Font size
WorksheetsФ302
Total questions: 50
Worksheet time: 38mins
Табиғи төтенше жағдайлардың оларды тудыратын қауіпті табиғи құбылыстарға сәйкес жіктелуін атаңыз:
ғарыштық
әлеуметтік
техногенді
геофизикалық
геологиялық
Геологиялық қауіпті құбылыстарға жатады
көшкін
опырылымдар, сел
тас үйінділері, қар көшкіні
жартастар, қуыстар, беткейлер
ойпаттар, жыралар, орлар
Су тасқынының түрлері
дауыл нөсері
су тасқыны
судың ернеуден асуы
бөгеттердің бұзылуы кезіндегі су басу
құйын
Гидродинамикалық қауіпті нысандарға жатады
дамбалар
жасанды тоғандар
бөгеттер
су қоймалары
көлдер
Жер сілкінісінің негізгі сипаттамаларын (көрсеткіштерін) атаңыз:
топырақ тербелісінің ұзақтығы
ошақтың тереңдігі
магнитудасы
жер бетінің тербеліс қарқындылығы
топырақ тербелістерінің ұзақтығы
Қоршаған ортаға әсер ететін жанартаулар бөлінеді
тыныш
орташа белсенді
сөнген
ұйқыдағы
белсенді жанартау
Төменде келтірілген тізбелердің қайсысы табиғи өрттерге жатады
таудағы
Орман
жер үсті
Дала
жер асты
Орман өрттерін сөндіру әдістерін (тәсілдерін) атаңыз:
техниканы пайдалана отырып өрт сөндіру командаларымен
өрттің алдыңғы шебін жанғыш материалдармен өртеу
күшті қысымды сумен отты сөндіру
сумен және өрт сөндіргіш ерітінділермен сөндіру
авиацияны қолдана отырып сөндіру.
ТЖ-да халықты қорғау тәсілдері мен іс-шараларын көрсетіңіз:
халықты ТЖ әрекет етуге оқыту
құлақтандыру сигналдары бойынша тұрғындармен жаттығу іс-әрекеттерін өткізу
халықты уақтылы хабардар ету
радиацияға қарсы және химияға қарсы қорғау іс-шаралары (РҚ және ХҚШ)
қорғаныс құрылыстарындағы панаханаларда жасыру
Келесі нұсқалардың ішінен төтенше жағдайда тұрғындарды қорғаудың ең жақсытәсілдері мен шараларын табыңыз және тізімдеңіз:
қауіптердің мониторингі
жеке қорғану құралдарын пайдалану
эвакуациялық іс-шаралар өткізу (халықты қаладан тыс, қала сыртындағы аймаққа көшіру, орналастыру)
халықты ТЖ әрекет етуге оқыту
тұрғындарды қорғану тәсілдеріне оқытуды ұйымдастыру және өткізу
ТЖ қаупі жарияланған кезде тұрғындардың іс-әрекетін сипаттаңыз.
қала сыртындағы аймаққа эвакуациялауға (орналастыруға) дайындықты бастау
үйдегі есіктер мен терезелерді мықтап жабуды бастау керек
қалалық, аудандық БАҚ, радионүктелер, теледидар және т.б үнемі қосылып тұруы тиіс
панаханалардың (баспаналардың) орналасқан жерін нақтылау, қажет болған жағдайда РҚП немесе қарапайым панаханаларды жабдықтауға кірісу
ЖҚҚ, оның ішінде медициналық құралдарды алу және қолданысқа дайындау
АҚ шеңберінде оқу орнының әрбір студенті (білім алушы) не істей алатынынсипаттаңыз.
ЖҚҚ және ұжымдық қорғауды пайдалана білу
тыныс алу мүшелерінің қарапайым ЖҚҚ жасай білу
дененің ашық бөліктерін ішінара санитариялық өңдеуді және киім мен аяқ киімді ішінара санитариялық өңдеуді жүргізу
радиациялық және химиялық барлау және дозиметриялық бақылау аспаптарымен жұмыс істеу
радиациялық химиялық бақылау бекетінің (РХБ) және басқа да құралымдардың құрамында әрекет ету.
Әрбір студент (білім алушы) ТЖ кезінде АҚ шеңберінде қандай әрекет ете алуы тиіс.
радиациялық және химиялық барлау және дозиметриялық бақылау аспаптарымен жұмыс істеу
АҚ нормативтерін жылдам және сенімді орындау
радиациялық химиялық бақылау бекетінің (РХБ) және басқа да құралымдардың құрамында әрекет ету
АИ - 2 қолдана білу
зақымданғандар мен жараланғандарға алғашқы көмек көрсету
ТЖ-дағы іс-қимылдарын оқытып үйрететін тұрғындардың санаттарын көрсетіңіз:
зейнеткерлер мен мүгедектер
ықтимал қауіпті объектілердің қызметкерлері
ұйымдарда, мекемелерде және экономика объектілерінде жұмыс істейтін барлық азаматтар.
барлық жұмыс істемейтін азаматтар
әр түрлі білім беру мекемелерінің барлық білім алушылары
Тұрғындарды қорғау саласында АҚ алты негізгі мәселені шешеді, төмендегі тізімнен үшеуін көрсетіңіз.
Тұрғындарды әскери іс-қимылдар жүргізу кезінде немесе осы іс-қимылдар салдарынан туындайтын қауіптерден қорғау тәсілдеріне үйрету
Әскери іс-қимылдар жүргізу кезінде немесе осы іс-қимылдар салдарынан туындайтын қауіптер туралы тұрғындарды хабардар ету
Тұрғындарды, материалдық және мәдени құндылықтарды қауіпсіз аудандарға эвакуациялау
басқа да қажетті іс-шараларды өткізу
халықты ТЖ туралы ақпараттандыру
Халықты қорғау саласында АҚ алты негізгі міндетті шешеді. Үш дұрыс нұсқанытабыңыз.
тұрғындарды ТЖ туралы ақпараттандыру
ТЖ болжау
тұрғындарды панаханамен қамтамасыз ету және ЖҚҚ беру
Әскери іс-қимылдарды жүргізу кезінде халық үшін қауіп туындаған жағдайда АҚ және ЖШЖ жүргізу, оның ішінде алғашқы медициналық көмек көрсетуді, жедел тұрғын үйлер ұсынуды және басқа да қажетті шараларды қабылдау
Әскери іс-қимылдар жүргізу кезінде немесе осы іс-қимылдар салдарынан туындайтын өрттерге қарсы күрес
"Ұлттық қауіпсіздік" стратегиясын жасау мен іске асырудың басты міндеттеріқандай"
ҚР азаматтарының жалпы өмір сапасын жақсарту, оларға тұрақты жалақы мен зейнетақыны қамтамасыз ету
елдің қорғаныс қабілетін нығайту
саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету
кредиттер бойынша борыштармен есеп айырысу
елдің барлық құқық тәртібін нығайту, Мемлекеттік қауіпсіздік және қорғанысты қамтамасыз ету
Діни лаңкестікке (терроризмге) жатады
сектанттық храмдар салу және христиан дінінің бөлінуі
лаңкестердің діни сенімін танып білдіру
лаңкестердің діни сенімін растату
басқа діни сенімдерді жою
азаматтардың материалдық және әлеуметтік қорғалуын арттыру, жастардың бос уақыты мен демалысы мәселелерін жетілдіру
Күдікті зат табылған кездегі азаматтардың іс-әрекеттері:
затты зерттеп, қорытынды жасауға тырысыңыз
жедел жәрдем шақырыңыз
байқалған затты ұстамаңыз
бөгде затты байқаған уақытты белгілеңіз
полицияның келуін күтіңіз.
Ықтимал жарылыстың белгілеріне жатады
пәтердің есігінде біреудің сөмкесі, портфелінің ілініп тұруы
көліктердің астында ілінетін сымдардың, оқшаулағыш таспалардың болуы
табылған заттан шыққан шу: сағаттың тықылы, шертулер, шытынаудың естілуі
белгісіз адамдардың үй айналасында жүруі
үйдің жанында отын ағаштар үйіндісі мен басқа да көлемді заттардың болуы
Жарылыс болу қаупі бар кездегі сіздің әрекеттеріңіз
Төтенше жағдай министрлігіне (ТЖМ) қоңырау шалу
қауіпті аймақтан (вокзал, әуежай, КРЦ, ТЦ) тез кетуге тырысамын
жерге етпеттеп жатып, бет пен басты екі қолмен қорғап - ең қауіпсіз жағдайды ыңғайластыру
затты залалсыздандыру үшін маман іздеу
үй-жайда жүргенде, терезелерден, теледидардан, айна, шам, есік ойығынан алшақтау
Егер сіз кепілге алынғандардың қатарында болсаңыз, сіздің мінез-құлқыңыз:
лаңкестердің бұйрықтарына көңіл аудармау
сіздің мақсатыңыз - тірі қалу
лаңкестің талаптарын орындау
лаңкестің көзіне тіке қарамаңыз
жеке гигиена ережелерін сақтау
Егер сізді террорлық шабуыл кезінде кепілге алған болса, не істеуге болмайды
кез келген іс-әрекет жасауға рұқсат сұрамау
көбірек қозғалу, тұру, бір орыннан екінші орынға өту, дәретханаға жиі бару
кез-келген әрекетті жасауға рұқсат сұраңыз
қылмыскерлердің талаптарын орындаңыз, олармен ұрыспаңыз, тәуекелге бармаңыз
өз өміріңізді, басқалардың өмірін сақтап, толық мойынсұнушылықты көрсету
өзін әдепсіз ұстау, лаңкестердің талаптарын орындамау
Егер сіз кепілге алынған болсаңыз, сіздің әрекеттеріңіз
мен белсенді әрекет етіп олардан құтылуға тырысамын
қылмыскерлерді қару қолдануға арандатпау
олардың көздеріне тіке қарамау, балағаттау, қорлау, кемсіту сөздеріне мән бермеу тіл тигізбеу, өзін әдепті ұстау
өз өміріңізбен, басқалардың өмірін сақтап қалу үшін қылмыскерлердің талаптарын орындаңыз, олармен ұрыспаңыз, тәуекелге бармаңыз, толық мойынсұнушылықты көрсету
мен өзімнің мінез-құлқыммен наразылық білдіремін және өзімді кемсітпеймін
Сіздің пәтеріңіздің есігі бұзылған немесе ашылған, сіздің әрекеттеріңіз
пәтерді бұзу фактісін анықтау үшін көршілерді шақырыңыз
шұғыл кіріп, пәтердегі жағдайды біліңіз
полиция бөлімшесіне пәтерге бөгде кісінің кіргені немесе бұзу фактісі туралы ұялы телефон немесе көршілердің телефоныны арқылы хабарлау
пәтерге кірмеңіз, полиция қызметкерлерінің келуін күтіңіз
көршілердің көмегімен үйден (пәтерден) балкон, лоджиялар, өрт люктері мен баспалдақтар арқылы шығуды бақылауды ұйымдастырыңыз.
Лифттегі шабуылды болдырмауға арналған әрекеттеріңіз...
лифтке кірген кезде бейтаныс адаммен амандасыңыз
лифтке кірген кезде онымен сөйлесуге және танысуға тырысыңыз
егер сізге қорқыныш тудыратын бейтаныс адам болса, лифт кабинасына кірмеңіз
лифтегі бейтаныс адамға арқаңызда тұрмаңыз, оның әрекеттерін бақылаңыз
лифтте шабуыл жасаған кезде өзіңізді кез-келген тәсілмен қорғаңыз - шу шығарыңыз, айқайлаңыз, кабинаның қабырғаларын қатты ұрыңыз.
Көшеде шабуылдың алдын алу үшін сіздің әрекеттеріңіз...
криминогендік жағдайы қолайсыз аудандарға барудан бас тарту
кешкі уақытта қоғамдық орындарда ұзақ тұрмаңыз
егер ізіңізге түссе, көшенің арғы бетіне өтіңіз. Егер қудалаушы соңыздан қалмаса, оны адам көп жиналатын жерге немесе жарықтандырылған ғимаратқа жақындатуға тырысыңыз. Қауіп туындаса, кез келген есікке қоңырау шалыңыз, есікті аяғыңызбен қағыңыз. Егер ешкім ашпаса, терезені сындырыңыз
ешқашан өзіңіздің әлсіздігіңіз бен қорқынышыңызды көрсетуге себеп бермеңіз, зергерлік бұйымдарыңызды және ақшаны бермеңіз
зиянкестердің көлігі білінбей сырт жағыңыздан келіп қалмауын қадағалай, тротуар бойымен көше қозғалысын бетке ала жүріңіз
Көшедегі зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін сіздің әрекеттеріңіз...
жарақат алмау үшін қашуға тырыспаңыз
мүмкіндігінше бар күшіңізді салып қашып кету
егер бұл сіздің үйіңіздің немесе кіреберістің жанында орын алса, шу шығарыңыз, адам жоқ жерде айқайлаудың пайдасы жоқ - бұл қылмыскердің ойын одан әрі бұзады
адамдар аз жүретін жерде, оларды көмекке шақырып қатты шу шығарыңыз
зорлаушыны бар күшімен ұрыңыз (шатқа, тірсекке, тізеге), оның бетін тістеңіз немесе тырнап алыңыз және т.б.
Көлікке жасалған шабуылды болдыртпауға арналған әрекеттеріңіз...
егер көлік тұрағында күдікті адамдар болса, көлікке жақындауға асықпаңыз, тіпті оны ашпаңыз, бөтен машина сияқты кейіп танытыңыз
көлікті ұрлау кезінде шу көтеріңіз. Алғашқы таспен машинаның әйнегін сындыруға тырысыңыз, қылмыскерлердің белгілері мен қозғалыс бағытын есте сақтаңыз. Дереуполицияға қоңырау шалыңыз
тәуліктің қараңғы уақытында көлікке жақындап, отыру алдында кілтті қолда ұстап салонда ешкім жоқ екеніне көз жеткізеді
ұрлық кезінде шуды көтермеу, қылмыскерлердің белгілерін және
қозғалыс бағыты есте сақтаңыз
қараңғыда кілттерді алмауға тырысыңыз , оларды түсіріп аласыз, сосын таба алмайсыз
Пәтерде өрт болған кездегі әрекеттеріңіз...
өрттің алғашқы белгілерінде (түтіннің иісі, жалынның шарпуы және т. б.) өртті сөндіру және оның пәтердің барлық аумағына таралмайтындай шаралар қолдану
112, 01 телефоны бойынша ТЖМ өрт сөндіру бөліміне хабарлау
туған-туысқандар мен жақындарға өрт туралы хабарлау, көршілерді көмекке шақыру
егер жоғары температураның әсерінен пәтерден баспалдақ арқылы шығу мүмкін емес болса, балконға еңбектеп барып, есікті жауып, өтіп бара жатқан адамдарды көмекке шақыру қажет, бұл ретте міндетті түрде өрт сөндірушілерді қарсы алып, өрт орнын көрсету қажет
тыныс алу мүшелерін түтіннен және жану өнімдерінен уланудан қорғау үшін
дәке таңғышын, сүлгіні, суға малынған тығыз матаның бір бөлігін қолданыңыз
Электрқұрылғының жануы кезіндегі сіздің әрекеттеріңіз...
алаңға шығу және автоматты электр қалқанын сөндіру
егер токтан ажыратылғаннан кейін аспаптың жануы тоқтамаса, оған қайнаған су құйыңыз
өрт күзетін шақыру
жалаң қолыңызбен сымды ұстамаңыз, құрғақ сүлгімен немесе құрғақ пластик пакетпен алыңыз да, сымды розеткадан ажыратыңыз
балалар мен қарттарды пәтерден шығару
Егер сіздің үстіңіздегі киім өртенген болса, не істеу керек
көшеде болсаңыз, жерге жата қалыңыз, топыраққа, құмға, қарға аунаңыз - бұл отты жалынды бәсеңдетуге көмектеседі
жүгірмеңіз - бұл жанудың одан әрі өршуіне ықпал етеді
үстіңіздегі жанып жатқан киімді шешіп тастауға тырысыңыз
ағаш бұтақтарымен соққылап сөндіруге тырысыңыз
жақын маңдағы өзенге жүгіріп, суға түсуге асығыңыз
Киімнің жануы кезіндегі әрекеттеріңіз...
киімі жанып жатқан адамға тығыз синтетикалық мата, пальто, көрпе және т. б. лақтырып, басын жабыңыз
ағаш бұтақтарымен соққылап сөндіруге тырысыңыз
жанып жатқан киімді шешіп лақтыруға тырысыңыз
егер киімді шешіп тастау мүмкін болмаса, киімі жанып жатқан адамға тығыз (жоқ синтетикалық) мата, пальто, көрпе және т.б. лақтырыңыз, жану өнімдері тұншықтырмас үшін басын ашық қалдырыңыз
отты жалынға су құйыңыз, топырақ шашыңыз
Пәтерде газдың иісін сезініп анықталған кездегі әрекеттеріңіз...
барлық терезелер мен есіктерді жабыңыз
авариялық газ қызметіне қоңырау шалмаңыз
газ кранын жауып, барлық терезелер мен есіктерді ашыңыз ( жел өтпесін жасаңыз), барлық бөлмелерді мұқият желдетіңіз
егер кран жабылғаннан соң газдың иісі қалса, барлығын пәтерден шығарыңыз, телефонды өшіріңіз, пәтерден шығыңыз, ұялы телефонды пайдаланып жедел газ қызметіне (104) қоңырау шалыңыз
газбен уланудың алдын алу үшін дымқыл орамал арқылы тыныс алыңыз, аузыңыз бен мұрныңызды дымқыл сүлгімен байлаңыз
Жақындап келе жатқан дауыл (дүлей дауыл, құйын) туралы алдын-ала ескертуден кейін қорғану шараларын атап өтіңіз.
бөлмедегі есіктер мен терезелерді, желдеткіш тесіктерді жабыңыз
терезе әйнектерін қағаз немесе мата жолақтарымен жабыңыз. Шатырлардан, балкондардан, лоджиялардан, терезе алды тақтайларынан заттарды алып тастаңыз
үй бөлмелеріндегі есіктер мен терезелерді, желдеткіштерді ашыңыз, сонда ауа толқыны қарсылыққа тап болмайды және терезелерді сындырып кетпейді
мүмкіндігінше азаматтық қорғаныстың қорғаныс құрылыстарында, жертөлелерде, жерасты қоймаларында жасырыну керек
кіріп-шығу есіктері үйінді астында қалмау үшін, мүмкіндігінше жертөлелерде, жерасты қоймаларына тығылудың қажеті жоқ, әсіресе, бау-бақшалы учаскелерде
Найзағайдан қорғанудың қандай әдістерін дұрыс деп санайсыз
найзағай кезінде отбасыңызға телефон арқылы қоңырау шалыңыз және тұрған жеріңізді хабарлаңыз
егер саябақта, орманда найзағай болса, биік ағаштардың, еменнің, теректің, шыршаның, қарағайдың астына тығылуға тырысыңыз, олар найзағайдан қорғай алады
биік бағана, жарықтандыру діңгектері, жарнамалық қалқандар және т.б. жанында болудан сақтаныңыз
қозғалыстағы көлікті тоқтатып, терезелерді жабыңыз көліктен шығуға болмайды.
су айдынында қайықта болған кезде дереу жағаға қарай жүзіңіз. Радиоқабылдағыш пен теледидардан жеке антенналарды ажырату керек
Найзағайдан қорғану кезіндегі іс-шараларды тізімдеңіз.
ашық кеңістіктен шығыңыз, бірақ тіректердің астын және темір шатырлы ғимараттарды паналамаңыз
найзағай кезінде отбасыңызға телефон арқылы қоңырау шалыңыз және тұрған жеріңізді хабарлаңыз
ашық кеңістіктен шығыңыз, бөлмеде жасырыныңыз
терезелерді жабу, теледидарды, радионы және басқа электр аспаптарын сөндіру қажет. Найзағай кезінде телефонмен сөйлесуден аулақ болыңыз
егер саябақта, орманда найзағай болса, паналау үшін биік ағаштарды пайдаланбаңыз. Әсіресе, емен, терек, шырша, қарағай. Найзағай соғылған кезде ағаш жарылып, жануы мүмкін
Егер сіз жол апатының куәсі болсаңыз, қалай әрекет ету керек...
ТЖМ құтқарушыларын дереу шақыру
жолаушы көліктерді тоқтатып, "жедел жәрдем" және өртке қарсы қызмет (ӨҚҚ) шақыруларын өтіну керек
жағдайды түсіндіру үшін құтқарушыларды немесе жедел жәрдемді күтіңіз
егер өрт туындаса немесе оның туындау қаупі бар болса, зардап шегушіні машинадан шұғыл шығару қажет
автокөліктегі дәрі қобдишасын пайдалана отырып, зардап шегушіге көмек көрсету керек
Егер сіз жол-көлік оқиғасының куәгері болсаңыз, қалай әрекет ету керек...
машинаны жол жиегінде апат болған жерден 15-20 м қашықтықта тоқтату керек
жағдайды анықтау үшін апат болған жерге жақындаңыз
авариялық дабылды қосу
қараңғы уақытта апат болған жерді фаралармен жарықтандырыңыз
ТЖМ құтқарушыларын дереу шақыру
Суға батушыға көмек көрсетудің негізгі ережелерін көрсетіңіз…:
қолыңыздан келмесе де ешқандай ойланбастан құтқаруға дереу кірісу керек
тек жақсы жүзе алатын адам ғана суға батушыны құтқара алатынын әрдайым есте ұстау керек
мүмкіндігінше құтқару үшін қайықты, арқанды, құтқару шеңберін, үрлемелі матрасты және басқа қол астындағы құралдарды пайдалану керек
зардап шегушіні жағаға шығару қажет
зардап шегушіні жағаға шығарып, кез-келген тәсілмен жасанды тыныс алуды дереу бастаңыз
Суға батушыға алғашқы көмек көрсетудің негізгі тәсілдерін көрсетіңіз...:
жасанды тыныс алуды кез-келген жолмен дереу бастаңыз
жылыту үшін әлсіз спирттік ішімдік ішкізіңіз
зардап шеккен адамның аузы мен мұрнын ормалмен немесе көйлектің жиегімен тазалап лай мен тұнбадан арылтыңыз
оны ішпен етпеттей (бөрене) немесе тізеге жатқызыңыз, басы төмен қарай иіле салбырап тұруы керек
алақандарыңызбен иық арасын оқтын-оқтын басып, тыныс алу жолдары мен асқазаннан суды шығарыңыз
Суға батушыны құтқаруда дәрігерге дейінгі алғашқы көмек көрсету кезінде қандай әрекеттерді жасаған дұрыс
дереу жанама жүрек массажын бастаңыз
алақандарыңызбен иық арасын оқтын-оқтын басып, тыныс алу жолдары мен асқазаннан суды шығарыңыз
суды алып тастағаннан кейін дереу "ауыз-ауызға" жасанды тыныс алуды және өздігінен тыныс алу толық қалпына келгенше жүрекке жанама массаж жасауды бастаңыз
зардап шеккен адамның өздігінен тынысы пайда болғаннан кейін, оны жылы көрпемен орап, жылыту үшін ыстық шай ішкізіңіз
суға батқан адамды отырғызып, сосын арқасынан соққылау қажет
Қандай қарулар жаппай қырып-жою қаруына жатады (ЖҚҚ)
ядролық
химиялық
еліктіретін
бактериологиялық
авиациялық
Ядролық жарылыстардың түрлерін көрсетіңіз.
биіктіктегі әуелік
мінсіз
жер астылық
жер үстілік
әуелік
Ядролық қарудың зақымдайтын негізгі факторларын көрсетіңіз.
радиоактивті әсер
соққы толқыны
өткіш радиация
жарық сәулесі
қоршаған ортаның биологиялық инфекциясы
Ядролық жарылыстың радиоактивті сәулелену дозасы неге байланысты
сәулелену дозасына
жарылыс орталығына дейінгі қашықтыққа
радиациялық сәулелік ауруға
қуаттан және жарылыс түрінен
ядролық зарядтың түріне
Жарылыста да, өртте де әсер ететін факторларды көрсетіңіз:
термиялық
токсикологиялық
барикалық (қысым)
электромагниттік импульс
ғарыштық сәуле
Химиялық оқ-дәрілерге қандай сипаттамалар тән
қарсыласқа берілген соққының дәлдігі
уыттылық
қолданылатын УЗ тұрақтылығы
алдағы әсердің жылдамдығы
қарсыласты жеңудің кең ауқымы
Химиялық оқ-дәрілер қандай сипаттамаларға сәйкес ерекшеленеді
қолдану құралдары мен тәсілдеріне
тактикалық мақсатына
қарсыласты жеңудің дәлдігі
қарсыласты жеңу ауқымы
УЗ адам ағзасына физиологиялық әсерінің сипаты
Биологиялық зақымдағыш құралдарға мыналар жатады:
жануарлар
бактериялар
вирустар
кеміргіштер
риккетсия, саңырауқұлақтар
