітіркеністі шеткі рецепторлардан миға жеткізеді

В Сезімтал (сенсорлық) нейрондар аксоны тітіркеністі шеткі рецепторлардан Орталық жүйке жүйесіне жеткізеді. Орталық жүйке жүйесін шеткі және ішкі ағзалармен байланыстырады

Қозғағыш (моторлық) нейрондар аксоны тітіркеністі Орталық жүйке жүйесінен дене еттеріне жеткізеді.

С Орталық жүйке жүйесін шеткі және ішкі ағзалармен байланыстырмайды

D Орталық жүйке жүйесі сыртқы ағзаларын импульс арқылы байланыспайды.

Е Орталық жүйке жүйесі ішкі ағзалар дендрит арқылы байланысады.

2.Аксонның адам организмінде атқаратын қызметі

А тітіркеністі өткізбеу қызметі

В кеңістікті анықтау қызметі

С Дәм сезу қызметі

D Аксон-сома-терминалдар- синапстардан тітіркенуді өткізу кызметі

Е Иіс сезу қызметін

Жұлынның қызметі: жұлын екі түрлі қызмет атқарады: рефлекстік және өткізгіштік. Рефлекс — сыртқы, немесе ішкі орта әсерлеріне организмнің жауап қайтару реакциясы. Шартсыз рефлекс-тума, тұрақты, жұлында, ми бағанасында жасалады. Шартсыз рефлекстердің жасалуы үшін ешқандай шарттың қажеті жоқ. Қозу-әртүрлі тітіркендіргіштердің әсері нәтижесінде жүйке жүйесінің қызмет жасап тұрған белсенді күй. Шартты рефлекс-өмірде жасалады, уақытша, шартты рефлекстер тек ми қабығында жасалады.

Рефлекстік қызметі. Жүйке орталығы деп жұлынның түрлі бөлімінде орналасқан қандай да болмасын мүшенің жұмысын реттейтін жүйке жасушаларының жиынтығын айтады. Мысалы, тізе рефлексі орталығы жұлынның бел бөлімінде; зәр шығару орталығы сегізкөз бөлімінде; көз қарашығын үлкейтетін орталық арқа бөлімінде және т. б. орналасқан. Жұлынның жүйке орталықтары рецепторлар және мүшелермен тығыз байланысты. Қозғалтқыш нейрондары - дене, аяқ-қол бұлшықеттері, тыныс алу еттерінің жиырылуына әсер етеді. Жұлынның қатысуымен қозғалу рефлексі жүзеге асады. Жүрек, тыныс алу, ішкі мүшелер жұмысында өзгерістер болады. Өткізгіштік қызметі орталыққа тебетін (өрлеу, қозуды миға жеткізу) және орталықтан тебетін (қозуды мидан жұлын арқылы мүшелерге жеткізу) өткізгіш жолдардан тұрады. Орталыққа тебетін өткізгіш жолдармен қозу миға беріледі. Орталықтан тебетін өткізгіш жолдар арқылы қозу мидан жұлынның төменгі бөлімдеріне, одан мүшелерге өтеді. Жұлынның қызметі тікелей мидың бақылауында болады.

1.Жұлынның қызметін атаңыз

А иннервациялық

В рефлекстік өткізгіштік

С Козғыштық

D Секреторлық

Е Сенсорлық

2.Жұлынның рефлекторлық қызметіне сипатама беріңіз

А жүйке жасушалар жиынтығы арқылы орналасқан

В қозғалу рефлексі - қозғалтқыш нейрондар арқылы дене, аяқ-қол бұлшықеттері, тыныс алу еттерінің жиырылуын қамтамасыз етеді.

С орталыққа тебетін өткізгіш жолдармен қозу миға беріледі.

D жұлынның жүйке орталықтары рецепторлар және мүшелермен қиылыспайды

Е жүрек, тыныс алу, ішкі мүшелер қызметіне жауап бермейді

3.Жұлынның өткізгіштік қызметіне сипатама беріңіз

А орталыққа тебетін өткізгіш және орталықтан тебетін жолдардан тұрады өрлеу, қозуды миға жеткізу жолдарынан тұрады қозуды мидан жұлын арқылы мүшелерге жеткізу қызметімен сипатталады

В Сыртқа әкеткіш орындайды

С Орталықтан шетке жеткізбейді

D Сырттан миға келетін өткізгіш күшіне тұрады

Е жүйке орталығы – жұлын - жүйке жасушалар жиынтығынан өткізгіш қызметі іске асырылады

Менингит ауруы әртүрлі бактериялар шақыруынан туындайтын инфекциялық ауру. Менингитті кокктар тобы (менингококктар, стрептококктар, пневмококктар) шақырады және ми қабықтарының қабынуымен сипаталады. Менингиттің ең жиі кездесетін түрі цереброспиналдық менингит болып табылады, оны менингококктардың ерекше тобы қоздырады.

Менингитте әртүрлі асқынулар дамиды. Ол асқынулар аурудың жедел ағым кезеңінде пайда болуы мүмкін немесе ауру біткеннен кейін қалдықтық құбылыс түрінде анықталуы мүмкін. Ауру барысында балаларда тырысу ұстамасы пайда болуы - патологиялық процесстің тікелей ми затын зақымдағандығын көрсетеді. Қабыну процесі ми қабықтарынан шеткі нервтерге (есту және көру нервтеріне, сирек жағдайда сыртқа әкеткіш және үштік нервтерге) таралып, сәйкес клиникалық көрініс береді. Өте ерте кезеңде – жедел сипмтоматика шыңында гидроцефалдық синдроммен сипатталса, ал ауыр асқынулар кезінде - цереброспиналдық менингиттен соң ақыл - ойдың төмендеуі сиректеу кездеседі; жиірек көңіл күй-жігер саласының және мінездің бұзылыстары анықталады. Көңілкүй-жігер саласы мен мінез тарапынан байқалатын ауыр өзгерістер кейде психопатия тәрізді мінез-құлық сипатын алатын жоғары қозғыштықпен, күйіп-піскіштікпен (аффекттерге, яғни ашуға бейімділік) білінеді. Аталған ерекшеліктер ерте жастағы менингиттің ауыр салдарының бірі – су ми – (гидроцефалия) кезінде әсіресе ауыр түрінде көрінеді. Балалар өте алаңғасар болады, басының ауырғандығына шағым жасайды, тез шаршайды, кейде есте сақтау қабілеті төмендейді.

1.Менингит ауруына сипаттама беріңіз

А Ішек микрофлорасының әсерінен туындайтын ауру

В Бактериялар шақыратын, инфекциялық ауру, ми қабықтарының қабынуымен сипатталады

С Жүрек қантамыр жүйесін закымдайтын стафилакокктардың әсерінен дамитын ауру

D Ми тамырларынын зақымдануынан туындайтын ауру

Е Ми қабықтарының менингококктармен зақымдануынан туындайтын тұқымқуалайтын ауру

0 Вирустардың салдарынан пайда болатын туа біткен ауру

2. Менингиттің ерте асқынуларын атаңыз

А Тырысу ұстамасы, көру, есту нервтері зақымдануы мен гидроцефалия клиникасын беруі Сыртқа әкеткіш және үштік нервтердің зақымдануы, тырысу ұстамасы, көздің қылилығы мен кереңдіктің әртүрлі сатысы болуы

В Температура, теріде әртүрлі деңгейдегі бөртпелер болуы, тамақтың іріңдесуі

С Тырысу ұстамасы, бас ауруы

D теріде әртүрлі деңгейдегі бөртпелер болуы, гидроцефалия клиникасын беруі

Е көздің қылилығы мен кереңдіктің әртүрлі сатысы болмайды

3. Менингиттің ауыр асқынулар түрлерін атаңыз

А Ақыл ойдың төмендеуі жиі кездеседі.

В ақыл- ойдың төмендеуі, психопатиялық белгілері, гидроцефалия ауыр деңгейде болады , науқас өте алаңғасар, тынбастан басының ауыруына, тез шаршағыштық, есте сақтау қабілеті төмендеуі кездеседі

С психопатиялық белгілері, температура, теріде әртүрлі деңгейдегі бөртпелер болуы

D тырысу ұстамасы, көздің қылилығы мен кереңдіктің болмауы

Е Жоғары көзғыштық, көңіл күйінің көтеріңкі болуы, ақыл –ойының төмендеу

Ми - сүтқоректілерде мінез-құлыққа жауапты орталық нерві жүйесінің меңгеру торабы. Ми баста бассүйек қуысында орналасады. Ол мынадай бөлімдерден тұрады: сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми, аралық ми және үлкен ми сыңарлары. Мидың пайда болу, құрылымдық және қызметтік ерекшеліктеріне байланысты үлкен үш бөлімге бөледі: бағаналы (сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми), қыртысасты (аралық ми, алдыңғы мидың ми сыңарлары) және алдыңғы ми сыңарларының қыртысы. Мидың бағаналы және қыртысасты бөлімдері ертеден пайда болған. Ал ми қыртысы кейіннен пайда болған бөлім.

1.Ми бөлімдерінің дұрыс нұсқасын таңдаңыз.

А ми көпірі,орталық ми сыңарлары

В сопақша ми, мишық,

С аралық ми және үлкен ми сыңарларынан

D ортаңғы ми, мишық

Е сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми, аралық ми және үлкен ми сыңарлары.

2.Мидың пайда болуына қарай, құрылымдық және қызметтік ерекшеліктеріне байланысты үлкен үш бөлімге бөледі. Жауаптың дұрыс нұсқасын таңдаңыз.

А Бағаналы, алдыңғы ми сыңарларының қыртысы

В Бағаналы, қыртысасты, алдыңғы ми сыңарларының қыртысы

С қыртысасты, бағаналы

D Ерте дамыған ми сыңарлары

Е Кеш дамыған ми сыңарлары

3.Құрылымдық және қызметтік ерекшеліктеріне байланысты бағаналы бөлімге қайсы ми сыңарлары жатады Дұрыс нұсқасын белгілеңіз.

А ми көпірі, мишық

В сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми

С сопақша ми, ми көпірі

D ортаңғы ми, мишық,

Е мишық, сопақша ми,

4.Құрылымдық және қызметтік ерекшеліктеріне байланысты қыртысасты бөлімге қайсы ми сыңарлары жатады Дұрыс нұсқасын белгілеңіз.

А Артқы мидың ми сыңарлары, мишық

В Сопақша ми, аралық ми

С аралық ми, алдыңғы мидың ми сыңарлары

D Ортаңғы ми мен ми көпірі

Е Аралық ми, ортаңғы ми

Менингит құлақтағы іріңді қабыну процесінің нәтижесінде де дамуы мүмкін (отогендік менингит). Менингиттің туберкулездік және мерездік түрлері де кездеседі. Бірқатар жағдайларда менингит тек қана ми қабықтарының қабынуымен шектелмей, ми затына да таралып, ол жерде әртүрлі патологиялық процестерді шақырады (менингоэнцефалит).

1.Закымдану түріне байланысты менингит ауруының түрлері

А Отогендік менингит, туберкулездік менингит ,мерездік менингит, менингоэнцефалит

В Гемотагендік менингит

С Сероздық менингит

D Лифогендік менингит

Е Түрлері болмайды

2.Ми мен жұлын жұмсақ қабығының қабынуынан болатын ауру

А полимиелит

В мисидема

С менингит

D акроцефалия

Е гидроцефалия

СҰРАҚ Балалар церебралды салдануы (БЦС) құрсақта даму кезінде, туу кезінде және туған сәтте байқалатын бас ми ауруы. Бұл ауру көп жылдар ағымында, көбінесе бүкіл өмір бойында жалғасады. Балалар церебралды салдануы әртүрлі экономикалық зияндықтардан, эмбрион тұқымға немесе жаңа туған нәрестеге әсер етуінен пайда болады. Қимыл-қозғалыс бұзылулары салдану, парез, еріксіз қимылдар, атаксия т.б.; сөйлеу қабілеті мен психикалық бұзылулары БЦС клиникалық суреттемесіне жатады. БЦС-ның клиникалық көрсетілімдері полиморфты, олар мидың патологиялық даму кезендегі өзгерістеріне байланысты.

1. БЦСА –ғы тепе-теңдік пен қозғалыс дәлдігінің бұзылуы:

А тремор

В синкинез

С парездер мен сал болу

D атаксия

Е гиперкинез

2. Зиянды факторлардың әсерінен пайда болатын, әлі жетілмеген мидың қимыл-қозғалыс бөліктерін зақымдайтын және оның жалпы дамуын тежейтін ми ауруы:

А балалардағы церебральды сал ауруы,

В психикалық даму тежелуі;

С кемақылдық;

D акалькулия;

Е минимальды ми дисфункциясы.

3. БЦСА – ғы сөйлеу тілінің бұзылу түрі:

А кекештену;

В афония;

С дизартрия;

D жалпы тіл дамымауы;

Е гемиплегия

Сәйкестендіру

1.генотип

2. Биологиялық мутаген

3. Әйел адамның хромосомалар жиынтығы

4. Ер адамның хромосомалар жиынтығы

5. Гемофилия

6. Мутация

а. Вирус; бактериялар

ә. 44 ХУ

б. Өз ата аналарынан қабылданған гендер жиынтығы

в. 44 ХХ

г. Тұқым қуалайтын өзгерістер

д. Қанның ұйымауы

Мутация (латын тілінде mutatіo – өзгеру) – табиғи жағдайда кенеттен болатын немесе қолдан жасалатын генетикалық материалдың өзгеруі. Соның нәтижесінде ағзаның белгілері мен қасиеттері тұқым қуалайтын өзгергіштікке ұшырайды. Ғылымға мутация терминін 1901 ж. голланд ғалымы Х. де Фриз (1848 – 1935) енгізді. Генетикалық аппараттың өзгеруіне байланысты мутацияның: геномдық, хромосомалық, гендік немесе нүктелік деген түрлері бар.Мутация (mutation) — жасушаның генетикалық материалының өзгеруі, бұл кейінгі ұрпаққа да беріледі.

Бұл тосыннан, кейде сыртқы факторлардың әсерінен болуы мүмкін (қараң. Мутагендер). Генетикалық кодты анықтайтын жүйедегі бір азоттық негіздің орнын басқа біреу алмастырса немесе бір немесе одан да көп негіздер генге енгенде немесе геннен жоғалғанда гендік мутация пайда болады. Мутациялардың көбі зиянсыз; оларды үнемі қалыпты доминанттық ген (қараң. Доминанттылық) жауып тұрады.

1.Мутация тудыратын фактор

А мутагендер

В анеуплоидия

С гетероплоидия

D тоскиндер

Е полиплоидия

2.Сыртқы орта жағдайларының әсерінен организм генотипінің өзгеруі

А генотиптік өзгергіштік

В тұқымқуалайтын өзгергіштік

С модификациялық өзгергіштік

D мутациялық өзгергіштік

Е мутациялық және модификациялық өзгергіштік

3.Әр түрлі жұпқа жататын пішініне қарай ажыратылатын хромосомалар

А гаплоидты

В гомологты емес

С гомологты

D аллельді

Е соматикалық

Антенатальды потология- ұрықтың құрсақта дамуының тежелуі – фетометрия мəліметтеріне немесе нəрестені алғашқы УЗ-сканирлеу мəліметтеріне қарай соңғы етеккірдің бірінші күні бойынша жүктілік мерзімінен нəресте өлшемдерінің төмен болуы. Антенатальды потология дамуына алып келетін факторлардың ішінде,егер жүкті әйел зиянды аймақта тұратын болса,эувакациялануы керек,себебі нәресте үшін де ана үшін қоршаған ортаның әсері маңызды.

1. Антенатальды потология пайда болу уақытына қарай қалай бөлінеді

А ерте, кеш

В симметриялы, ассиметриялы

С қатерлі, қатерсіз

D тұқым қуалайтын, тұқым қуаламайтын

Е хромосомалық, гендік

2. Антенатальды потология даму типіне қарай қалай бөлінеді

А тұқым қуалайтын, тұқым қуаламайтын

В хромосомалық, гендік

С симметриялы, ассиметриялы

D қатерлі, қатерсіз

Е ерте, кеш

Ми бөліктерінің және оның аймақтарының бір - бірінен айырмашылығы бар және ерекшеленеді. Әрбір бөлікте біріншілік, екіншілік және үшіншілік алаңдар бар. Ұш алаңныңда өзіне тән ерекшеліктері бар.

Екіншілік алаңдар, біріншілік алаңдардың үстіне құрыла орналасып, бас пен көздің бұрылуы, бас пен дененің бұрылуы, қолдың ұстап алу қозғалысы, жалпы және артикуляциялық бұлшық еттердегі ауысулар сияқты қозғалыс актілерін ұйымдастыруда күрделі интегративтік қызмет атқарады.

1.Ми бөліктерінің қай жерінде екінші алаң орналасқан?

А бас пен дененің бұрылатын нүктесінде

В қолдың ұстап алу қозғалысына жауапты алаңда

С жалпы және артикуляциялық бұлшық еттердің ауысатын жерінде

D Алдыңғы және артқы орталық қатпарда

Е Ми бөліктерінің және оның аймақтарының бірінші алаңның үстінде

2.Екінші алаңның атқаратын қызметтерін атаңыз?

А бас пен көздің бұрылуы және бас пен дененің бұрылуына ,қолдың ұстап алу қозғалысына, жалпы және артикуляциялық бұлшық еттердегі ауысулар сияқты қозғалыс актілерін ұйымдастыруға

В дененің айналу қозғалысына

С Адамның сөйлеу қызметіне

D Көздің көру қызметіне

Е Есту қызметіне

СҰРАҚ Энцефалит (грек. enkephalos – ми) – ауру тарататын микроорганизмдердің салдарынан мидың қабынуы. Энцефалиттің қоздырғыштары: әр түрлі вирустар (арбовирустар, энтеровирустар, қызылша, қызамық, шешек, ұшық вирустары, т.б.), бактериялар (бруцеллалар, спирохеттер, туберкулез микобактериялары, стрептококк, т.б.), риккетсиялар, саңырауқұлақтар, қарапайымдар (амеба, токсоплазма, трипаносома, т.б.), гельминттер (трематодалар, цестодтар, т.б.). Энцефалиттің дамуына әдетте вирусты аурулар әсер етеді. Аурудың бұл түрі маусымдық таралу ерекшелігімен сипатталады. Бұған жылдың белгілі бір кезеңінде инфекция тарататын жәндіктердің (кене, маса) белсенді болуы ықпал етеді. Осыдан кене энцефалиті, маса Энцефалиті, энцефаломиелит, т.б. аурулар туады. Энцефалиттің дамуына әр түрлі жұқпалы аурулардың асқынуы әсер етеді. Мыс., безгек Энцефалиті, бөртпе сүзек Энцефалиті, тұмау, шешек, қызылшадан кейінгі асқынулар. Энцефалитпен ауырған адамның дене қызуы көтеріледі, әлсізденіп, ұйқысы келе береді, басы ауырып, кейде лоқсып құсады.

1. Энцефалиттер патол. процестің дамуына қарай қалай бөлінеді?

А біріншілік және екіншілік

В вирустық, бактериялық

С инфекциялық, бастапқы

D бастапқы, соңғы

Е пигментациялық, инфекциялық

2. Кене энцефалитінің клиникасы:

А Инкубациялық кезеңі 1-3 күннен 25-30 күнге созылады.

В Инкубациялық кезеңі 4-7 күннен 15-27 күнге созылады.

С Инкубациялық кезеңі 5-8 күннен 19-31 күнге созылады.

D Инкубациялық кезеңі 1-3 күннен 17-42 күнге созылады.

Е Инкубациялық кезеңі 2-7 күннен 20-26 күнге созылады.

Ми жүйкелері (ағылш. Cranial nerves) — 12 жүп жүйке болып мидың төменгі (адамда — алдыңғы) бетінен, бассүйектің тесіктері арқылы ми сауытынан шығады. Олардың 10 жүбы (III-XII жүйкелер) ми діңгегінен бөлінеді.Ми жүйкелері қатарында: 1) организмнің шеткі жағынан басталып, түзілген жүйке тітіркенстерін ми орталықтарына өткізетін таза сезімтал ми жүйкелері (I жүп, иіс жүйкесі - nn. olfactorii — мұрын қуысындағы иіс сезімі мүшесіндегі нейроциттер аксондарынан түзіліп, иіс баданасында аяқталады; II жүп, көру жүйкесі — п. opticus — көздің торлы қабығының ганглионды нейроциттері аксондарынан түзіліп, аралық миға енеді; VIII жүп, тепетеңдік-есту жүйкесі — п. vestibulo-cochlearis — ішкі құлақтан басталады, есту және тепетеңцік түбіршіктердің қосылуынан түзіледі, сопақша ми ядроларында аяқталады)

1.Сопақша мидан шығып, трапеция тәрізді, иық-бас және төс-бас бұлшықеттерін жүйкелендіретін бас ми нерві қалай аталады?

А Х жұп, кезбе

В  ІХ жұп, тіл жұтқыншақ  

С  XI жұп, қосымша

D  VII жұп, бет      

Е   ХІІ жұп, тіл асты

2. Сопақша мидан шығып, көздің латеральды тік және көз алмасын тартқыш бұлшыкеттерін жүйкелендіретін бас ми нерві қалай аталады?

А VII жұп, бет  

В  ІХ жұп, тіл жұтқыншақ  

С  ІІI жұп, көз қозғалтқыш

D  Х жұп, кезбе     

Е   VI жұп, әкеткіш

Жоғарғы жүйке әрекетінің типтері (лат. temperamentum - бөліктердің қажетті арасалмағы) адамның психикалық іс-әрекетінің динамикасын сипаттайтын тұрақы жеке ерекшеліктердің: психикалық процестер мен күйлер ағысы қарқындығының жылдамдығының ырғағының - жиынтығы. Темперамент дегеніміз психикалық процестердің өтуінің динамикалық ерекшеліктерін және адам мінез-құлқын,олардың күшін, жылдамдығын, пайда болуын,тоқталуы мен өзгерісін сипаттайтын қасиеттер жиынтығы.

1. Бұл темперамент өкілі тездігімен, шапшаңдығымен, ұстамсыздығымен, тым қозғалғыштығымен ерекшеленеді.Оларда психикалық процестер шапшаң өтеді.

А меланхолик

В сангвиник

С флегматик

D холерик

2. Бұл темперамент өкілінде психикалық процесстер өте баяу жүреді. Қатты тітіркендіргіштерге жауап бере алмайды, ұзақ және қатты күш түсірсе, олар жұмыс істей алмайды.

А меланхолик

В сангвиник

С флегматик

D холерик

2. Бұл типтің өкілі баяу, байсалды, асықпайды. Істі ойланып, төзімділікпен істейді. Жинақылықты, қалыпты жағдайды ұнатады. Өзгерістерді ұнатпайды.

А меланхолик

В сангвиник

С флегматик

D холерик

Ми жұлын сұйығы немесе ликвор (лат. liquor cerebrospinalis, цереброспинальды сұйықтық, жұлын сұйығы) — ми қарыншаларында, жұлын-сұйықтық жолдарында, ми және жұлынның субарахноидты кеңістігінде айналатын сұйықтық. Функциялары: Ми мен жұлынды механикалық әсерден қорғайды, тұрақты интракраниальды қысым мен су-электролиттік гомеостаздың сақталуын қамтамасыз етеді, Қан мен ми арасындағы трофикалық және метаболикалық процестерді қолдайды, метаболизм өнімдерінің шығуын қамтамасыз етеді. Цереброспинальды сұйықтықтың ауытқуы вегетативтік жүйке жүйесіне әсер етеді.

1.Ересек адамда ми омыртқа сұйықтығының жалпы көлемі ?

А 100-300 мл

В 140-270 мл

С 150-200 мл

D 50-270 мл

2. Жұлын сұйығы бір тәулікте шамамен неше рет толығымен жаңартылады?

А 3

В 2

С 4

D 5

Қатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді. Қалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді.

Ісіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді

1. Қатерлі ісікпен зақымдану әдетте сатылы түрде өтеді. Ең жеңілінен бастап ең ауырына дейін барлығы неше кезең анықталған.

А 4

В 3

С 2

D 5

2. Барлық ісіктерді гистологиялық құрылысына, клиникалық көріністеріне қарап нешеге бөлінеді?

А 2

В 3

С 4

D 5

Ми (оқылуы мый) — сүтқоректілерде мінез-құлыққа жауапты орталық жүйке жүйесінің меңгеру торабы. Ми баста бассүйек қуысында орналасады. Ол сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми, аралық ми және үлкен ми сыңарларынан тұрады.

Жұлындағы сияқты мида ақ және сұр заттар болады. Ақ заттан өткізгіш жолдар түзіледі. Олар миді жұлынмен, сондай-ақ ми бөліктерін өзара байланыстырып тұрады. Өткізгіш жолдардың арқасында бүкіл орталық жүйке жүйесі біртұтас қызмет атқарады. Сұр зат өз алдында шоғырланып, ақ затқа ядролар түрінде орналасады. Мұнымен қатар сұр зат ми сыңарларымен мишықты қаптап, ми қыртысын түзеді.

1. Қимыл қозғалысты тепе - теңдікті реттейтін ми бөлімі.

А аралық ми

В үлкен ми сыңарлары

С мишық

D ортаңғы ми

Е сопақша ми

2. Ересек адам миының орташа массасы:

А 1300 - 1400гр

В 1500гр

С 1200 - 1300гр

D 400 - 500гр

Е 650 - 700гр

Жүйке жасушалары немесе нейрондар немесе нейроциттер (гр. neuron, neurokytos; neuron — жүйке, kytos - жасуша) — жүйке ұлпасының негізгі морфологиялық және қызметтік құрылымдық бөлігі.

Жүйке жасушалары — өсінділі жасушалар. Олар нейролеммадан (плазмолемма), нейроплазмадан (цитоплазма), ядродан және жасуша денесінен (перикарион) таралатын өсінділерден құралған. Жүйке жасушаларының нейроплазмасында базофильді түйіршіктер (хроматофильді зат) және нейрофибриллалар болады.

1. жүйке жасушалары:

А нейрондар мен нейроглиялар.

В аксондар

С дентриттер

Д глиялар

Е миокард

2. жүйке жасушасының қысқа өсіндісі:

А денесі

В синапс

С нейрондар

Д аксондар

Е дендриттер

СҰРАҚ Жүйке жүйесі — адам мен жануарлар ағзаларының қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе. Жүйке жүйесін зерттейтін морфологияның бөлімін нейрология (гр. neurologia; neuron — жүйке, жүйке жасушасы; logos — ілім) деп атайды. Жүйке жүйесінің қызметтері рефлекстер арқылы іс жүзіне асады. Жүйке жүйесі жануарлар мен адам организмдегі органдар мен жүйелер әрекетін біріктіретін және организмнің тіршілік әрекетінің сыртқы ортамен үздіксіз қарым-қатынасын қамтамасыз ететін жүйке ұлпасы мен глеяның жиынтығы. Жүйке жүйесі ішкі және сыртқы тітіркендіргіш әсерін қабылдайды, талдайды, өңдейді,организм қызметін реттеп үйлестіреді.Бұның негізгі бөлігі - аса қозғыш және қозуды тез өткізетін өсінділері бар жүйке жасышасы (нейрон). Жүйке жүйесі филогенез процесінде күрделі өзгеріске ұшыраған.

1. Шеткі жүйке жүйесіне жатады

А нейрондар мен нейроглиялар.

В ми мен жұлын

С соматикалық және вегетативті

D жүйке мен жүйке түйіндері

Е ми мен жүйкелер

2. Жұлынның сұр затының пішіні

А көбелек

В инелік

С трапеция

D үшбұрыш

Е ұзын жіпше

СҰРАҚ Вегетативтік немесе автономдық жүйке жүйесі (systemanervosum autonomicum; грек, systema — жүйе, бөліктерден құралған бүтін; лат. nervus — жүйке; грек, autos — өзім, өздігінен; nomos — заң) — барлық ішкі мүшелер жүйелері мүшелерінің (асқорыту, тыныс алу, зәр бөлу, аталық және аналық көбею мүшелер жүйелері), тамырлар мүшелері жүйелерінің (қанайналым, лимфаайналым, қан жасау мүшелер жүйелері), сыртқы және ішкі секреция бездерінің, бірыңғай салалы ет ұлпасының қызметтерін реттейтін жүйке жүйесінің бөлімі.Вегетативтық жүйке жүиесі де, жүйке жүйесінің басқа бөлімдері сияқты нейроциттерден және жүйкелік глиядан (нейроглиядан) құралған.

1. Жүйке жүйесінің ішкі мүшелердің жұмысын реттейтін бөлімі?

А сомалы

В вегетативті

С генеративті

D аутасомды

Е дендритті

2. Орталық жүйке жүйесінің ең жоғары бөлімі

А ми

В жұлын

С ми қыртысы

D рецептор

Е аксон

Дүниеге жаңа келген нәрестеде көптеген шартсыз рефлекстер байқалады. Оларды :

1) Тұрақты өмірлік автоматизмдер

2) өтпелі (транзиторлы)

примитивті рефлекстер

3) кейіннен қалыптасқан рефлекстер

Бірінші топқа корнеальды, жұтқыншақ, жұтыну, коньюктивальды, сіңірлік

рефлекстер жатады. Екінші топқа оральды сегментарлы, спинальды сегментарлы, миелоэнцефальды рефлекстер жатады.Үшінші топқа мезенцефальды орнықтыру рефлекстері жатады.

1. Егер саусақпен оның омыртқасының қасынан жүргізсе, онда бала доға сияқты бүгілуі қандай рефлекс?

А Бабинский

В Құшақтау

С Моро

D Бапкин

Е Галант

2. Егер баланың басынан 20-30 саниметр ара-қашықтықта қатты дыбыс шығарса, онда саусақтарын ашады және қабағы түйіледі, өзін құшақтайды, бұл қандай рефлкекс?

А Табан

В Бабинский

С Құшақтау

D Бапкин

Е Галант

Жаңа туылған нәрестелердің барлық тері ауруларын шартты түрде үш топқа бөлуге болады:

Бірінші топ – бұл өмірдің алғашқы күндеріндегі сәбилерге ғана тән аурулар.

Екінші топ - дұрыс күтім жасамағандықтан, жаңа туған нәрестелердегі тері проблемалары.

Үшінші топ - бактериялар тудыратын, іріңді аурулар.

Жаңа туылған кезең баланың өмірінің басқа кезеңдерінде кездеспейтін терінің зақымдануымен сипатталады.

1. Нәрестелерде кездесетін физиологиялық сарғаюдың себебі?

А қанында және тіндерінде билирубиннің жиналып, көбею

В температураға үйренісе алмау

С уақытынан бұрын туу

D салмағының көптігі

Е уақыты жетілмей туылу

2. Физиологиялық қызару — теріге қалыптан тыс қан толуының себебі?

А баланың бөліп шығарған және қабылдаған сұйықтық мөлшерінің сәйкес келмеуі

В анасынан ұрыққа эстроген гормондарының өтуінен пайда болатын өзгерістер

С жатырдағымен салыстырғанда сыртқы қоршаған ортаның температурасының күрт төмендеуі

D уақытынан бұрын туу

Е уақыты жетілмей туылу

Жұлын (medulla spіnalіs) — адам мен омыртқалы жануарлардың омыртқа жотасының ішінде орналасқан орталық жүйке жүйесінің бір бөлігі.

Жұлын алғаш бассүйексіздерде (ланцетниктерде) жүйке түтігі ретінде пайда болған. Қосмекенділерде аяғының пайда болуына байланысты мойын және бел тұсы жуандап, жұлын жүйкелері иық және жамбас белдеуінде жүйке торларын құрайды. Омыртқа жотасының екі жағында орналасқан симпатикалық жүйке жүйесі жақсы дамыған. Бауырымен жорғалаушыларда олардың тіршілігіне байланысты алдыңғы ми сыңарлары сұр затының үстіңгі қабаты ми қабығына айналған. Жұлын құрылысы күрделеніп ұзара бастайды. Құстардың жұлынының бір ұшы мишықпен, екінші ұшы вестибулалық аппаратпен байланысқан. Ал сүтқоректілердің онтогенезінде жұлын күрделенген пирамидалық жүйемен дамиды. Жұлын өзінің жоғарғы және төменгі өткізгіш жолдарын орталық жүйке жүйесімен жалғастырып, барлығын бір орталыққа бағындырады. Бұл жұлын құрылысы мен қызметінің эволюциясының дамуы барысында күрделене түскенін көрсетеді.

1. Жұлынның жоғарғы шетінің жалғасы

А артқы ми

В сопақша ми

С ортаңғы ми

D мишық

Е ми көпірі

2. Жұлынның салмағы

А 34-38гр

В 50-55гр

С 42-45гр

D 22-24гр

Е 60-70гр