มาณวกฉันท์

วสันตดิลกฉันท์

วิชชุมมาลาฉันท์

กาพย์สุรางคนางค์

วธุ - ดรุณี

มาลิศ - บุปผา

กษัตริย์ - พระฦาสาย

ประติชญา - สมพาส

รักษาสัจจะ

มีความอุตสาหะ

มีความจงรักภักดี

ยอมรับผลแห่งการตัดสินใจ

ไม้เรียกผะกากุพ- ชะกะสีอรุณแสง

อ้าเทพศักดิ์สิทธิ์ซึ่ง พระจะลงพระอาญา

ดนุถามก็เจ้าไ��ร์ บมีดอบณคําถาม

พี่จวนจะคลั่งไคล้ สติเพื่อพะวงอนงค์

พี่รักและกอบอภิระตี บเว้นสิเน่ห์นัก

มีให้นงรัตน์ ดื้อดึงซึ่งขัด ซึ่งพระอัชณา

ขอโฉมเฉลาปลง พระฤดีประนีประนม

มีสาวสุรางค์นางใน มากมวลแล้วไซร้ ในพระพิมานมณี

นามทะนา จุติอย่านาน

ไม้เรียกผะกากุพ ชะกะสีอรุณแสง

ใจนิตย์บูชาจอม สุระมป่าเพ็ญบุญ

แนะมายาวิน เหตุใดยุพิน จึ่งเป็นเช่นนี้

ที่ใดมีรัก ที่นั่นมีทุกข์

อดข้าวสินะเจ้าจึงวางวาย แต่ไม่ตายเพราะอดเสน่หา

ความรักเหมือนโคถึก กำลังคึกผิขังไว้

ความรักเหมือนโรคา บันศาลลาให้มืดมน

เขาวงกต

ป่าหิมะวัน

สวนมิสกวัน

นันทะโนทยาน

พี่นี้นะรักเจ้า และจะเฝ้าประคับประคอง

คู่ชิดสนิทน้อง บ่มิให้ระคางระคาย

พี่รักวะธูนวล บ่มิควรระอาระอาย

อันนาริกับชาย ฤก็ควรจะร่วมจะรัก

ปานแก้มแฉล้มแดง ดรุณีณยามอาย

อีกทั้งสะพรั่งหนาม ดุจะเข็มประดับไว้

อ้ามัทนาโฉมฉาย เฉิดช่วงดังสาย วิชชูประโชติอัมพร

คราใดเราถาม หล่อนก็ย้อนความ เหมือนเช่นถามไป

รูปเจ้าวิไลราว สุระแสร้งประจิตประจักษ์ มิควรจะร้างรัก เพราะพธูพิถีพิถัน

รับรักและยินยอม ดนุรักสมัครสมาน หากนางมิข้องขัด ประดิพัทธ์ประสมประสาน

อ้าฟังดนูเถิด มะทะนาและตอบวจี พอให้ดนูนี้ สุขะรื่นระเริงระรวย

ดนุถามก็เจ้าไซร้ บมิตอบณคำถาม วนิดาพยายาม กะละเล่นสำนวนหวน

ผู้ชายมีอำนาจเหนือผู้หญิง

ผู้หญิงงามเป็นที่หมายปองของผู้ชาย

ผู้หญิงที่ไปหาผู้ชายก่อนเป็นเรื่องน่าอาย

ผู้หญิงมีสิทธิเสรีภาพที่จะไม่รับรักชายที่ตนไม่รัก

ให้ลงไปรับใช้ฤาษีกาละทรรศิน

ให้กลายเป็นมนุษย์เฉพาะวันเพ็ญ

เมื่อมีความรักจะพ้นสภาพจากการถูกสาป

หากทุกข์เพราะความรักให้วิงวอนขอความช่วยเหลือจากสุเทษณ์

ใช้คําฉันท์เป็นบทละครพูดซึ่งแปลกและแต่งได้ยาก

มีลักษณะเด่นด้านวรรณศิลป์

ตัวละครและภูมิประเทศถูกต้องตามยุคอินเดียโบราณ

ถูกต้องทั้งข้อ ก และข้อ ค

กลับไปอยู่บนสวรรค์

ได้พบสุเทษณ์อีกครั้ง

กลายเป็นดอกกุหลาบตลอดไป

สมหวังในความรักกับท้าวชัยเสน

กรมหมื่นพิทยาลาภพฤติยากรเป็นผู้แปลพร้อมทั้งอภิธานศัพท์ด้วย

กรมหมื่นพิทยาลาภกราบบังคมทูลให้ทรงพระราชนิพนธ์เป็นกลอนเปล่าแบบเชกสเปียร์

การแปลเป็นภาษาอังกฤษใช้รูปแบบเดียวกับงานประพันธ์ของเซกสเปียร์

การแปลเป็นภาษาอังกฤษแบ่งเรื่องออกเป็นองค์ 4 องก์

ภาษาบาลี

ภาษาสันสกฤต

ภาษาเขมร

ภาษาเปอร์เซีย

คำตอบของนางก้าวร้าวและไม่จริงใจ

คำตอบของนางเล่นลิ้นและมีความหมายมาก

คำตอบของนางขัดแย้งกับสุเทษณ์ตลอดเวลา

คำตอบของนางฟังเหมือนยอกย้อนและไม่มีชีวิตจิตใจ

เสียดสี

ชมโฉม

คร่ำครวญ

นมัสการเทพเจ้า

ภาพวาด

แขนนางรำ

แสงพระอาทิตย์

งวงช้างเอราวัณ

เล่นสัมผัสสระ

เล่นสัมผัสอักษร

ใช้ศัพท์เข้าใจง่าย

ใช้เครื่องหมายวรรคตอน

อุปมา

ปฏิพจน์

อุปลักษณ์

บุคลาธิษฐาน

เสาวรจนี

นารีปราโมทย์

พิโรธวาทัง

สัลสาปังคพิสัย

สาปนางให้เกิดในเมืองมนุษย์

บังคับให้นางมัทนายอมรับรักของตน

ใช้อำนาจความเป็นใหญ่บังคับให้นางมัทนาเป็นภรรยาตน

นำเสื้อผ้าอาภรณ์แก้วแหวนเงินทองมอบให้นาง เพื่อให้นางเห็นถึงความดีของพระองค์