Қазақстан аумағын Ресей империясы ғалымдарының зерттеуі басталды:

Кіші Жүз Ресей империясына қосылған соң, қырғыз-қайсақ экспедициясын құрып өлкені зерттеген И.К.Кирилловтың еңбегі:

Қазақстанды XVIII ғасырда кешенді зерттеудің алғашқы әрекеттерін зерттеу байланысты:

1768-1774 жылдары Қазақстанға жіберілген алғашқы экспедициялардың бірін басқарған академик, табиғат зерттеушісі:

1768-1774 жылдары қазақ жерлерінің Солтүстік-Батыс, Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Қазақстан бөлігін зерттеген академикғ табиғат зерттеушісі:

1768-1774 жылдары Қазақстан аумағының батысын зерттеген П.С.Палластың үш бөлімнен тұратын еңбегі:

1768-1774 жылдары қазақ жерлерін аралай келіп, қазақтар туралы «олар негізінен ауқатты тұрады.Малдары да көп, сондықтан тұрмыстары да жақсы... Қазақтардың байлығы, негізінен, олардың малы», - деп сипаттаған академик, табиғат зерттеушісі:

1796 жылы Қазақстан аумағына дербес экспедиция ұйымдастырған зерттеуші И.Г.Георгидың еңбегі:

Өз еңбегінде қазақтарды «ақыл-ой жағынан қызыққыш және білуге құмар» деп сипаттаған, 1796 жылы Қазақстан аумағына дербес экспедиция жасаған зерттеуші:

Кіші жүз аумағының табиғи байлықтарын зерттеуде құнды еңбектер жариялағаны үшін П.И.Рычковтың иеленген атағы:

Кіші жүз аумағының табиғи байлықтарын зерттеген Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі П.И.Рычковтың еңбегі (тері):

Өз еңбегінде қазақтардың Еділ-Жайық өңіріне Хақназар ханның билігі тұсында келгені жөнінде, Кіші жүз қазақтарының Ресейдің құрамына өтуінің барысы туралы баяндаған зерттеуші:

Кіші жүз аумағын зерттей келе, Орынбор қаласының, Жайық пен Орынбор шекаралық шептерінің салынуын, Ресейдің Орта Азия және қазақ даласымен сауда-саттық байланыстарының қалай орнағанын бастан-аяқ баяндаған саяхатшы-ғалым:

Орынбордан Бұхараға бара жатқан көпестерге жергілікті халықтардың тарихы жөнінде, тіпті араб тілінде жазылға болса да, әдебиеттер ала келуге тапсырыс беріп, қызығушылық білдірген ғалым-зерттеуші:

XVIII ғасырдың аяқ кезінде Сібір шекаралық шебінде ұзақ уақыт қызмет етіп, қазақ халқының өмірі мен тұрмысын зерттеген орыс офицері И.Г.Андреевтің еңбегі:

Орта жүздің тарихы мен шекарасы туралы мәлімет қалдырып, далалықтардың әдет-ғұрыптары мен салт-жораларын кеңінен суреттеген орыс офицері:

Орта жүз қазақтарының аумағын зерттей жүріп, қазақтардың Ертістің оң жағалауына қашан өткені туралы айтқан орыс офицері:

Қазақ халқы туралы іргелі еңбектер жазған ресейлік зерттеуші (лер)

Г.Ф.Миллердің Сібір қазақтары, Орта жүз халқы туралы жазылған іргелі еңбегі:

Қазақстанды ғылыми тұрғыдан зерттеу жұмысы қарқын алған кез:

Қазақстанды зерттеумен айналысқандар ішінде болған (дар)

Қазақстанды зерттеушілердің басым көпшілігі шоғырланған қала (лар)

1830 жылы «Отечественные записки» журналында Б.С.Броневскийдің жарияланған еңбегі:

Қазақ тарихын зерттеген белгілі тарихшы А.И.Левшиннің үш бөлімнен тұратын еңбегі:

Торғай облысыынң мал дәрігері А.И.Добросмысловтың қыруар мол дереккөздері негізінде жазылған үш томдық іргелі еңбегі:

Еңбегінде Кіші жүздегі қазақ хандықтарының тарихы мен саяси оқиғаларын толық сипаттап, ХІХ ғасырдың 60-жылдарындағы әкімшілік реформалар барысын және қалай жүргізілгенін баяндағын А.И.Добросмысловтың еңбегі:

«Сібір қазақтарының этнографиясы туралы» іргелі еңбегі арқылы түркология ғылымының дамуына зор ықпал еткен Ресей шығыстанушысы, этнограф:

Географ, П.П.Семенов-Тян-Шанскийдің Алтай, Жетісу, Орта Азия жерлеріне экспедиция ұйымдастырып жазған еңбегі (тері):

1862 жылы алғаш рет Жайық даласына ғылыми экспедициясына аттанған Қазақстан тақырыбы жазған әйгілі орыс зерттеушісі:

1863 жылы Зайсандағы экспедицияға қатысып, Көкпектіде,Марқакөлде өлкенің тұрмысын, шаруашылығын және географиясын зерттей отырып кептірілген өсімдіктер топтамасын жинаған саяхатшы, өлкетанушы:

Қазақстан аумағында жасаған экспедицияларынан кейін, біраз жылдар бойы Омбы генерал-губернаторлығында татар және қазақ тілінен тілмаш болып қызмет жасаған ғалым:

Омбы генерал-губернаторлығында татар және қазақ тілінен тілмаш болып қызмет жасаған соң, Томскіде статистикалық комитетінде хатшы міндетін атқарған ғалым:

Г.Н.Потаниннің Томскіде құрған қоғамы:

Г.Н.Потанинның егде жасқа келгенде құрған қоғамы:

Г.Н.Потаниннің Сібір өлкесі, Қазақстан, Орталық Азиядағы толық зерттелмеген аймақтарына саяхат жасап, олардың тарихы, этнографиясы, географиясы, ботаникасы мен экономикасына байланысты құнды деректер жинаған уақыты:

Г.Н.Потанинге Семей облысы Қарқаралы уезі ауылдарын аралауға қолдау көрсеткендер:

Г.Н.Потаниннің орыс казактардың арасында қазақ тілі ауызекі сөйлеу құралы ретінде кең таралғанын жеткізген еңбегі:

Г.Н.Потаниннің айтуынша, казактар мен қазақтар арасында тығыз қарым-қатынас жасалған станица (лар)

Г.Н.Потаниннің Қазақстан мен қазақ халқы туралы көптеген мәліметтер жазылған еңбегі (тері)

Қазақ тарихы мен этнографиясын зерттеуші ғалымдардың бірі, Орынбор қаласында дүниеге келген башқұрт ұлты өкілі:

Орынбор қаласында дүниеге келіп, Орынбор кадет корпусында оқып жүріп, қазақ халқының тарихы мен этнографиясына қызығушылық танытқан ғалым:

ХІХ ғасырдың 80-жылдарының аяқ кезінде отставкаға шыққан соң өз өмірін далалықтардың тарихы мен мәдениетін зерттеу ісіне арнаған башқұрт ғалымы:

ХІХ ғасырдың 80-жылдарының аяқ кезінде отставкаға шыққан соң, әуесқой археологтардың Түркістан үйірмесінің, сондай-ақ Орыс географиялық қоғамының мүшесі болған ғалым:

Ә.Диваевтың 1917 жылға дейін жариялаған тарихи-этнографиялық еңбектері:

Қазақстан тарихын жазу кезінде фольклорлық материалды пайдаланудың маңызды екенін атап көрсеткен Ә.Диваевтың орыс ғалымдарымен қосылып жинаған мақал-мәтелдерінің саны:

Қазақ жеріне қоныс аударушылардың қатарында болған (дар)

1850-1859 жылдары он жылға жуық Қазақстанда саяси айдауда болған орыс ақыны:

Қазақстанда айдауда жүріп, Ақмешітте жүрген кезінде қазақтармен бірге болып, Қоқан хандығына қарсы жорыққа қатысқан:

«Қазақтарға қызыға қараудан көз тоймайды.Жарқын жүзді, жомарт жүректі жандар.Оларды сыйламау мүмкін емес», - деп жазған орыс ақыны:

ХІХ ғасырдың 40-жылдарында Орталық Қазақстанға жасаған ғылыми экспедицияға қатысқан, Қазақстанға жер аударылып келген Польшаның революционер-демократы:

Өзінің бір хатында қазақ халқы туралы: «құдіретті күшті құдай осыншама қабілетті етіп жаратқан бұл халықтың адамзат өркениетінен тыс қалып қоюы мүмкін емес...», - деп жазған поляк революционері:

Қазақстанды ғылыми тұрғыда зерттеуде елеулі рөл атқарған қоғам:

Қазақстанды зерттеумен айналысқан, Орыс географиялық қоғамының бөлімдері мен бөлімшелері жұмыс жасаған шекаралық қала (лар)

Қазақстан аумағында облыстар құрылғаннан кейін олардың барлығында да статистикалық комитеттер пайда болды:

1887 жылы құрылып, Батыс Қазақстанның тарихын зерттеуде көп жұмыс атқарған комиссия:

ХІХ ғасырдың соңы – ХХ ғасырдың бас кезінде Қазақстанды зерттеген экспедицияны басқарып, Ф.Щербина бастаған экспедиция әзірлеген көптомдық:

Қазақ халқы туралы құнды деректер берген Ресей империясының Бүкілресейлік халық санағы өтті:

1848-1855 жылдары Жетісу қазақтарының көші-қон жерлерін аралап, жергілікті халықтың өмірі жайлы бағалы деректер жинаған ағылшын саяхатшысы әрі суретшісі:

Неміс географы, этнограф әрі тарихшы Ф.фон Хелльвальдтың еңбегі:

ХІХ ғасырдың аяғында Оңтүстік Қазақстан қалаларын зерттеп, едәуір материалдар жинап, жариялаған француз ғалымы:

Қазақтардың тұтас бір тобы туған өлкенің тарихы мен этнографиясын зерттеуге белсене араласқан уақыты:

Сібір әкімшілігіне қажетті тарихи-этнографиялық материалдар жинастырған әкелі-балалы Шыңғыс ұрпақтары:

Омбы кадет корпусында оқып, аяқтағаннан кейін Баянауыл сыртқы округінің болысы, аға сұлтаны лауазымды қызметтерін атқарған белгілі қазақ этнографы:

Омбы кадет корпусында оқып, орыс армиясының полковнигі шенін алған Мұса Шормановтың қазақтар тұрмысынан этнографиялық мақала (лары)

Бөкей хандығының аумағында дүниеге келген, қазақтың алғашқы этнографтарының бірі:

Орынбор кадет корпусында білім алып, оны бітіргеннен кейін Ішкі Ордада бірқатар әкімшілік қызметтер атқарған:

1862 жылы Орыс географиялық қоғамының мүшесі болып сайланып, Үлкен күміс медалімен марапатталған этнограф ғалым:

Бөкей Ордасынан шыққан атақты этнограф М.С.Бабажановтың этнографиялық құнды мақаласы (лары)

Орыс географиялық қоғамы Орынбордағы бөлімінің толық мүшесі болған, халық ағартушысы, ғалым-этнограф:

Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының Сақау ақынның айтуымен жазып алған жыры:

Абылай хан, Қазыбек би, Бөгенбай батыр сияқты атақты тұлғалар туралы тарихи деректерді жинастырып қағазға түсірген этнограф ғалым:

Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы ел аралап жүріп, кездесті:

Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы өлкетанушы ретінде жұмыстана жүріп, қазақтың осы жырауының жерленген жерін анықтап, көрсетті:

Қоғам қайраткерлігімен қатар тұңғыш абайтанушы ұлт зиялысы:

Еліміздегі мал және егіншаруашылығын ғылыми тұрғыдан зерттеген алғашқы бірегей зиялы:

Қазақ қоғамында алғашқылардың бірі болып қазақтардың ірі қала малы мен қой тұқымы жайында бірқатар еңбектер жазған қайраткер:

Императорлық Орыс географиялық қоғамы Батыс Сібір бөлімінің мүшесі болған Ә.Бөкейхан 1902 жылы Орыс географиялық қоғамының бөлімшесін ашуға үлес қосқан қаласы:

Ә.Бөкейханның мақалалары жарияланған басылым (дар)

Әлихан Бөкейхан жұмысын жасауға қатысқан Ф.А.Брокгауз бен И.А.Ефронның еңбегі:

1903 жылы «Ресей.Өлкеміздің толық географиялық сипаттамасы» көптомдық басылымының он жетінші томы басылып шыққан Ресей империясының астанасы:

1903 жылы шыққан «Ресей.Өлкеміздің толық географиялық сипаттамасы» көптомдығына енген Ә.Бөкейханның тарихи-этнографиялық туынды (лар)

ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында қазақтың алғашқы дәрігер-ғалымы (дары)

Санкт-Петербургтегі әскери-медицина академиясын бітіріп, Орал облысының Темір уезінде дәрігер болған Алаш зиялысы:

Жалпыұлттық «Қазақ» газетінің беттерінде Х.Досмұхамедовтің жарияланған мақаласы (лары)

Томск университетінің медицина факультетін бітірген Асылбек Сейітовтің жұмыс істеген қаласы (лары)

Семей облысында жұқпалы ауларға қарсы жүргізілген шараларды басқарып, ХХ ғасырдың 30-жылдары жаппай ашаршылық етек жайған кезде жұбайы Нафиямен жерлестерін ажалдан арашалаған дәрігер:

«Еуропаша тәрбие алған қырғыз (қазақ) зиялыларының елдің бүкіл аумағында шашыраңқы жүруі қырғыздардың бірігуіне мүмкіндік бермейді.Олардың едәуір тобының шоғырланып, бас қосатын бірде-бір тұрақты орны жоқ.Сондықтан да зиялы қырғыздардың (қазақтардың) орталығын құру жөнінде ойлану керек.Елін сүйетін патриот қырғыздар (қазақтар) өз жерінің табиғатын, халқын, оның халық ауыз әдебиеті үлгілерін терең зерттеуге кірісулері тиіс.Бұл қырғыз (қазақтар) зиялыларының ұлттық міндеті болуы шарт.Рас, қырғыздардың (қазақтардың) аңыз әңгімелерін жинастырумен орыс ғалымдары да айналысуда.Бірақ олар бұл салада жергілікті байырғы тұрғындардың көмегінсіз еш нәрсе бітіре алмайды.Өйткені, біріншіден, орыс қоғамы белгілі бір дәрежедегі бөтен іске жеткілікті күш-жігер жұмсай алмайды.Екіншіден, жергілікті тұрмыс-тіршілікпен жан-жақты таныс қазақ зиялылары жиналған материалдарға ғылыми тұрғыдан талдау жасай алады.Олар аңыз-әңгімелердің күмәнді тұстарын оп-оңай түсіндіріп те береді».Мәтінде қазақ зиялыларының жағдайын сипаттаған орыс ұлтының зиялысы: