Реттік сан есімнің жұрнақтары

Келер шақта тұрған сөз

Зат есімдер қатарын көрсет

Күрделі сан есімді белгіле

Қанша? неше? сұрағына жауап беретін сан есім

Іс-әрекеттің мезгілін, мекенін, сын-қимылын білдіретін сөз табы

Табыс септігінде тұрған сөз: Бақберген інісімен орманды аралады.

Мақалдағы сан есімнің түрі: Болар адам он бесінде бас болар, болмас адам қырық бесінде жас болар.

Асты сызылған сөзге қатысты нұсқа:

ӨзіӨзі_ болған қыз, төркінін танымайды.

ІІ жақта сыпайы түрде тәуелденіп тұрған сөз

Тәуелдеулі зат есімді белгіле

Ілік септігінің сұрақтары

Жіктік жалғауының II жағында тұрған сөздер қатары

Жатыс септігінің сұрақтары

Сан есім нешеге бөлінеді?

ІІ жақта сыпайы түрде тәуелденіп тұрған сөз

Сан есімі бар сөйлемді тап

Шығыс септігінде жіктеліп тұрған сөзі бар сөйлем

Атау септігінде тұрған сөзді белгіле

Атақты Әмір Темір өзінің жорыққа бара жатқан жолында қазіргі Түркістан жерін басып өтіпті. Маңайындағыларға әлденені айтып, бұрылып жүре бергенде, бас киімі жерге түсіп қалған екен, соны аламын деп иіле бергенде, «Япыр-ау, неге мұны иіліп өзім алдым. Өзім иілмей-ақ маңымдағылар әперер еді ғой. Өмірде иілмеген адам едім, сірә, мына төмпешікте сондай бір қадірлі, атақты данышпан, ғұлама біреудің жатқаны ғой, – деп ойлайды да, әскерін тоқтатып сол жерге түнейді».
Түнеп жатып түс көреді. Түсіне ғұлама кіріп: «Мен Қожа Ахмет Ясауи боламын, ғылымға қызмет еттім, – дейді. «Бірақ ескерусіз жатырмын. Егер сен маған белгі орнатпасаң, осы жолы жауыңнан жеңіліп қайтасың», – дейді.
Таңертең Темір молда шақырып, аят оқытып, елге уәдесін береді. Қайтып келіп, мазар орнатпақшы болады. Сөйтіп жауын жеңіп келіп, қазіргі Қожа Ахмет Ясауи кесенесін салған екен.

Жауын жеңіп қайтқан Темір қандай құрылыс салғызады?

Атақты Әмір Темір өзінің жорыққа бара жатқан жолында қазіргі Түркістан жерін басып өтіпті. Маңайындағыларға әлденені айтып, бұрылып жүре бергенде, бас киімі жерге түсіп қалған екен, соны аламын деп иіле бергенде, «Япыр-ау, неге мұны иіліп өзім алдым. Өзім иілмей-ақ маңымдағылар әперер еді ғой. Өмірде иілмеген адам едім, сірә, мына төмпешікте сондай бір қадірлі, атақты данышпан, ғұлама біреудің жатқаны ғой, – деп ойлайды да, әскерін тоқтатып сол жерге түнейді».
Түнеп жатып түс көреді. Түсіне ғұлама кіріп: «Мен Қожа Ахмет Ясауи боламын, ғылымға қызмет еттім, – дейді. «Бірақ ескерусіз жатырмын. Егер сен маған белгі орнатпасаң, осы жолы жауыңнан жеңіліп қайтасың», – дейді.
Таңертең Темір молда шақырып, аят оқытып, елге уәдесін береді. Қайтып келіп, мазар орнатпақшы болады. Сөйтіп жауын жеңіп келіп, қазіргі Қожа Ахмет Ясауи кесенесін салған екен.

Темірдің жерге иілу себебі

Атақты Әмір Темір өзінің жорыққа бара жатқан жолында қазіргі Түркістан жерін басып өтіпті. Маңайындағыларға әлденені айтып, бұрылып жүре бергенде, бас киімі жерге түсіп қалған екен, соны аламын деп иіле бергенде, «Япыр-ау, неге мұны иіліп өзім алдым. Өзім иілмей-ақ маңымдағылар әперер еді ғой. Өмірде иілмеген адам едім, сірә, мына төмпешікте сондай бір қадірлі, атақты данышпан, ғұлама біреудің жатқаны ғой, – деп ойлайды да, әскерін тоқтатып сол жерге түнейді».
Түнеп жатып түс көреді. Түсіне ғұлама кіріп: «Мен Қожа Ахмет Ясауи боламын, ғылымға қызмет еттім, – дейді. «Бірақ ескерусіз жатырмын. Егер сен маған белгі орнатпасаң, осы жолы жауыңнан жеңіліп қайтасың», – дейді.
Таңертең Темір молда шақырып, аят оқытып, елге уәдесін береді. Қайтып келіп, мазар орнатпақшы болады. Сөйтіп жауын жеңіп келіп, қазіргі Қожа Ахмет Ясауи кесенесін салған екен.

Жорыққа бара жатқан Темірдің басып өткен жері

Көктем күнінің жылы, жарық сәулесі жерге түсіп, қар еріп жатыр. Күнгей жақ ала шұбар бола бастады. Қарға ұзақ қарқылдап жүр. Қамбар отағасы бірдеңе істеп жатыр. Қолында арасы бар. Қасында қаумалап балалар жүр.

– Ата, не істеп жатырсыз?

– Қонағыма үй істеп жатырмын.

– Қонағыңыз қандай?

– Қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай... – деп қарт жымияды. 
Қарттың сөзіне түсіне алмай, балалар тұрып-тұрып тарасты.

Қар кетті. Күн шықты. Күн шайдай ашық еді. Бір топ қараторғай ауыл үстіне келіп, жалт бұрылады, олай-бұлай айналды да, саусылдап ұшады. 
Биік сырғауылдың басында Қамбар атаның істеген кішкене үйшігі қалқиып тұр. Қараторғайлар ұшып ауылға келді. Біреуі барып үйшіктің басына қонды. Жан-жағына жалтақтап қарады да, үйшіктің дөңгелек тесігінен ішіне кіріп кетті. Өзге торғайлар да ағаштың басынан орын алып, ұшып-қонып жүр. 
Бауда, көк шөптің арасында жыбырлап жүрген қоңыздар көп. Айнала ұшқан шыбын-шіркей қаншама. Манағы үйшікке кірген қараторғай сонда мекендеп алды. Күзге шейін кетпеді. Қамбар атай шөп шапса, қараторғайы шегіртке қырады.  
Қамбар атайдың «қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай» дегені сол қараторғай екен.

Мәтіндегі негізгі ой

Көктем күнінің жылы, жарық сәулесі жерге түсіп, қар еріп жатыр. Күнгей жақ ала шұбар бола бастады. Қарға ұзақ қарқылдап жүр. Қамбар отағасы бірдеңе істеп жатыр. Қолында арасы бар. Қасында қаумалап балалар жүр.

– Ата, не істеп жатырсыз?

– Қонағыма үй істеп жатырмын.

– Қонағыңыз қандай?

– Қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай... – деп қарт жымияды. 
Қарттың сөзіне түсіне алмай, балалар тұрып-тұрып тарасты.

Қар кетті. Күн шықты. Күн шайдай ашық еді. Бір топ қараторғай ауыл үстіне келіп, жалт бұрылады, олай-бұлай айналды да, саусылдап ұшады. 
Биік сырғауылдың басында Қамбар атаның істеген кішкене үйшігі қалқиып тұр. Қараторғайлар ұшып ауылға келді. Біреуі барып үйшіктің басына қонды. Жан-жағына жалтақтап қарады да, үйшіктің дөңгелек тесігінен ішіне кіріп кетті. Өзге торғайлар да ағаштың басынан орын алып, ұшып-қонып жүр. 
Бауда, көк шөптің арасында жыбырлап жүрген қоңыздар көп. Айнала ұшқан шыбын-шіркей қаншама. Манағы үйшікке кірген қараторғай сонда мекендеп алды. Күзге шейін кетпеді. Қамбар атай шөп шапса, қараторғайы шегіртке қырады.  
Қамбар атайдың «қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай» дегені сол қараторғай екен.

Мәтінге сәйкес келетін тақырып

Көктем күнінің жылы, жарық сәулесі жерге түсіп, қар еріп жатыр. Күнгей жақ ала шұбар бола бастады. Қарға ұзақ қарқылдап жүр. Қамбар отағасы бірдеңе істеп жатыр. Қолында арасы бар. Қасында қаумалап балалар жүр.

– Ата, не істеп жатырсыз?

– Қонағыма үй істеп жатырмын.

– Қонағыңыз қандай?

– Қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай... – деп қарт жымияды. 
Қарттың сөзіне түсіне алмай, балалар тұрып-тұрып тарасты.

Қар кетті. Күн шықты. Күн шайдай ашық еді. Бір топ қараторғай ауыл үстіне келіп, жалт бұрылады, олай-бұлай айналды да, саусылдап ұшады. 
Биік сырғауылдың басында Қамбар атаның істеген кішкене үйшігі қалқиып тұр. Қараторғайлар ұшып ауылға келді. Біреуі барып үйшіктің басына қонды. Жан-жағына жалтақтап қарады да, үйшіктің дөңгелек тесігінен ішіне кіріп кетті. Өзге торғайлар да ағаштың басынан орын алып, ұшып-қонып жүр. 
Бауда, көк шөптің арасында жыбырлап жүрген қоңыздар көп. Айнала ұшқан шыбын-шіркей қаншама. Манағы үйшікке кірген қараторғай сонда мекендеп алды. Күзге шейін кетпеді. Қамбар атай шөп шапса, қараторғайы шегіртке қырады.  
Қамбар атайдың «қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай» дегені сол қараторғай екен.

Қамбар ата «Қонағым қол басындай, мінезі қорғасындай» деп нені айтты?

Мұраттың бастауы

   Ойын алаңының арғы жағында кішкене жартастың түбінде бір топ құрақ өсіп тұрған. Бірде соның жанына барып, демалып отырдық.

   – Бұрын осы жерде бастау болған дейді атам. Әне жер дымданып жатыр. Қазып көрсек қайтеді? Мүмкін су шығар, – деді Мұрат. Оның сөзін әркім өзінше күлкіге айналдырып жіберді.

    – Мейлі, күле беріңдер, – деп, Мұрат өкпелеп кетіп қалды. Біз қайтадан ойынға кіріскенбіз.

   – Мұрат келе жатыр, – деп, бір бала дауыстап жіберді.

  Жалт қарасақ, Мұрат келе жатыр екен. Қолында күрегі бар. Ол әлгі ойпаң жерді қазуға кірісті. Екі-үш күрек бойы қазғанда су шығып, бүлкілдеп аға бастады.

 Бізде үн жоқ. Мұрат бізге күле қарап:

– Бастаудың мөлдір суын ішіңдер, – деді.

Біз бастау суын қос уыстай іліп алып, ішіп жатырмыз. Салқын су қандай тамаша десеңші!

Мұраттың сөзін балалар қалай қабылдады

Мұраттың бастауы

   Ойын алаңының арғы жағында кішкене жартастың түбінде бір топ құрақ өсіп тұрған. Бірде соның жанына барып, демалып отырдық.

   – Бұрын осы жерде бастау болған дейді атам. Әне жер дымданып жатыр. Қазып көрсек қайтеді? Мүмкін су шығар, – деді Мұрат. Оның сөзін әркім өзінше күлкіге айналдырып жіберді.

    – Мейлі, күле беріңдер, – деп, Мұрат өкпелеп кетіп қалды. Біз қайтадан ойынға кіріскенбіз.

   – Мұрат келе жатыр, – деп, бір бала дауыстап жіберді.

  Жалт қарасақ, Мұрат келе жатыр екен. Қолында күрегі бар. Ол әлгі ойпаң жерді қазуға кірісті. Екі-үш күрек бойы қазғанда су шығып, бүлкілдеп аға бастады.

 Бізде үн жоқ. Мұрат бізге күле қарап:

– Бастаудың мөлдір суын ішіңдер, – деді.

Біз бастау суын қос уыстай іліп алып, ішіп жатырмыз. Салқын су қандай тамаша десеңші!

Мәтін мазмұнына сай мақал

Мұраттың бастауы

   Ойын алаңының арғы жағында кішкене жартастың түбінде бір топ құрақ өсіп тұрған. Бірде соның жанына барып, демалып отырдық.

   – Бұрын осы жерде бастау болған дейді атам. Әне жер дымданып жатыр. Қазып көрсек қайтеді? Мүмкін су шығар, – деді Мұрат. Оның сөзін әркім өзінше күлкіге айналдырып жіберді.

    – Мейлі, күле беріңдер, – деп, Мұрат өкпелеп кетіп қалды. Біз қайтадан ойынға кіріскенбіз.

   – Мұрат келе жатыр, – деп, бір бала дауыстап жіберді.

  Жалт қарасақ, Мұрат келе жатыр екен. Қолында күрегі бар. Ол әлгі ойпаң жерді қазуға кірісті. Екі-үш күрек бойы қазғанда су шығып, бүлкілдеп аға бастады.

 Бізде үн жоқ. Мұрат бізге күле қарап:

– Бастаудың мөлдір суын ішіңдер, – деді.

Біз бастау суын қос уыстай іліп алып, ішіп жатырмыз. Салқын су қандай тамаша десеңші!

Мараттың әңгімесіне арқау болған не?

Қатаң дауыссыз дыбыстар қатары