Ырғақтылық

Жер шарының географиялық қабығы құрамына атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера кіреді. Барлық осы жүйелер түрлі факторлар әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Жанды және жансыз табиғаттағы тіршіліктің өмір сүру және даму заңдылықтарының бірі - ондағы үдерістердің қайталанып отыруы болып табылады. Белгілі бір кезең аралығында ұқсас құбылыстардың қайталанып отыруы ырғақтылық деп аталады. Ырғақтылық заңдылықтарын танып-білу географиялық үдерістерге алдын-ала ұзақ мерзімдік болжам жасау үшін қажет.

2. 2.Географиялық қабықтың ырғақтылығы неге байланысты?

Табиғи үдерістердің жылдық ырғақтылығы неге байланысты?                                         

Ырғақтылық заңдылығына Жетісу Алатауының Жоңғар қақпасындағы ... желдері мысал болады:

                                     Климат белдеулері

Жер климатын қалыптастыратын негізгі факторлар – Күн сәулесі, ауа массаларының айналымы және төсеніш бет. Күн сәулесі жер бетіне жетіп, қыздырады, одан ауа қызады. Ауа массаларының айналымынан Еуразияда пассат және батыс ауа тасымалы жүреді. Батыс тасымалы қыста әрекет етеді. Жазда, құрлық қызған кезде мұхиттық ауа массалары құрлыққа қарай орын ауыстырады. Осылайша муссондық ауа тасымалы пайда болады. Ауа массалары қалыптасқан орнына қарай ажыратылады. Солтүстік Мұзды мұхит үстінде  – арктикалық, қоңыржай ендіктерде – қоңыржай, тропиктік аудандарда – тропиктік ауа массалары. Қоңыржай және тропиктік ендіктер теңіздік және континенттік деп бөлінеді.

Экваторлық ауа массасы жыл бойы жоғары температурамен және ауаның қатты ылғалдылығымен ерекшеленеді.

1. Күн радиациясының түрлері

Пассаттар –  бұлар  ... соғатын желдер:

Климат белдеулері

Жер климатын қалыптастыратын негізгі факторлар – Күн сәулесі, ауа массаларының айналымы және төсеніш бет. Күн сәулесі жер бетіне жетіп, қыздырады, одан ауа қызады. Ауа массаларының айналымынан Еуразияда пассат және батыс ауа тасымалы жүреді. Батыс тасымалы қыста әрекет етеді. Жазда, құрлық қызған кезде мұхиттық ауа массалары құрлыққа қарай орын ауыстырады. Осылайша муссондық ауа тасымалы пайда болады. Ауа массалары қалыптасқан орнына қарай ажыратылады. Солтүстік Мұзды мұхит үстінде  – арктикалық, қоңыржай ендіктерде – қоңыржай, тропиктік аудандарда – тропиктік ауа массалары. Қоңыржай және тропиктік ендіктер теңіздік және континенттік деп бөлінеді.

Экваторлық ауа массасы жыл бойы жоғары температурамен және ауаның қатты ылғалдылығымен ерекшеленеді.

Ылғалдылығы жоғары және қоңыржай температуралы ауа массасы?

Жыл бойы ауа температурасы +24°С, +25°С және күн сайынғы жылы жауын-шашынды қалыптастыратын ауа массалары