Font size
Worksheets2-ТОП ЭЛЕМЕНТТЕРІ
Total questions: 40
Worksheet time: 20mins
бериллий Be, магний Mg, кальций Ca, стронций Sr, барий Ba, радий Ra-
2 (II) топ элементтері
3 топ элементтері
1 топ элементтері
5 топ элементтері
2 топ элементтері:
сілтілік металдары
сілтілік жер металдары
галогендер
инертті газдар
Атомдардың ядро зарядтары өскен сайын элементтер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары байқалады:
• атомдардың радиусы өседі;
• иондану энергиясы азаяды;
• электртерістілігі азаяды;
• металдық және тотықсыздандырғыштық қасиеттері күшейеді
Жануарлар мен өсімдіктердің тіндерінде (мысалы, өсімдік хлорофилінде) кездеседі, АТФ синтезіне қатысады, жүйке тітіркеністерін жеткізеді, медицинада жиі (бишофиттік терапия т.б.) қолданылады:
калий
кальций
магний
алюминий
Өсімдік, жануар және адам организмінде кездесетін макроэлемент, оның көп мөлшері адам мен басқа омыртқалылардың қаңқасында,тісінде және сүйегінде кездеседі:
магний
калий
кальций
алюминий
Фосфориттердің ірі кен орындары:
Қаратау жоталары мен Ақтөбе облысы
Сарыағаш
Маңғыстау облысы
Алматы қаласы
Асбестің ірі кен орындары:
Қаратау жоталары мен Ақтөбе облысы
Қостанай облысы (Жетіқара)
Ақтау
Сарыағаш
Сілтілік жер металдары табиғатта тек қосылыстар түрінде кездеседі:
Калий, Натрий, Йод
Фтор, Хлор, Бром
Магний, Кальций, Барий, Бериллий
Оттек, Күкірт, Сутек
Металл атомдарының сыртқы энергетикалық деңгейінде екі s электрон бар және олардың жалпы электрондық конфигурациясы:
ns5
ns3
ns1
ns2
Атомдардың ядро заряды өскен сайын элементтердің атомдық радиусы өседі; иондану энергиясы азаяды; электр терістігі азаяды; металдық және тотықсыздандырғыштық қасиеттері күшейеді.
Оларға құрамы RО және R(ОН) болатын оксидтер мен гидроксидтер тән
Оларға құрамы RО2 және R(ОН)2 болатын оксидтер мен гидроксидтер тән
Оларға құрамы R2О және R(ОН)3 болатын оксидтер мен гидроксидтер тән
Оларға құрамы RО3 және R(ОН)6 болатын оксидтер мен гидроксидтер тән
2(II) топ металдары:
әлсіз тотықсыздандырғыштар
күшті тотықсыздандырғыштар
күшті тотықтырғыштар
өте әлсіз тотықтырғыштар
Азотпен тікелей әрекеттесетін санаулы металдардың бірі:
кальций
натрий
магний
калий
“Электрон құймасы:
құрамы 70% Mg, 20% Al, 6% Zn, 0,2% Мn
құрамы 90% Mg, 0% Al, 6% Zn, 0,2% Мn
құрамы 80% Mg, 10% Al, 6% Zn, 0,2% Мn
құрамы 60% Mg, 30% Al, 6% Zn, 0,2% Мn
Магнийдің оттекті қосылыстарынан маңыздысы магний оксиді MgO:
күйдірілген кальций
күйдірілген натрий
күйдірілген калий
күйдірілген магнезия
Балқу температурасы 2800°С, отқа төзімді кірпіш алуда, медицинада қолданылады:
күйдірілген магнезия
күйдірілген калий
күйдірілген натрий
күйдірілген алюминий
Магний силикаты— тальк:
3MgO 4SiO2 H2O
5MgO 4SiO2 H2O
2MgO 4SiO2 H2O
7MgO 4SiO2 H2O
Асбес:
CaO 2MgO 4SiO2
CaO 3MgO 4SiO2
CaO 5MgO 4SiO2
CaO 7MgO 4SiO2
Никель, мыс және таттанбайтын болат алу процестерінде тотықсыздандырғыш болып табылады:
кальций
калий
магний
натрий
Аккумулятор батареялары подшипник құймаларында қолданылады:
калийдің қорғасынмен құймасы
натрийдің қорғасынмен құймасы
кальцийдің қорғасынмен құймасы
магнийдің қорғасынмен құймасы
. Құрылыста байланыстырушы зат ретінде және сылақ әзірлеуге кеңінен қолданылады:
сөндірілген әк Ca(OH)2
сөндірілген әк Ca(OH)3
сөндірілген әк Ca(OH)5
сөндірілген әк Ca(OH)4
Ca(OH)2 судағы қаныққан ерітіндісі
әк суы, ал жүзгіні әк сүті деп аталады
бром суы
хлор ерітіндісі
минералды су
Қант өндірісінде оны бөгде қоспалардан тазарту үшін пайдаланса, әк суы көміртек (IV) оксидіне реактив болып табылады және судың кермектігін кетіру үшін қолданылады:
бром суы
әк сүті
су
тұз
Ағартқыш және залалсыздандырғыш ретінде көп қолданылады:
бром суы
әк сүті
Хлорлы әк CaOCl2
әк суы
Кальций сульфатының дигидраты:
Ғаныш (гипс) CaSO * 2H O
алебастр
цемент
болат
Құрылыста, медицинада сынған сүйектерге таңғыш ретінде қолданылады:
алебастр
ғаныш
болат
цемент
Қолөнер бұйымдарын жасайды, медицинада ғаныш таңғыштарын жапсыруға, құм және сумен алебастрдың қоспасы сылайтын зат ретінде қолданылады:
Цемент
Ғаныш
Таза алебастр CaSO . 0,5H O
Болат
Әдемі мүсіндер жасап, құрылыс нысандарын әрлейді, құрылыста қолданылады:
мәрмәр, әктас
ғаныш
цемент
алебастр
Химиялық қасиеті жағынан-
кальций топтағы басқа 2 топ металдарынан айтарлықтай айырмашылығы бар
бериллийдің Be топтағы басқа 2 топ металдарынан айтарлықтай айырмашылығы бар
магнийдің топтағы басқа 2 топ металдарынан айтарлықтай айырмашылығы бар
калийдің топтағы басқа 2 топ металдарынан айтарлықтай айырмашылығы бар
Табиғи карбонаттардың-
200 астам минералдары белгілі.Соның ішінде кальцийдің карбонаттары (кальцит, арагонит), магнийдің карбонаты (магнезит ) табиғатта кең тараған.
300 астам минералдары белгілі.Соның ішінде кальцийдің карбонаттары (кальцит, арагонит), магнийдің карбонаты (магнезит ) табиғатта кең тараған.
400 астам минералдары белгілі.Соның ішінде кальцийдің карбонаттары (кальцит, арагонит), магнийдің карбонаты (магнезит ) табиғатта кең тараған.
1000 астам минералдары белгілі.Соның ішінде кальцийдің карбонаттары (кальцит, арагонит), магнийдің карбонаты (магнезит ) табиғатта кең тараған.
Кальциттің CaCO3, доломиттің CaMg(CO3)2 негізін кальций мен магнийдің-
сульфаттары құрайды
карбонаттары құрайды
нитраттары құрайды
хлоридтері құрайды
Бор, мәрмәр және әктас сияқты тау жыныстарының да негізін құрайды:
магний карбонаты
калий карбонаты
кальций карбонаты
натрий карбонаты
Жаңбыр және табиғи сулар ауадағы көмірқышқыл газын ерітіп, көмір қышқылын түзеді:
H2O + CO3 = H3CO3
H2O + CO = H2CO
H 2O + CO = H2CO4
H2O + CO2 = H2CO3
Кальций карбонаты мен көмірқышқылы температура қатысында әрекеттесіп, нәтижесінде кальций гидрокарбонаты түзіледі:
катализатор керек
реакция жүрмейді
H O + CO = H CO
CaCO3+H2O+CO2=Ca (HCO3)2 CaCO3+H2O+CO2=Ca²⁺+2HCO₃
Гидрокарбонаттар шайылып,тау жыныстарының қабатында ірі
бос орындар мен үңгірлер пайда болады
үлкен тастар пайда болады
құмдар пайда болады
майда тастар пайда болады
Кальций гидрокарбонаты Ca(HCO ) ерітінділеріндегі судың булануы барысында ол ыдырайды:
Ca(HCO3)2 = CaCO3 + CO2 + H2O
H O + CO = H CO
реакция жүрмейді
катализатор керек
Үңгір төбесінен сүңгі пішінді тұздардың кристалдары:
сталактиттер
сульфаттар
нитраттар
сілтілер
Сталактиттерден тамған тамшыдан оған қарсы бағытта, яғни үңгірдің еденінен өсіп шығады:
сталактиттер
сталагмиттер
сульфаттар
нитраттар
Сталактит және сталагмит терминын әдебиетке енгізген:
1650 жылы дат табиғат зерттеушісі Оле Ворм
1658 жылы дат табиғат зерттеушісі Оле Ворм
1655
жылы дат табиғат зерттеушісі Оле Ворм
1657 жылы дат табиғат зерттеушісі Оле Ворм
Сталактит сөзі грек тілінен аударғанда білдіреді:
тамшыдан түзілген
хлор суы
магний
нитраттар
Карбонаттардың гидрокарбонаттарға және керісінше айналу процестері атмосферадағы көмірқышқылының
SO2 мөлшерін тұрақты ұстап тұруды қамтамасыз етеді
SO мөлшерін тұрақты ұстап тұруды қамтамасыз етеді
CO мөлшерін тұрақты ұстап тұруды қамтамасыз етеді
CO2 мөлшерін тұрақты ұстап тұруды қамтамасыз етеді
