Yen isine geguritan iku sedhih, polatane sing maca kudu ....

“Nerangake guyub rukune kulawarga iku kena kanggo tepa tuladha” yaiku termasuk bagian .... ing geguritan

Yen isine geguritane bab semangat polatane sing maca kudu ....

Aja nangis anakku

Ibumu isih lunga

Sedhela maneh teka

Aja nangis, anakku

Umpama hongkong kuwi mung lor kali

Wis wingi-wingi dakparani

Isi saka geguritan dhuwur yaiku ...

Bima : ”Niku ing luar Jawi, Pak ing kang dereng wonten listrik.”

Pak Bawa : ”Ya yen wis ngreti, saiki TV-ne ndang dipateni.”

Bima marang Pak Bawa migunakake basa....

Wacanen pacelathon iki!

Anton : “Pak, punapa maos geguritan punika wonten caranipun?”

Pak Timan : “Ana. Apa wae kuwi mesthi ana ngelmune. Dene maca geguritan kang perlu digatekake yakuwi lafal, intonasi, irama, lan ekspresi. Sapa sing ngerti?”

Pak Timan nggunakake basa ngoko marang Anton amarga ....

Pacelathon wong tuwa marang bocah enom nggunakake ...

Jingglengono pacelathon ing ngisor iki !

Bagus : Drun, nyang endi ?

Badrun : Lapangan, melu ta?

Bagus : Gak, kadhung semayan karo adul

Badrun : Ana acara ta

Bagus : Biasa motor anyar, Mas Bro

...

Sarampunge nyemak pacelathon ing dhuwur, nggunakake ragam basa apa ...

Ibu : Bapak wis ... ?

Bapak : Wis, ngenteni ibu kesuwen, dak kira durung kondur.

Ibu : Lagi wae pak, kanca-kanca ngajak, mampir daleme Bu Wira

Bapak : Lo, Bu Wira wis kondur ta?

Tembung kang mathuk kanggo njanggkepi pacelathon ing dhuwur yaiku ...

Joko Seger lan Rara Anteng muja semedi ing pucuke Gunung Lejar. Anggone muja semedi dikantheni rasa temen-temenan supaya kekarone keturutan duwe putra. Sanajan suwene patang puluh dina patang puluh bengi lan akeh panggodane, kakarone tetep mantep muja semedi.

Saka perangan crita kasebut sing dadi lakon utama yaiku ...

Gatekna pethikan carita Legendha ing ngisor iki!

Asal-Usul Desa Sirahan-Cluwak-Pati

Desa Sirahan manggon ing tlatah Wates Kabupaten Pati-Jepara. Desa Sirahan kawentar dadi pusat pendhidikan Agama. Kacarita nalika samana Kadipaten Pati ngutus Ki Jiwonolo, punggawa Kadipaten Pati kanggo mbukak alas ing tlatah Tayu sisih kulon.

.......................................................

Sapa kang diarani punggawa Kadipaten?

Kutha malang yaiku salah sawijine kutha sing ana ing wilayah Jawa Timur. Nalika, semana, Malang iku kalebu kerajaan sing punjere ana ing wilayah Dinoyo. Ing jaman biyen ono raja sing wicaksana lan sekti mandraguna ingkang kagungan asma Dewashima. Miturut cuplikane crita ing duwur Dewashima nduweni watak ….

Yen kowe bisa sabar, gelem ngupaya golek tamba, lan pasrah marang Gusti Kang Maha Kuwasa, kowe malah bakal oleh kanugrahan,” ngendikane Dewi Kilisuci mantab. Amanat saka kutipan teks kasebut yaiku ….

Tujuan utama isine tembang dolanan yaiku ....

AKU DUWE PITIK

Aku duwe pitik pitik tukung,

Saben dina tak pakani jagung,

Petok gogok petok ngendhog pitu,

Tak ngremake netes telu,

Kabeh torndhol ndhol tanpa wulu,

Mondhol-mondhol dhol gawe guyu

Budi pekerti sing bisa

dituladha miturut lelagon mau yaiku ….

Larahan sing numpuk (sapu) supaya resik. Ukara sing trep yaiku . . . .

Saben isuk kembange (siram) Mbak Aisyah. Tembung "siram" kudune . . . .

Gatekna pethikan cerita Legendha ing ngisor iki!

Legendha Desa Lahar

Jeneng desa Lahar kawiwitan saka jebluge Gunung Muria. Awit gedhene daya jebluge lahar, kurang luwih ping 500 saka daya ledhake bom atom Sekutuku ing kutha Hirosima. Mula iku nyebabake yutan meter kubik magma cair kecampur pasir mabur adoh ing angkasa.

..................................................

Irah-irahan saka carita Legendha ing dhuwur yaiku....

Tembung "gambar" yen diwenehi ater-ater "dak, ko, di" dadine . . . .

Tembung gantung yen oleh seselan -um dadi . . . .

Cerita kang njlentrehake saweneh kekadean manut urutan waktune diarani...

Wujude gancaran, isine ngajak, ngelingake, mamerake. Ciri-ciri iki minangka cirine teks .......

Karangan kang nggambarake salah sawijining objek kasil pengamatan yaiku ....

Wacana kang njlentrehake prastawa kanti runtut arane ....

Yen wes mateng disenengi wong okeh. Kulite kandel kaya eri gedhe-gedhe. Yen mateng ambune sedep. Daging disekat-sekat dadi liningane gedhe. Isine jenenge pongge. Wacan ing nduwur deskripsi ngenani……

ukara ing ngisor iki kang ngemot tembung entar yaiku...

bunas kopen, batangane...

bapak pucung

endi elor endi kidul

laku tapa brata

mung kepingin bisa malih

dadi kupu si pucung wedaring tapa

badhekane..

Cangkriman gambar iki yaiku..

Rukun agawe santosa, crah .....

Paribasan ing dhhuwur iku terusane sing bener yaiku .....

Gambar ing dhuwur yaiku ....

Gambar Punokawan Iki jenenge....

Gambar wayang iki jenenge . . . .

Raden Gatotkaca kuwi satria sing gagah .......

Gatekna pethilan teks rekaman pariwara ing ngisor iki!

O2 : “lha genea ya mudheng, pengisi acarane intens lan ISI Surakarta, rugi gedhe yen sampeyan nganti gak nonton.”

O1 : Nek kuwi tetep nonton, lawong aku kok len-len.”

(Teks rekaman pariwara Ruang Seni Sukoharjo)

Bab kang dirembug ing pethilan teks rekaman pariwara kasebut, yaiku...

Salah sawijine cara kanggo nawakake barang utawa jasa, yaiku ….

Tulisan Jawa ing ndhuwur unine ....

Sanajan Nakula lan Sadewa kuwi dudu putra kandunge Dewi Kunti, nanging rasa tresna asih marang piyambake kuwi pada karo putra kandunge yaiku Yudhistira, Bima lan Arjuna, saka crita kuwi nuduhake nilai ... 

Dewi Kunti, Puntadewe, Yamawidura, lan Arjuna mbudidaya ngalang-ngalangi Bima supaya murungake niyate golek banyu suci Tirtapawitra. Dewi Kunti ngandhakake yen barang kuwi ora ana. Kabeh mau mung rekadayane Resi Durna kang arep nyilakani Bima. Nanging Bima tetep mantep marang kapercayane, lamun minangka guru, Resi Durna ora bakal nyilakani muride dhewe. Dhawuhe guru kudu ditindakake dening murid. Tundhone Bima budhal nggoleki Tirtapawitra ing dhasaring samodra. Dewi Kunti dhawuh marang Yamawidura lan Arjuna ngawat-awati lakune Bima. Watak paraga wayang Bima saka pethilan crita wayang kasebut yaiku...

Tembung sing mathuk kanggo mbacutna ukara kasebut yaiku

Ukara kasebut yen ditulis nganggo aksara latin yaiku

Wangsulana pitakonan kasebut

Cacahe tembang macapat ana .....

Guru wilangan lan guru lagu saka tembang kasebut yaiku

Ngelmu iku kelakone kanthi laku

Lekase lawan kas

Tegese kas nyantosani

Setya budya pangekese dur angkara

Paugerane kang diduweni tembang macapat ing ndhuwur yaiku ....

Tembang macapat kang nduweni watak sapenake dhewe, sembranan, guyonan yaiku tembang ....

Bapak pucung, saben dina tansah bingung,

Badanira panjang,

Tutuk ira pesagi,

Saben dina pucung nguntal buntut ira

Tembang ing dhuwur satemene cangriman. Batangane ......

Teks kang isine ngandharake fakta utawa kenyataan sak benere diarani ....

Tembang kang duweni ciri basane nganggo basa Jawa anyar, cacahing larikan ora ajeg, lan cacahing wanda saben larikan ora padha diarani...

Kejaba tembang macapat, ing serat wulangreh uga dumagi saka tembang gedhe lan tembang tengahan. Tembang tengahan kang ana ing serat wulangreh yaiku ....

Cebol nggayuh lintang tegese...

Becik ketitik ala ketara tegese...

Anak polah bapa kapradhah tegese...

Saben papan utawa dhaerah duwe adat utawa tatacara dhewe-dhewe, paribasane yaiku...

Diwenehi ati ngrogoh rempela tegese...

Gampang molah-malih atine, ora teteg , bebasane yaiku...

Kang kalebu unsur intrinsik cerita rakyat yaiku . . . .

Tebang ing ngisor iki sing kalebu tembang dolanan yaiku ...

Ukara ing ngisor iki sing kalebu tembung saroja yaiku... .

Wong wudunen kuwi sugih pari, batangane...

7. Bocah kuwi seneng ngabangake kuping. Ngabangake kuping tegese...

Timun wungkuk jaga imbuh, paribasan iki tegese...

Tegese paribasan

"Keplok ora tombok" yaiku...

wong kang weweh marang wong sugih, wusanane ora ana gunane

paribasan sing cocok kanggo arti kasebut...

Pitik walik saba meja, batangane: ...

Punokawan ing gambar asmane ...

Punakawan ing gambar asmane ...