WorksheetsUH SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH
Total questions: 20
Worksheet time: 2hrs 40mins
Gunanipun tembang gambuh inggih menika kangge….
Medharaken swasana menapa kemawon
Medharaken raos paseduluran
Medharaken raos nelangsa
Medharaken raos keranta-ranta
Medharaken raos swasana kang sigrak, semanak, sesorah
Paugeran tembang Gambuh inggih menika …
gatra:4, wilangan: 12, 6, 8, 12, lagu: u, a, i, a
gatra:6, wilangan: 8, 8, 8, 8, 8, 8 lagu: u, i, a, i, a, i
gatra:7, wilangan: 8, 8, 8, 8, 7, 8, 8, lagu: i, a, e, a, a, u, u,
gatra: 5, wilangan:7, 10, 12, 8, 8,
lagu: u, u, i, u, o
gatra:9, wilangan: 8, 8, 8, 8, 7, 8, 7, 8, 12, lagu:a, i, a, i, i, u, a, i, a
Tembang macapatiku diurutake kaya proses uripe manungsa wiwit saka alam kandungan (kandhutan) ngantitumekaning pati. Gambaraning tembang gambuh antarane ….
Yen wes dadilayon/ mayit banjur dibungkus mori putih utawa dipocong sakdurunge dikubur.
Saka tembung megatruh utawa pegat rohe/nyawane, awit wis titi wancine katimbalan marak sowanmring Sing Maha Kuwaos
Saka tembung mungkur kang ateges nyingkiri hawa nepsuangkara murka.
Saka tembung jumbuh/sarujuk kang tegese yen wes wis jumbuh/sarujuk banjur digathukakeantarane priya lan wanita sing padha nduweni rasa tresna mau, ing pangangkahsupaya bisa urip bebrayan.
Nggambarake uripe wong kang lagi seneng-senenge, apa kang digayuh bisa kasembadan. Kelakon duwesisihan/bojo, duwe anak, urip cukup kanggo sakaluwarga.
Serat Wedhatama inggih menika….
salah satunggaling tembang macapat
salah satunggaling kasusastra jawa ingkang dipunanggit kanthi bentuk tembang macapat
salah satunggaling kitab jawa kuna kang disungsun kanthi bentuk geguritan
salah satunggaling kitab ingkang dawa lan mboten wonten pituturipun
salah satunggaling tembang ingkang ngemu pitutur luhur
Serat Wedhatama menika serat anggitanipun….
K.G.P.A. Paku Alam IV
K.G.P.A. Hamengkubuwana IV
K.G.P.A. Mangkubumi IV
K.G.P.A. Mangkuharyo IV
K.G.P.A. Mangkunegara IV
"Saurute Pacitan pinggir pasisir,"
Guru wilangan lan guru lagu kang trep kanggo gatra ing dhuwur yaiku . . . .
6o
7o
9o
12i
12o
Yeku wenganing kalbu,
kabukane kang wengku winengku,
wewengkone wis kawengku neng sireki,
nging sira uga kawengku,
mring kang pindha kartika byor.
Guru wilangan lan guru lagu saka tembang macapat ing dhuwur yaiku . . . .
7u, 10u, 12i, 8u, 8a
7u, 10u, 12i, 8u, 80
7u, 11u, 12i, 8u, 80
7u, 10u, 12i, 12u, 80
8u, 10u, 12i, 8u, 80
Satitekna tembang Gambuh ing ngisor iki !
Sembah raga puniku
Pakartine wongamagang laku
Sesucine asaranasaking warih
Kang wus lumrahlimang wektu
Wantu watakingwawaton
tembung "warih" tegese ….
Angin
Geni
Banyu
Lemah
Gunung
"Sumimpanga ing laku dur,"
Tembung "sumimpanga" duweni teges . . . .
ndeleh
nggawe
mlaku
nyedhaki
nyingkiri
Thithik kaya santri Dul,
gajeg kaya santri brai kidul,
saurute Pacitan pinggir pasisir,
ewon wong kang padha nggugu,
anggere guru nyalemong.
Tembung "nyalemong" duweni teges . . . .
guneman tanpa teges
tlatah dudu owah
pepenginan tanpa landhesan
paugeran tanpa wilangan
srawung tanpa duwung
Sembah raga ateges….
Nindakakeprentah-prentah ing agama kanthi kasad mata
Ngendhaleni hawa nepsu
Ngresiki batinkanthi waspada lan eling
Ora mangu-mangumaneh marang kekuwasaane Gusti Kang Akarya Jagad
Angkara kang oradikendhaleni tundhane bakal nuwuhake prakara
Satitekna tembang Gambuh ing ngisor iki !
Sembah raga puniku
Pakartine wongamagang laku
Sesucine asaranasaking warih
Kang wus lumrahlimang wektu
Wantu watakingwawaton
Saka tembungGambuh ing dhuwur gatra kang dipungkasi kanthi guru lagu suku ana ing gatra ….
2, 3, 5
2, 3, 4
1, 2, 5
1, 2, 4
1, 4
Kang baku kadewasan dhirimu
Marga sira ikupadha karo uwit
Ora pijermiyar-miyur
Ngadeg jejeg kudubakoh
Miturut tembang ing dhuwur, pesen kang kamot yaiku ….
Wong tresna ikumung mrentul saka ati, ora prekara liyane
Urip iku angudiyakasampurnaning urip, aja saksenenge dhewe
Wong iku kudutansah eling lan tumindak becik ing ngendi papan
Wong kudu gelemsinau panguripan, supaya ora miyar-miyur uripe
Mituhu marangpitutur kang becik sanajan kawetu saka wong kang ala rupane.
Thithik kaya santri Dul,
gajeg kaya santri brai kidul,
saurute Pacitan pinggir pasisir,
ewon wong kang padha nggugu,
anggere guru nyalemong.
Teges gatra kapindho saka tembang macapat ing dhuwur yaiku akeh wong padha ..
serik
padu
memungsuhan
percaya
nulungi
Thithik kaya santri Dul,
gajeg kaya santri brai kidul,
saurute Pacitan pinggir pasisir,
ewon wong kang padha nggugu,
anggere guru nyalemong.
Isi saka pada tembang macapat ing dhuwur yaiku santri . . . .
aja seneng asal ngucap anggone cecaturan
aja seneng dolan menyang sawah sing jeblok
kudu sinau sing tenanan ing pondhok pesantren
kudu mangerteni babagan agama
kudu sregep mangerteni ngibadah marang Gusti Allah
Piwulang saka tembang macapat sing trep kanggo jaman saiki yaiku manungsa menawa . . . .
mlaku kudu ngati-ati
ngucap kudu ngati-ati
mangan kudu ngati-ati
gawe omah kudu ngati-ati
turu kudu ngati-ati
"Hardaning budi kang ngrodon"
Gatra ing nginggil duweni teges watak . . . .
angkara sing gedhe
apik sing gedhe
angkara sing cilik
sae sing gedhe
apik sing cilik
"Yeku wenganing kalbu,"
Gatra ing dhuwur duweni teges kuwi . . . .
atine wis nutup
atine wis mbukak
pikirane nutup
suwargane mbukak
suwargane nutup
"Kono adile Hyang Manon."
Gatra ing dhuwur duweni teges kuwi . . . .
nrakane Gusti
suwargane Gusti
sangsarane Gusti
adile Gusti
siksane Gusti
nguni uni durung
Sinarawung wulang kang . . . .
Lagi iki bangsa kas ngetokken anggit
Mintokken kawignyanipun
Sarengate elok elok
Tembung ingkang trep kangge njangkepi gatra kaping tiga inggih punika . . . .
asarana ing tumindak
amog ana ing raga
sunerung
rumasuk ing jiwa
asarana saking warih
