Font size
WorksheetsQH 11G CH1 #1-2
Total questions: 73
Worksheet time: 37mins
«Халықтардың дамуы мен шаруашылық-мәдени ерекшеліктерінің қалыптасуында географиялық және экологиялық фактор үлкен рөл атқарады» деп халықтардың этногенезі туралы пікір білдірген ғалым:
В.Бромлей
Н.Гумилев
Л.Гумилев
М.Герасимов
Қуаңшылық жағдайында егіншілікпен айналысу тиімсіз болған уақыты:
Шамамен б.з.б. І мыңжылдықтың соңында
Шамамен ІІ мыңжылдықтың соңында
Шамамен б.з.б. ІІ мыңжылдықтың соңында
Шамамен б.з.б. ІІІ мыңжылдықтың ортасында
Ежелгі Қазақстан жерін мекендеген тұрғындардың көшпелі малшаруашылығына көшу себептерінің бірі:
Мұз басу дәуірінің салдары
Қоланың тұрмыста қолданылуы
Жылқыны қолға үйрету
Ірі қараның көптеп өсірілуі
Көшпелі мал шаруашылығына көшуге негіз болған Солтүстік Қазақстанда ең алдымен қолға үйретілген түлік:
Ірі қара
Қой-ешкі
Жылқы
Түйе
Cуретте көрсетілген ат әбзелдері:
Ауыздық пен жүген
Ер-тұрман мен үзеңгі
Өмілдірік пен айыл
Құйысқан мен үзеңгі
Cуретте бейнеленген ежелгі адамның алғаш рет жылқыны қолға үйрету орталықтарының бірі, әлемге әйгілі мәдениет:
Сынтасты
Арқайым
Есік
Ботай
Көшпелі тұрмыстың пайдасы:
Егіншілік пен қолөнердің дамуы
Малды жау шапқыншылығынан және табиғат апаттарынан аман сақтап қалу
Ірі қалалар мен керуен сарайларының көптеп салынуы
Ірі қалаларды жау шапқыншылығынан және табиғат апаттарынан аман сақтап қалу
Көшпелі малшаруашылығы қалыптасуын табиғи жағдайда тәуелділіктен туындағанын негізге алады деген тұжырым жасаған ХІХ ғасырдағы орыс ғалымдары қатары:
Л.Гумилев, В.Радлов, Н.Ядринцев
С.Толыбеков, Ә.Марғұлан, Ш.Уәлиханов
М.Широкогоров, В.Бромлей
Л.Л.Мейер, Г.Н.Потанин, И.И.Завалишин
Көшпелі малшаруашылығының қалыптасу себептері:
Қазақстан аумағының климаты құрғақ болып, жауын-шашын мөлшері азайды
Ат әбзелдерін жетілдіру жылқыны көлік ретінде пайдалануға мүмкіндік берді.Жаңа жерлерді игеру ыңғайлы болды
Мал басының көбеюі жаңа жайылымдық жерлерді қажет етті
Жайылым жерлердің көптігі
Қазақстанның көп аумағының таулы-қыратты болып келуі
Қазақ даласындағы қазақ халқының дәстүрлі шаруашылығы түрлері:
Көшпелі, жартылай көшпелі, отырықшылық
Қалалық, егіншілік, бау-бақшалық
Аралас, көпсалалы, отырықшылық
Көшпелі, жартылай көшпелі, қалалық
Малшылардың малды жыл бойы жайылымда тебіндеп жайылуы:
Жартылай көшпелі
Отырықшы шаруашылық
Көшпелі мал шаруашылығы
Қалалық мәдениет
Малшылардың көшпелі өмірге қолайлы жасалған үйі:
Қыстаулар
Шикі кірпіш үйлер
Жерасты үйлері
Киіз үй
Қазақ халқы мал басы санын аман сақтап қалу үшін жыл мезгілдері мен жайылымдық жерлердің ерекшеліктеріне қарай көшіп-қонған шаруашылық түрі:
Жартылай көшпелі
Отырықшы шаруашылық
Көшпелі мал шаруашылығы
Қалалық мәдениет
Көшпелілердің қысқы көшінде қоныстанған жылы тұрақтары:
Көктеу
Қыстау
Күзеу
Жайлау
Көшпелілердің мал төлдетіп, жүн қырқу үшін қоныстанған тұрағы:
Қыстау
Көктеу
Күзеу
Жайлау
Көшпелілердің жас төлдер өсіп, жер көгерген кезде жайлауға көшкен тұрағы:
Көктеу
Қыстау
Күзеу
Жайлау
Қазақстан аумағында егіншілік кеңінен дамыған аймқ (тар):
Жайық, Жем, Сағыз өзендері бойында
Іле, Талас, Арыс өзендері бойында
Шу, Сыр өзендері бойында
Бетпақдала, Қызылқұм шөлдері аймағында
Жетісу өңірінде
Қазақстан аумағында дәстүрлі мал шаруашылығы сақталды:
XVII ғасырдың басына дейін
XVIII ғасырдың ортасына дейін
ХІХ ғасырдың соңына дейін
XX ғасырдың басына дейін
Қазақтарды күштеп отырықшыландыру және ұжымдастыру салдарынан орын алған ашаршылықта республика халқының жартысына жуығы қазаға ұшыраған саясат жүрді: /жергілікті халық санының күрт кемуіне әкеліп соқты/
XVIII ғасырдың 30-жылдарының басы мен XIX ғасырдың 30-жылдарының ортасы
XVIIІ ғасырдың 80-жылдарының соңы мен XX ғасырдың 30-жылдарының басы
ХІХ ғасырдың 50-жылдарының ортасы мен 70-жылдарының басы
ХХ ғасырдың 20-жылдарының соңы мен 30-жылдарының басында
1950 жылдардағы ескерілмей жүргізілген тың және тыңайған жерлерді игеру саясаты нәтижесінде эрозияға ұшыраған құнарлы жерлер мөлшері:
25 млн гектар
20 млн гектар
10 млн гектар
5 млн гектар
Малшаруашылығын жүргізудегі кеңестік әдістер нәтижесінде елімізде тозып кеткен жер мөлшері:
55 млн гектар
45 млн гектар
35 млн гектар
25 млн гектар
Көшпелі мал шаруашылығын өркениеттен артта қалу мен жабайылық көрінісі ретінде біржақты түсіндіріп келген тұжырымдама:
Панисламдық
Пантүркілік
Еуроцентристік
Азияцентристік
Көшпелілердің киіз үй, арба, ер-тұрман, қайқы қылыш т.б. жетістіктер ойлап тауып, әлемдік өркениетке қосқан үлесін дәлелдеген ғалым:
Қ.И.Сәтбаев және басқа ғалымдар
Л.Н.Гумилев және басқа ғалымдар
М.Ломоносов және басқа ғалымдар
П.Н.Рычков және басқ ғалымдар
«Жоспарланбаған көші-қон туралы сөз болуы мүмкін емес...тайпа немесе тайпалық бірлестіктер жайылымдарын өздерінің жекеменшігі ретінде санайды, көрші тайпалардың басып кіруіне жол бермейді» деп көшпелілердің мыңжылдықтар бойы ұдайы көштің әдістері мен ережелерін сақтап келгенін жазған түркітанушы және лингвист:
В.Даль
Г.Карелин
Т.Шевченко
В.Радлов
Қазақтар және олардың түпкі ата-бабалары (сақтар, ғұндар, түркілер) өте дәулетті тұрмыс кешті:
XVIII ғасырдың 30-жылдарына дейін
XIX ғасырдың басына дейін
XVII ғасырдың 70-жылдарына дейін
XX ғасырдың соңына дейін
Абылай хан заманында әрбір екінші қазақтың дәулетті, бай болғандығын жазған қазақ әдебиетінің белгілі зерттеушісі, ойшыл:
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Шоқан Уәлиханов
Дулат Бабатайұлы
Абай Құнанбайұлы
«Сібір қырғыздары (қазақтары) сыртқы округтік приказдар құрылғанға дейін өте дәулетті де бай болған, бұған еш күмән келтіруге болмайды» деп Орта жүз қазақтарын сипаттаған ғалым:
Әбубәкір Диваев
Шоқан Уәлиханов
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Ыбырай Алтынсарин
«Орта жүзде өте бай қазақтар бар: мысалы, Қарпық болысындағы Сапақ бидің 10 мыңға жуық жылқы, көптеген түйелер мен ұсақ малы болды; бір жайылымнан келесі қонысқа көшкенде дүние-мүлкін 150-ден астам түйеге артқан» деп ХІХ ғасырдың алғашқы жартысындағы Орта Жүз қазақтары туралы жазған:
А.Тевкелев
Ф.Шварц
А.Левшин
С.Броневский
ХІХ ғасырдағы қазақ даласындағы ірі байлар мен ауқатты қазақтар қатары:
Науан хазірет, Бейіс хазірет, Шаймерден Қосшығұлұлы
Түйте Нұрекенов, Мұса Шорманов, Шоң Едіге, Сағынай, Нұрмағамбет, Жексенбай
Ерден Сандыбайұлы, Дәулеткерей Шығайұлы, Бұқар жырау Қалқаманұлы
Үмбетей Тілеуұлы, Тілеуке Құлекеұлы, Уәли ахун Юлдашев
ХХ ғ басында Алаш қозғалысының өкілдеріне қаржылық қолдау көрсеткен (-дер):
Амангелді Иманов, Әбдіғапар Жанбосынов
Қаражан Үкібаев, Медеу Оразбаев, Үкі Әділов
Хасен Ақаев, ағайынды Бекметовтер, Ыбырай Ақбаев
Маман байдың балалары, Иса Көпжасаров, Салық Омаров, Тобанияз Әлниязов
Оспан Шоңов, Нұрлан Қияшев, Бекболат Әшекееев
«Ұрлық... даладағы қазақтар арасында орын алмаған деп толық айта аламыз» деп ХІХ ғасырдың ортасында жазған этнограф:
Л.Мейер
М.Красовский
Ч.Бульжер
Т.Аткинсон
Ұлы Даладағы егіншілік дамыған орталық (-тар)
Бетпақдала, Қызылқұм
Сырдария, Іле, Шу өзендері
Нұра, Орал, Ертіс өзендері
Арал маңы, Маңғыстау
Балқаш, Алакөл, Зайсан көлдері
Қазақстан аумағындағы егіншілік ертеден дамыған аймақтар
Батыс Қазақстан, Маңғыстау
Солтүстік Қазақстан, Орынбор өлкесі
Оңтүстік Қазақстан (Сырдария, Қаратау), Жетісу
Шығыс Қазақстан, Жоңғар Алатауы
Егіншілік қалыптаса бастаған тас дәуірінің кезеңдері
Неолит, энеолит
Темір, мезолит
Палеолит, мезолит
Темір дәуірі, энеолит
Алғашқы қола дәуірінің қарапайым орақтарын археологтар тапты:
Батыс және Солтүстік Қазақстан
Оңтүстік және Орталық Қазақстан
Шығыс және Солтүстік Қазақстан
Батыс және Оңтүстік Қазақстан
Қола дәуірінде Қазақстан аумағын мекендеген тайпалардың айналысқан кәсібі:
Мал шаруашылығы
Егіншілік
Бау-бақша өсіру
Сауда, қолөнер
Қазақстан аумағында қола дәуірінде мекендеген андрон тайпаларының қосалқы шаруашылығы:
Егіншілік
Мал шаруашылығы
Қолөнер
Сауда
Қазақстан далаларында жерді өңдеу үшін тесе, қола және мыс орақтарды пайдаланған тайпалар:
Сақтар
Үйсіндер
Андрондықтар
Қаңлылар
Қазақстанның ежелгі тұрғындары ерте темір дәуірінде шаруашылықтың кешенді түрімен айналысты:
Б.з.б. VIII-VII ғғ
Б.з.б. VII-VI ғғ
Б.з.б. VI-V ғғ
Б.з.б. V-IV ғғ
Қазақстанның жер өңдеу кәсібі малшаруашылығымен қатар дамыған аймақ:
Батыс Қазақстан
Орталық Қазақстан
Солтүстік Қазақстан
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуда
Егіншілік қарқынды дамыған Сырдың орта ағысында пайда болған мемлекет:
Сармат
Үйсін
Ғұн
Қаңлы
Қаңлылардың Шыршық өзені бойынан ұзындығы 20 шақырымдай болатын қалдығы табылған канал:
Ақтас
Шыршық
Ақтау
Кеген
Ертістің орта ағысын мекендеп ІХ-Х ғасырларда егіншілікпен шұғылданған тайпалар:
Қыпшақтар
Оғыздар
Қимақтар
Қарлұқтар
Қимақ тайпаларының егіншілікпен шұғылданғанына дәлел келтіре отырып, олардың бидай, арпа, күріш және жүзім өсіретінін жазған араб саяхатшысы:
Петахья
Әл-Идриси
Әл-Жахиз
Әл-Бируни
ХІІІ-XIV ғғ далада егіншіліктің құлдырап кетуіне әкелген:
Қазақ хандығының құрылуы
Шыңғысхан және Әмір Темір шапқыншылықтары
Дешті Қыпшақта Әбілқайыр хандығының құрылуы
Еділ мен Жайық аралығында Ноғай Ордасының құрылуы
Жетісу мен Сырдария алқаптарында егіншаруашылығын қайта жандандырған XV ғасырдың екінші жартысындағы тарихи оқиға: /Оны Отырардағы археологиялық қазба жұмыстары дәлелдейді/
Алтын Орданың ыдырауы
Қазақ хандығының құрылуы
Ақ Орданың ыдырауы
Моғолстанның құрылуы
1692 жылы қазақ жеріне келіп «Тәуке ханда нан көп, қазақтар бидай, арпа және тары өсіреді...» деп жазған елші:
Ф.Собысевич
В.Даль
В.Кобяков
С.Броневский
«Астық далада айтарлықтай бар... Өскемен, Семей, Ертіс шебіне қазақтар... бидай және тарыны базарға сатуға әкеліп тұрады; бұл кез келген орысты таңғалдырады» деп қазақтардың орыстарға астық сатқанын жазған:
Ф.Собысевич
В.Даль
В.Кобяков
С.Броневский
Қазақтар Шымкент және Перовск уездерінде еккен техникалық дақыл:
Мақта
Күнбағыс
Зығыр
Темекі
Қазақтардың аздап темекі өсірген аймағы:
Орынбор губерниясы
Верный уезі
Орал облысы
Түркістан облысы
Қазақстанның қауын, қарбыз, асқабақ, пияз, сәбіз еккен аймақтары:
Орталық және Шығыс Қазақстан
Батыс және Солтүстік Қазақстан
Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан
Тек Батыс Қазақстанда
Қазақтар мен орыс шаруалары қатар қоныстанған аудандарда жергілікті тұрғындар картоп, қияр және басқа көкөніс түрлерін егумен айналысқан кезі:
ХІХ ғасырдың соңынан бастап
XX ғасырдың ортасынан бастап
XVIII ғасырдың басынан бастап
XVII ғасырдың соңынан бастап
Қазақтар арасында малға азықтық дақыл ретінде екті:
Ақ бидайды
Тарыны
Жоңышқаны
Қара бидайды
Қазақтардың алма, шие, өрік, алмұрт, жүзім ағаштары өсірілген аймақғы:
Солтүстік Қазақстан
Шығыс Қазақстан
Батыс Қазақстан
Оңтүстік Қазақстан
Отырықшы және жартылай отырықшы егіншілердің астықты сақтаудағы әдісі:
Үңгірлерді пайдалану
Ұра немесе қамба
Тері ыдыстарға салу
Керамикалық ыдыстарды пайдалану
Қазақ шаруашылығында жер жыртуға темір соқа мен мала (топырақты майдалайтын құрал) кең қолданыла бастаған уақыт:
ХІХ ғасырдың соңы ХХ ғасырдың басы
XVIII ғасырдың ортасы XIX ғасырдың ортасы
XX ғасырдың ортасы XXI ғасырдың басы
XVIII ғасырдың соңы XXI ғасырдың басы
Қазақтар егістік жерлерін суару үшін қолданған құралдары:
Дың, сардоба
Бөшкелер, тері торсықтар
Сардоба, тері торсықтар
Атпа, шығыр
Қазақтардың егістік жерлерін суаруда қолданған су көтеретін құрылғысы:
Кетпен
Шығыр
Орақ
Қауғалық
Қазақтардың егіншаруашылығының негізгі сипаты:
Тұтынуға қажетті астықты ғана өндіретін табиғи (натуралдық) сипатта
Тек сыртқы елдерге сату үшін ғана өндірілді
Отырықшы шаруашылыққа негізделген көршілері үшін өндірілетін тауарлық сипатта болды
Басым шаруашылық ретінде қалыптасып, мал шаруашылығын толық ығыстырып шығарды
Байлардың егістіктерінде астықтың белгілі бір бөлігі үшін жалданып жұмыс істеген кедейленген егіншілер:
Жатақтар
Малшылар
Диқандар
Дәруіштер
Суретте бейнеленген су шығаратын, егістік суаратын құралғы:
Соқа
Жертырма
Атпа
Сардоба
ХІХ ғасырдың соңында қазақтардың жаппай егіншілікпен айналысуына мәжбүр еткен бірінші себеп:
Қазақтар егіншілікке өтпеген жағдайда қоныстанған аймақтардан күштеп ығыстырылатын қауіп болды
Патша өкіметінің отарлау саясаты қазақтарды отырықшылыққа көшіруді көздеді
Орыс шаруаларының қоныс аударуы салдарынан мал жайылымдары қысқарып, қала тұрғындарының саны өсті
Қазақтарға жайылымдық жерлердің қайтарылып беруі
ХІХ ғасырдың соңында қазақтардың жаппай егіншілікпен айналысуына мәжбүр еткен екінші себеп:
Орыс шаруаларының қоныс аударуы салдарынан мал жайылымдары қысқарып, қала тұрғындарының саны өсті
Патша өкіметінің отарлау саясаты қазақтарды отырықшылыққа көшіруді көздеді
Қазақтар егіншілікке өтпеген жағдайда қоныстанған аймақтардан күштеп ығыстырылатын қауіп болды
Қазақтарға жайылымдық жерлердің қайтарылып беруі
ХІХ ғасырдың соңында қазақтардың жаппай егіншілікпен айналысуына мәжбүр еткен үшінші себеп:
Орыс шаруаларының қоныс аударуы салдарынан мал жайылымдары қысқарып, қала тұрғындарының саны өсті
Қазақтар егіншілікке өтпеген жағдайда қоныстанған аймақтардан күштеп ығыстырылатын қауіп болды
Патша өкіметінің отарлау саясаты қазақтарды отырықшылыққа көшіруді көздеді
Қазақтарға жайылымдық жерлердің қайтарылып беруі
Ресейлік тарихшылар еңбектерінде көрсетілгендей, қазақтардың жаппай малшаруашылығынан отырықшы егіншаруашылығына көшуіне себеп болған:
Жайылымдардың қысқаруы
Кен орындарының ашылуы
Егістік жерінің көбеюі
Өзен арналарының бұрылуы
Суретте бейнеленген қазақ шаруашылығында қосымша кәсіп сипатында болған:
Мал шаруашылығы
Егіншілік
Аңшылық
Сауда
Қазақтар арасында қыран құс салу, құмай тазылар жүгірту, қақпан және тұзақ құру әдістері пайдаланылды:
Аңшылықта
Мал шаруашылығында
Егіншілікте
Саудада
ХІХ ғасырда аң аулауда кеңінен қолданыла бастаған қару:
Мылтық
Садақ
Балта
Найза
Қазақстан аумағында балық аулау едәуір дамыған теңіздер:
Арал, Каспий
Ертіс, Тобыл
Жайық, Еділ
Іле, Шу
Қазақстан аумағында балық көп ауланатын өзендер:
Арал, Каспий
Ертіс, Жайық
Есіл, Тобыл
Іле, Шу
Қазақ қоғамында егіншілік кәсібі ертеден дамыған өңірлер:
Батыс, Орталық Қазақстан
Шығыс, Солтүстік Қазақстан
Оңтүстік Қазақстан, Жетісу
Солтүстік Қазақстан, Ұлытау
Суретте бейнеленген «Бүркіт ұстаған саятшы» фотосуретінің авторы:
Н.Хлудов
Т.Аткинсон
В.Верещагин
С.Дудин
Қазақтардың кәсібі:
Мал шаруашылығы
Егіншілік
Соғыс, ұрлық
Аңшылық
Балық аулау
