Майда еритін дәрумендер

Мешел ауруының алдын-алу үшін қолданатын дәрумен

Бауыр қызметін реттеуге, жүйке ұлпасы жасушаларының жаңаруына, қан түзілу үшін қажет дәрумен

Заттар тасымалы

Қан құрамы мен қызметі

Қанның қызметі тасымалдау,қорғаныш және гуморальдық деп үш топқа бөлуге болады.Қанның құрамы сұйық бөлік - плазма 55% мен қатты тұнбаға – қан жасушаларына 45 % . Плазма 90 % судан тұрады.Тұздар глюкоза, аминқышқылдары, кейбір гормондар мен басқа заттар суда ериді және еріген күйінде тасымалданады.

Плазмада болатын нәруыздар

Лейкоциттер қанның

Қанның ұюына қатысатын нәруыз

Қанның гуморальдық қызметі

Нұсқаулық: Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз.

Заттар тасымалы

Қан топтары және қан құю. Резус-фактор

Адамда 4 қан тобы бар. Олар эритроциттер бетіндегі арнайы нәруыздар арқылы анықталады.Эритроциттердегі нәруыздар-агглютиногендер, ал плазма нәруыздары- агглютининдер. Қан топтарын рим цифрларымен немесе эритроциттер бетіндегі нәруыздар синтезіне жауапты ген таңбаларымен белгілеу қабылданған.Бірінші қан тобын І немесе 00 деп белгілейді. Оны кез келген топқа құюға болады.Сондықтан қаны бірінші топқа жататын адамды әмбебап донор деп атайды.Төртінші қан тобын ІV немесе АВ деп белгілейді.Төртінші топқа жататын адамды әмбебап рецепиент деп атайды.

Тобы сәйкес келмейтін қан құйған кезде эритроциттердің бір-біріне жабысуы

Егер анасының резус-факторы жоқ болса,ал бала қанында резус – факторы болса ...

Әмбебап рецепиент болатын қан тобы

Әмбебап донор болатын қан тобы

Координация және реттелу, биофизика

Эндокринді бездерінің қызметі

Эндокринді бездер қызметінің бұзылуын үлкен екі топқа бөлуге болады. Ағзада гормондар мөлшерінен көп бөлінсе гиперфункция, мөлшерінен аз бөлінсе гипофункция деп атайды.Ішкі секреция бездеріне гипофиз, қалқанша

без, қалқаншамаңы без, бүйрекүсті бездері және т.б. бездер жатады.

Адреналин гормонын бөлетін бездері

Тироксин гормонының құрамына кіретін элемент

Қалқанша без гормоны

Ағзадағы зат алмасуды реттейтін гормон

Нұсқаулық : Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап берініз

Жасушалық құрылымдар

 Жасушалық құрылымдар-жасушаның ұсақ органоидтерін де, оның едәуір ірі бөлікерін де біріктіретін түсінік. Эукариоттық жасуша бөлімдеріне цитоплазма, қабықша, ядро жатады. Жасуша — тірі организмдердің (вирустардан басқа) құрылымының ең қарапайым бөлігі, құрылысы мен тіршілігінің негізі; жеке тіршілік ете алатын қарапайым тірі жүйе. Жасуша өз алдына жеке организм ретінде(бактерияда,қарапайымдарда, кейбір балдырлар мен саңырауқұлақтарда) немесе көп жасушалы жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтардың тіндері

мен ұлпаларының құрамында кездеседі. Тек вирустардың тіршілігі жасушасыз формада өтеді.

 Май мен нәруызды заттардан түзіліп, жасушаның сыртын қаптайды

Ядро ішіндегі сұйықтық

Суретте № 1 санымен көрсетілген органоид

Суретте № 2 санымен көрсетілген органоид

Нұсқаулық : Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап берініз

Асқорыту үдерісі және ферменттердің рөлі

Асқорыту ферменттері- бұл астың ыдырау реакциясын тездететін , яғни органикалық заттарды қорытатын нәруыздар. Асқорыту нәтижесінде қорек құрамындағы нәруыздар, майлар, мен көмірсулар қаңға сіңіріліп, ағзамыздың жасушалары бойынша таралуға қабілетті заттарға айналады. Ферменттер-химиялық реакцияларды жүздеген және мыңдаған есе жылдамдататын ерекше катализатор-нәруыздар. Асқорыту бездері сыртқы секреция бездеріне жатады. Олар өздерінен бөлінетін сөлді арнайы өзектер арқылы асқорыту мүшелеріне бөледі. Әрбір асқорыту безінің бөлінетін сөлінің өз атауы бар.

 Асқорыту жолының кенейген бөлігі

Нәруыздарды аминқышқылдарына дейін ыдырататын фермент

Сілекей ферменті

Ұйқы безінің басты ферменті

Нұсқаулық : Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап берініз

Адамның асқорыту жүйесі

Адамның асқорыту жүйесі басқа көптеген жоғары құрылымды ағзалардағы сияқты үш: физикалық (қоректі ұсақтау), химиялық (асқорыту сөлінің әсерінен астың қорытылуы) және физиологиялық (қоректік заттардың қаңға сіңірілуі) үдерістен тұрады. Асқорыту жүйесі түтік тәрізді мүшелерден және ас қорыту бездерінен тұрады. Филогенездік және онтогенездік тұрғыдан асқорыту жүйесін төрт бөлімге бөледі: бес бөлімді — ауыз жұтқыншақ (аран), алдыңғы бөлімді - өңеш пен қарын (асқазан), ортаңғы бөлімді — ащы ішектер (он екі елі ішек, аш ішек, мықын ішек) мен ірі асқорыту бездері (ұйқы безі, бауыр), артқы бөлімді - жуан ішектер (бүйен, тоқ ішек, тік ішек) құрайды.

  Тыныс алу және асқорыту жүйесінің ортақ бөлімі

Асқазан қабырғасы тегіс салалы бұлшық еттің...... қабатынан тұрады

Суретте № 4 санымен көрсетілген мүше

Суретте № 8 санымен көрсетілген мүше

Нұсқаулық : Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап берініз

Жасушалық цикл

Жасуша тіршілігін бірнеше фазалық цикл түрінде сызба-нұсқада көрсетуге болады. Жасушалық цикл -аналық жасушаның біліну арқылы түзілген жаңа жасушаның өзіндік бөлінуге дейінгі кезен.Жасушалық цикл 2 кезеңге : бөлінуге даярлық – интерфаза және бөліну үдерісі- митозға бөлінеді

 Интерфаза ....... сатыдан тұрады

Митоз ..... фазадан тұрады