Ағзадаға ең ірі қан тамыры көрсетілген сан

Суретте №1 санымен көрсетілген жүрек бөлімі

Жүректің сыртқы жұқа дәнеркер қабаты, жүрек қабы

Жануарлардың қан тамырлар жүйесінің түрлері

Нұсқаулық: Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз.

Қан тамырлар ашық және тұйық деп екі үлкен топқа бөледі.Буылтық құрттар мен омыртқалы жануарларда тұйық қан тамырлар жүйесі.Ұлулар мен бунақденелілерде ашық қан айналым жүйесі тән.

Тұйық қан айналым

Ашық қан айналым жүйесі

Суретте №1 санымен көрсетілген қан тамыры

. Суретте №2 санымен көрсетілген қан тамыр

Нұсқаулық: Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз. Қосжарнақты өсімдіктердің белгілері

Қосжарнақты өсімдіктердің тұқымында екі тұқымжарнағы бар.Оларға бұршақ,үрмебұршақ,жержаңғақ,грек жаңғағы,орман жаңғағы, асқабақ,қарбыз және т.б.Қосжарнақтылардың гүл бөліктерінің саны төрт немес бес еселі.

Қосжарнақтыдардың тұқым саны

Қосжарнақты өсімдіктердің тамыр жүйесінің типі

Қосжарнақты өсімдіктердің жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері

Қосжарнақтылардың гүл бөліктерінің саны

Даражарнақты өсімдіктердің белгілер

Гүлді немесе жабықтұқымды өсімдіктер даржарнақты және қосжарнақты болып екі класқа бөлінеді. Даражарнақты өсімдіктердің тұқым жарнағында бір тұқымжарнағы болады.Бұл класқа дәнді дақылдардан күріш,жүгері,арпа,сұлы,бидай, қарабидай және лалагүлділер тұқымдастары: лалагүл,қызғалдақ,інжугүл,бәйшешек,құртқашаш,пияз, сарымсақ, қасқыржем және т.б.

Даражарнақты өсімдіктердің тамыр жүйесі типі

. Даражарнақты өсімдіктердің жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері

Лалагүл тұқымдастар

Дәнді (астық) дақылдар

А) лалагүл

В) қызғалдақ

С) бәйшешек

D) пияз

E) сұлы

Нұсқаулық: Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз.

Өкпе жұмысының көрсеткіштері.

Өкпеге қанша оттек сыяды? Адам ең терең тыныс алғаннан кейін шығаратын ауа көлемі өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) деп аталады.Әйелдерде өкпенің орташа тіршілік сыйымдылығы -2,7 литр немесе 2700 см3 құрайды.Ер адамдарда бұл көрсеткіш -3,5 литр немесе 3500 см3 болады.ӨТС –өкпе жұмысының маңызды көрсеткіші.ӨТС неғұрлым көп болса,өкпе соғұрлымжақсы жұмыс істейді.Тыныс алу көлемі-500 см3 -0,5 л.Қордағы көлем-1-1,2 литр. Қалдық көлем-1 литр.Ауаның қосымша көлемі-1500см3 -1,5л.

Өкпенің тіршілік сыйымдылығын өлшейтін құрал

Жаңа туған нәресте 1 минутта неше рет тыныс алады

Ересек адам 1 минутта неше рет тыныс алады

Егер оқушының тыныс алу көлемі орташа 500см3 болса,орта есеппен 1 минутта 18 рет тыныс алу қозғалысын жасайтын болса, жасөспірім өкпесі арқылы қанша ауа өтеді?

Бөліп шығару мүшелері арқылы судың, тұздар мен құрамында азот бар зиянды заттардың артық мөлшері шығарылады.Құрамында азоты бар қосылыстар нәруыздар толық ыдырағанда түзіледі.Ол қандай заттар? Олар несепнәр, аммиак, зәр қышқылы.Нефрон-бүйректің функциялық бірлігі.Әрбір бүйректе 1млн-нан артық нефрон болады.Нефрон кеңейтілген бөлік-капсуладан және ирек бүйрек өзекшесінен тұрады.Ерекше эпителий жасушаларының бір қабатынан түзілген нефрон қабырғасы маңызды қызмет –қан тазартуға қатысады.

Суретте №1 санымен көрсетілген нефрон құрылысы

Суретте №3 санымен көрсетілген нефрон құрылысы

Суретте № 5 санымен көрсетілген нефрон құрылысы

Бүйректің қызметі

Нұсқау: Сізге екі контекст және контекстер мазмұны бойынша құрастырылған бір дұрыс жауапты тест тапсырмалары берілген.

Жасуша құрылысы

Барлық тірі организмдер тек микроскоппен ғана көруге болатын ұсақ бөлшектерден тұрады.Бұл бөлшектерді кейіннен жасуша деп атаған. Алғаш «жасуша» атауын 1965 жылы Роберт Гук қолданған және сол уақыттан бері бұл атау  ғылымда бекітілді. Барлық тірі организмдер жасушалардан тұрады. Олардың мөлшері,пішіні әртүрлі, қызметтері де түрліше болады. Дегенмен түрлі организмдер жасушаларының құрылысы мен химиялық құрамында ұқсастықтардың бар екені анықталған.

2-суретте 3 санымен белгіленген органоид

Тек өсімдік жасушасына тән органоид

Бір жасушалы қарапайымдарда қоректің ыдырауына жауапты органоид

Асқорыту жүйесі

Көпжасушалы жануарлардың асқорыту жүйесі эволюция барысында қалыптасты. Біржасушалы жануарларда қоректік заттар денесінің беті – жасуша мембранасы арқылы өтеді немесе арнайы органоидтер тұтып қалады. Кейін тамақ лизосома арқылы жасуша ішінде қорытылды. Бірақ көпжасушалы ағза жасушасына басқа тіршілік иесінің нәруыздары, майлары немесе көмірсулары ыдыраған күйде түсуі қажет. Ағза жасушаларына қоректік заттарды (тамақ нәруыздары, майлары мен көмірсулары) қолжетімді ету үшін асқорыту мүшелері немесе асқорыту жүйесі керек. Яғни асқорыту мүшелері тамақты қорытады – қоректік заттарды құрам бөліктеріне дейін ыдыратады да, осы күйінде оларды дененің барлық жасушаларына бағыттайды.

Көмірсуды ыдырататын фермент

Май ыдырайды

Тағамның ұсақталуы

A) химиялық өңдеу

B) механикалық өңдеу

C) жентектелу

D) сіңірілу