Тәрбие мақсаты–ол педагогикалық процесс пен қоғамдық қажеттілігіне, қоғамның бетбұрысына қарай өзгеріп отырады. Екі дос болыпты. Олар әрқашан қуанышы мен қайғысын бірге бөліседі. Екеуі де егіншілікпен айналысып күн көреді. Бір жылы Асан егін мол болу үшін егістікке қаладан тыңайтқыш әкеліп қосады да оны досы Үсенге айтпай жасырады.Сол жылы Асан Мол өнім алып, Үсенде егін аз өнім береді. Келер жылы да осы үрдіс жалғасады. Асанның  хал аухаты жақсарып, Үсеннің тұрмыс жағдайы төмендей береді. Бір күні Үсен досынан   мол өнім алуының себебін сұрайды? Тоқшылықта өмір сүре бастаған Асан Үсенге менсінбей қарап «еңбектену» керек деп аузының ұшымен жауап берді.Үйге кір, төрлет деген сөздердің бірі де болмады. Досының қалай тез өзгергені Үсенннің жанына батады. Үсен Асанға кетер кезде бір жапырақ қағаз ұстатады да ашулы кейпімен жүре береді. Асан қолындағы қағазды ашып қараса  «Малға  достың мұңы жоқ малдан басқа» деген жазу екен...

1. «Малға  достың мұңы жоқ малдан басқа» атты тезистің авторы

А. А.Құнанбайұлы   

В. Ш.Құдайбердіұлы

С. Ж.Аймауытов

D. А.Байтұрсынов

2. Асан   Абайдың «Толық адам» тұжырымына сай келе ме?

А. Ия, себебі еңбек адамы

В. Ия, себебі өте ақылды

С.  Жартылай адам

D. Жоқ, себебі кісілік қасиеттер ойында басым

3. «Малға достың мұңы жоқ малдан басқа» деген өлеңдегі негізгі ой

А. Достық туралы жазылған.

В. Адамның бойындағы жиіркенішті, кеселді мінез-қылықтарды, жағымсыз әрекеттерді өткір сынға алған

С. Байлық пен кедейлік туралы жазылған

D. Адал дос пен амал дас туралы жазылған

   Таным үдерісі туралы теориялық түсініктемені таным теориясы береді, онда бейнелеу теориясының алатын орны ерекше. Бұл теорияға сай объективті дүниені тану үрдісі адамның сана-сезіміндегі шындық құбылыстар бейнесінің ерекше үрдісі болып табылады.

     Таным дегеніміз сыртқы құбылыстардың адам санасында бейлеленуі. Танымның мақсаты – жеке тұлғаның санасындағы объективтік шындықтың бейнеленуі.

     Танымдық белсенділік – оқушының іс-әрекет мазмұнына және үрдісіне тұлғаның іс-әрекетінің сапасы. Осы мәселеге қатысты  іргелі еңбектер Г.И.Щукинаға тиесілі. Оның анықтауынша оқушының танымдық  іс-әрекетін  белсендендіру – оқу мен оқытудың қалыптасып қалған  түрлеріне деген инерцияны жеңуге, мұғалім мен оқушының тиімді  бірлескен  танымдық  іс-әрекеттеріне бағытталған үрдіс.

     Танымдық іс-әрекет – шәкірттің білімге деген өте белсенді ақыл-ой әрекеті. Оқу, білім алу – адам жеке басының танымдық қызметінің ерекше түрі. Оқи жүріп, білім негіздерін меңгере отырып, олар өздерін қоршаған дүниені таниды.

1. Барша тіршілік иелерінің қоршаған дүниемен өмірге байланыстар жасап әрі оларды өз қажетіне орай өзгерте алу қабілеті
А) әрекет
В) белсенділік
С) инстинкт
D) дағды

2. Адамның қабілеттіліктерін дамыту және белгілі бір жетістіктерге қол жеткізу үшін қажетті және міндетті жағдай:

А) Қарым-қатынас

В) Белсенділік

С) Іс-әрекет

D) Қарама-қайшылық

3. Қарым-қатынас ол:

А) Айнала қоршаған дүниемен адамдар арасындағы байланысты тұрақтандырушы

В) Адамның мінез-құлқы

С) Алған білімді меңгеру

D) Қазіргі заманды түсінудің проблемасы

     Адамның іс-әрекет үстіндегі жағдайын белсенділік деп айтамыз. Тіршілік және іс-әрекеттері барысында адамның қарым-қатынас жасау, таным және өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.   

     Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі – қарым-қатынас жасау белсенділігі. Бұл адамның бүкіл өмірінде дамитын белсенділік. Тұлға  қоғамдық өмірде тіршілік етіп, өзге адамдармен қарым-қатынас жасайды. Осындай әрекеттеріне сәйкес жеке адамның тұлғалық сипаттары, қадір қасиеттері, іс-әрекет жасау қабілеттері қалыптасады.

     Тұлғаның кісілік қасиеттері мен даралық ерекшеліктері оның іс-әрекеттегі белсенділігінің өрістеуіне ықпал етеді. А.С.Золотнякованың пікірінше, қарым-қатынас – бұл әлеуметтік және тұлғаға бағытталған процесс, мұңда жеке тұлғалық қатынастармен қатар, құқықтық құндылық шарттары жүзеге асады. Оның ойынша, қарым-қатынас әлеуметтік процесс болып табылады. Осы орайда, қарым-қатынас коммуникативтік процесс ретінде түсіндіріліп, тек әлеуметтік құндылық мөлшерін реттеумен шектелмейді, индивид пен әлеуметтік жүйенің сол құндылықтарды игеруін реттеп отыруымен сипатталады.

     Балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес басқа адамдармен қарым-қатынас жасау белсенділігінің мазмұны өзгеріп отырады. Қарым-қатынас жасау белсенділігі – жеке тұлға қасиеттерінің қалыптасуына мүмкіндік туғызады. Баланың даму барысында таным белсенділігі артады.

1. Бала белсенділігінің ең алғашқы формасы:

A. қарым-қатынас жасау белсенділігі

B. танымдық белсенділік

С. әлеуметтік белсенділік

D. саяси белсенділік

2. Оқушылардың таным белсенділігін арттыруға негізделген оқыту әдістері:

A. үй тапсырмасын тексеру әдістері

B. жаңа материиалды түсіндіру әдістері

С. зерттеу, проблемалық баяндау, ішінара іздену әдістері

D. кітаппен жұмыс, практикалық әдістер

3. Жеке тұлға қасиеттерінің қалыптасуына мүмкіндік туғызатын үрдіс:

A.  танымдық белсенділігі

B. саяси белсенділігі

С. әлеуметтік белсенділілі

D. қарым-қатынас жасау белсенділігі

     Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. Мектеп жасына дейінгі (5-6 жас) балалар заттарды түсіне, формасына қарап ажырата бастайды, олардың құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Балалардың бір нәрсені құмартып, білуге талаптануын таным белсенділігі дейді. Балалар өте байқағыш, әр нәрсеге үңіле қарайды, кейде терең ойға шомылады.

     Мектеп жасындағы балалардың таным белсенділігін қалыптастыруда білім беру тәсілдерінің ерекше маңызы бар. Оқу барысында балалар түрлі заттардың, құбылыстардың мәніне, ғылыми ұғымдар мен заңдылықтарға терең түсінуге, алған теориялық білімдерін практикада еркін білуге үйренеді. Оқушылардың таным белсенділігі олардың шығармашылық іздену қабілетіне, мұғалімнің теориялық сауаттылығы мен шеберлігіне байланысты.

1. Оқушыда таным қабілеттерін дамыту:

A. табиғи нышандардан тәуелді

B. игерген білімдер, іскерліктер көлемінен тәуелді

C. оқыған кітаптар санынан тәуелді

D. оқу-тәрбие процесін мақсатты ұйымдастырудан және іске асырудан тәуелді

2. Таным процесінің ең жоғары сатысы

A. ойлау процесі

B. рационалды таным

С. сезімдік таным

D. таным

3. Оқытудың саналылық пен белсенділік принципі –

А. білімді саналылықпен белсене қабылдап, оның өмір және практикамен байланысын тереңдету, оқытылатын фактілер мен құбылыстардың мәніне түсіну

В. жеңілден қиынға , қарапайымдылықтан күрделілікке көшу

С. оқушылардың таным қабілетінің дамуына, дүниеге көзқарасының және жоғары адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына әсер ету

D. еліміздің және шетелдердің өмірімен, оларда болып жатқан түрлі оқиғалармен таныстырып отыруды талап ету;

     География пәнінен сабақ беретін мұғалім оқушылардың білімдерін оқу жылының бірінші тоқсанындағы бағаларын критериалдды жүйе арқылы анықтау, яғни оқу бағдарламасының бөлімдері бойынша  барысында балалардың жауаптарына қарай тоқсандық жиынтық бағалау барысында сыныптың басым көпшіліктерінің білімдеріне ерекше тоқталып өтті. Ол оқушылардың белгілі оқу бағдарламасының игерілуіне талдау жасап формативті бағалау шкаласы бойынша 10 баллдық жүйені ескеріп, тоқсандық бағаны күнделікке жазды.

     Бірақ, оқушылардың білімдерін бағалауда мұғалім Жарас есімді үздік оқитын балаға мұғалім абайсызда күнделікке төмен баға қойып жіберді. Оны байқаған Жарас өз ренішін ата-анасына жеткізді. Мектеп директорына шағымданып келген Жарастың ата-анасы оған мұғалімге тиісті шара қолдануды талап етті.

     Мұндай ыңғайсыз жағдайда қалған мұғалім, оқушының үлгерімі жақсы екенін, бірақ білімді бағалау кезінде абайсызда Жарасқа төмен баға қойғанын мойындап, олардан кешірім сұрады.

1. Мұғалім оқушылардың білімдерің бағалауда қандай әдістер қолданды?

A. Формативті бағалау

B. Бөлімдік жиынтық бағалау

С. Тоқсандық жиынтық бағалау

D. Дәстүрлі бағалау

2. Оқушының білімін бағалуда мұғалім қандай қателік жіберді?

A. Қасақаналық әрекет

B. Объективті бағалау

С. Субъективті бағалау

D. Адами фактор

3. Мұғалім жіберген қателіктері үшін кімденден кешірім сұрады?

A.  Педагогикалық ұжымнан

B. Оқушының ата-анасынан

С. Мектеп директорынан

D. Оқушыдан

        Мұғалімдерді ғылыми-зерттеу жұмысына даярлау педагогикалық жоғары оқу орны ұйымдастыруымен орта мектеп қабырғасынан бастау алуға тиіс. Қазіргі кезеңде жалпы қоғам талабына сәйкес, педагогикалық жоғары оқу орындарында болашақ мұғалімдердің ғылыми-зерттеу жұмысын жаңа бағытта жүргізу мен мектептерде оқушыларды ерте жастан мұғалімдік мамандыққа баулуда педагогикалық бастамалар  қолға алынуда. Жалпы мұғалімнің зерттеу іс-әрекеті төмендегідей логикалық байланыста құрылады:  рефлексия – ғылыми зерттеу  –  практика – рефлексия.

Бұл зерттеудің ерекшілігі сол, мұғалім жәй әдіскер-сарапшы рөлінен, яғни өзіне дейін белгілі әдіс-тәсілдерді өз тәжірибесін пайдаланып қана қоймай, сонымен бірге өз оқушыларының дербес ерекшеліктерін ескере отырып, оқу тапсырмаларын өзі құрастыруы, мұғалім – жобалаушы – үйлестірушіге айналады. Мұғалім өз іс-тәжірибесін зерделей, ұдайы өзгерістер енгізе отырып, шығармашылықпен жұмыс істеу барысында өз іс-тәжірибесін, өз іс-әрекетін жаңаша түрлендіріп, жаңаға бет бұрады, мұғалімнің жаңаны үйренсем, меңгерсем, қолдансам деген қажеттілігі артып, инновациялық даярлығын қалыптастырады. Осы тақырыпқа қатысты келесі сұрақтарға жауап беруіңіз сұралады.

1. Педагогикалық мамандықты ерте жастан оқыту қай білім мекемелінен басталуы тиіс:

А. Педагогикалық оқу орындары.

В. Кәсіптік білім беретін мекемелер.

С. Қосымша білім беру орталықтары.

D. Орта мектептің жоғары сынып оқушылары.

2. Педагогикалық сыныптардағы сабақты зерттеудің негізгі бөлімі:

А. Рефлексия.

В. Сауалдама.

С.  Интервью.

D. Подкаст.

3. Cабақты жүргізу барысындағы мұғалімнің кәсіби шеберліктерінің басты құзыреті:

А. Зерттеуші-модератор.

В. Педагог-психолог.

С. Жобалаушы-координатор.

D. Мотиватор-ұйымдастырушы.

        Сабақты зерттеу ХІХ ғасырдың 70-жылдарында Жапонияда пайда болған. Бұл тәсіл Макота Йошиданың Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияда жасаған таныстырылымынан кейін, 2007 жылдан бастап Жапониядан тыс жерлерде танымал бола бастады. Аталған елдердің зерттеушілері жапондық ғалымдардың халықаралық зерттеу аясында көрсетілген академиялық жоғары жетістіктеріне ықылас танытты. М. Йошида бұл жетістік Сабақты зерттеу тәсілінің жапон мектептерінде кеңінен қолданылуынан болып отыр дегенді алға тартады.

       Сабақты зерттеу үдерісі. Сабақты зерттеу тәсілі бастауыш және орта мектептерде барлық пәндер аясында қолданылады. Тәсіл аясында басты назарда «сабақты зерделеу» үдерісі тұрады. Мұғалімдер оқу сапасын арттыру үшін белгілі бір педагогикалық тәсілді, оқыту мен оқу әдіс-тәсілдерін қалай дамытуға болады деген мәселені шешу үшін оқушылардың білімді қалай игеретінін зерттейді. Сабақты зерттеу тәсілі оқушының пән мазмұнын қалай игеретінін – олардың нақты идеялар мен тұжырымдарға қалай түсініктеме беріп, қалай түсінік немесе қате түсінік қалыптастыратынын зерделеуге мүмкіндік береді. Мұғалімдер ойлау кезінде оқушылардың санасында жүріп жататын үдеріс және олардың жаңа тақырыпты қалай меңгеретіні туралы түсінік қалыптастырады. Сабақты зерттеу үдерісі бірнеше қадамнан тұратын циклді үдеріс болып табылады.

Осы тақырыпқа қатысты келесі сұрақтарға жауап беруіңіз сұралады.

1. Сабақты зерттеу мәселесінің туындау себептері:

А. дарынды оқушылармен жұмыс.

В. мектеп пен ата-ана қарым-қатынасын жаңа деңгейге көтеру.

С. оқулықтарды көпшілікпен бірге талқылау.

D. білім сапасын арттыру.

2. Cабақты зерттеу ілімінің негізін салушы ғалым:

А. Йошида М.

В. Дадли П.

С.  Блонский П.

D. Lewis H.

3. Cабақты зерттеу барысындағы қарастырылатын негізгі мәселелер:

А. зерделеу, дамыту, игеру.

В. бақылау, ендіру, тапсырма беру.

С. ынталандыру, үгіттеу, тұспалдау.

D. жігерлендіру, белсендіру, жаңарту.

Ұжымдық тәрбие тұжырымдамасының жетекші өкілі  А.С.Макаренко- совет педагогы, адамның жеке тұлғалық дамуының бастамасы ретінде педагогтар мен тәрбиеленушілердің бірыңғай еңбек ұжымын қалыптастыру идеологиясына негізделген тәрбие жүйесінің авторы.  Ол педагогикалық қызметте табысқа жетудің бірінші қолайлы шарты болып табылатын тәрбиенің мақсатын анық та және айқын елестете білу деп түсінді, онсыз ешқандай да тәрбие жұмысы мүмкін емес.

Оның айтуынша, қабілетсіз немесе “бұзылған” бала “сәтсіз педагогтардың” ойлап тапқандары, барлық “бұзылғандық, тәртіпсіздік және балалардың қылмескерлігі туа біткен және түзетуге болмайтын сапалар емес”. Керісінше, Макаренко бүгінгі “бұзылған баланың ертең қабілеті жануы мүмкін, сонда ол отанының нағыз азаматы, Социалистік Еңбек ері болып шығады”- деп есептеді. Макаренконың айтуынша, педагог оптимист болуға тиіс, алдағы бақытты балалық шақты көре біліп, тәрбиеленушілеріне оптимизммен қарау керек.

А.С.Макаренко буржуазиялық және ұсақ буржуазиялық педагогиканы қатты сынға алды. Макаренко жұмыс бастаған жылдары Горький атындағы колонияда көптеген педагогтар “еркін тәрбие” теориясының рухында тәрбиеленген болатын. Ұсақ буржуазиялық “еркін тәрбие” теориясын жақтау балаларда эгоизмді, тәртіпсіздікті және басқа жағымсыз қылықтарды қалыптастырады. Адамды неғұрлым құрметтеген сайын, соғұрлым талап қоя білу керек. Макаренко адамның шығармашылық күштеріне, оның үлкен мүмкіншіліктеріне терең сене білді. Макаренконың гуманизмі оптимизммен тығыз ұштасады, ол әрбір тәрбиеленушінің жағымды жақтарын көре білді.

Ол еңбек тәрбиесі үрдісіндегі бұрмалаушылыққа қарсы болды. Макаренко оқушылардың бұлшық ет энергиясының тәрбие жұмысымен байланыссыз өнімсіз шығынына қарсы болды. Макаренко кейбір педагогтардың сол кездегі американдық прагматистік педагогикасынан алынған “Еңбек – бүкіл мектеп жұмысының орталығы” деп аталатын дұрыс емес ұранға қарсы болды. Бұл ұран бойынша, мектеп өмірінде еңбек дағдыларына ерекше мән берілді, біржүйелі жалпы білім алуға зиян келтірді.Тәрбиенің рөлі туралы және оқыту мен тәрбиені салыстыра келе, Макаренко «Адамды бақытты болуға үйрету мүмкін емес, бірақта оны бақытты болу үшін тәрбиелеуге болады»- деп тұжырымдады.

1. Педагог оптимист болуға тиіс, алдағы бақытты балалық шақты көре біліп, тәрбиеленушілеріне оптимизммен қарау керек деген пікірдің авторы

А. А.С.Макаренко

B. М.Монтессори

C. Ж.Пиаже

D.  Л.Выготский

2. Макаренко тәрбиенің қай түріне ерекше мән берді?

А. Адамгершілік тәрбиесі

В. Дене тәрбиесі

С.  Еңбек тәрбиеші

D. Экономикалық тәрбие

3. А.С.Макаренконың негізгі еңбегі

A. Педагогика

B. Сауаттылық

C. Аналарға кеңес

D. Тәрбие процесін ұйымдастыру әдісі

         Американдық ғалым Дж.Дьюидің шығармашылығымен келген прагматикалық педагогика көптеген елдердің, əсіресе АҚШтың мектептік білім жүйесінің қалыпқа түсіп, өркендеуіне зор ықпал жасады, қазіргі таңда да ықпал жасауда.

Өзінің көптеген педагогикалық еңбектерінде Дж.Дьюи ескі, схоластикалық мектепті сынай отырып, оқу мен тəрбиеге орай аса маңызды болған бірқатар принциптерді алға тартты. Олардың ішіндегі бала белсенділігін дамыту, бала оқуының ықпалды мотиві қызығуға дем беру принциптерінің орындалуын білім игертудегі басты міндет деп есептеді. Прагматизмнің тірек ұғымы «тəжірибеге» сүйене отырып, Дж.Дьюи оқу процесінің негізі баланың жекеленген іс-əрекеттік тəжірибесінде болатынын уағыздады. Оның ойынша, білім беру мақсаты балаға туа берілген инстинкттер мен қабілеттердің өзіндік көрінуіне ықпал жасау.

Д.Дьюидің ойынша, тәрбие адамды өмірге дайындау құралы бола алмайды, ол- өмірдің өзі. Баланы болашаққа дайындау мүмкін емес, өйткені оның өмірі қалай болатынын болжау қиын. Өмір өте күрделі және көп қырлы, оның қайшылықтары көп, сондықтан да жастарды қоғамдық татулық пен келісім рухында тәрбиелеу керек.

1. Прагматизмнің жаңа нұсқасы инструментализмді құрушы

A. Д. Локк

B. К. Роджерс

C. А. Маслоу

D.  Дж.Дьюи

2. Дж.Дьюидің қандай прагматикалық пікірді ұстанды?

А. Теорияның тиімділігі, оның тәжірибеде көрінісінде

В. Жаңа гуманизм

С.  Ескіні жаңғырту

D. Өмірді қиялмен байланыстыру

3. Жаңа мектеп ашу идеасын ұсынған автор?

A. Дж.Дьюи

B. К. Роджерс

C. А. Маслоу

D. Д. Локк

       М.Монтессори- итальяндық педагог және дәрігер, баланың еркін, спонтандық даму идеологиясының авторы. Алғашқыда  Монтессори әдістемесі мектепке дейінгі және бастауыш мектеп жасындағы балалардың сенсорлық және зияткерлік дамуындағы проблемаларын шешуге бағытталған еді. Осы жүйенің кеңінен таралу себебі -оның еркін тәрбие идеясында. Монтессори педагогикасының мақсаттары: 1)Балаларды еркін тәрбиелеп, өмірге бейімдеу.

2)Әр балаға осы өмірде өз мақсаты бар екенін ұғындыру.

3)Баланың өзі үйреніп, өзін дамытуына жаңа мүмкіндіктер беру.

Монтессори әдіскер-педагогтың міндеттері: Балаға өз жұмысын басқаруға көмектесу; негізгі түстерді айыра білуге үйрету; Ұсақ моториканы дамыту.Алғашқы математикалық, ғарыштық түсініктерді қалыптастыру.Зейінін тұрақтандыру.Тәртіпке үйрету.

       М. Монтессоридың оқытудың тиімділігіне қатысты кейбір ойлары /мысалы, баланы сөйлеуге үйрету, тұлғааралық қарым-қатынастарды игеру/ Вальдорф педагогикасының негізін қалаушылардың бірі Р.Штейнердің ұстанымдарына сәйкес деуге болады...

1. Монтессори жүйесі қай ғасырда ұсынылды?

A. XYII ғасырда

B. XYIII ғасырда

C. XIX ғасырда

D.  XX ғасырда

2. М.Монтессори әдістерінің негізі

А. Күрделіден жеңілге

В. балаға қатысты ешбір зорлық-зомбылыққа жол бермеу

С.  Топтық жұмыс

D. Шығармашылық ойындар

3. Монтессори жүйесінің әлсіздігіне

A. Мимен жұмыс жасау

B. Қол маторикасын дамыту

C. Автодидактизм ұстанымына сүйену

D. либиралды ұстаным

Педагогикалық ғылымында үздіксіз білім беру тұжырымдамасын, тұлғаны дамыту тұжырымдамасын, замануи оқыту тұжырымдамасын т.б. атауға болады. Осыған орай, жалпы тұлғаны тәрбиелеу тұжырымдамаларының шартты түрде төмендегі жіктемесін ұсынуға болады: идеялар негізінде тәрбие тұжырымдамалары, ұжымдық тәрбиеге бағытталған тұжырымдамалар, әлеуметтік тәрбие тұжырымдамалары, тұлғаға бағытталған мәдениеттану тұжырымдамалары, баланы және оның даму үрдісін педагогикалық қолдау тұжырымдамалары т.б.

Идеялар негізінде тәрбие тұжырымдамаларына жататындар: прагматизм, М.Монтессори педагогикасы және Р. Штайнердің Вальдорф мектебі, гуманистік психология (К. Роджерс, А. Маслоу), «жаңа гуманизм» (Дж. Вильсон, Л.Колберг), экзистенциализм (Г.Марсель, У.Баррет, Дж. Кнеллер және тб), мінез-құлық теориясы (Д.Уотсон, Д. Локк, Б. Скиннер). Американдық мектеп прагматикалық білім берудің қажеттілігін дәлелдей алған және жалпы халықтың прогресімен және мүдделерімен үйлесетін білім беру мақсаттарын ұстанды.

Прагматизмдегі басты ұғым «тəжірибе», «іс» (грекше «прагма»)  Прагматикалық педагогика өмірден алынған мақсаттарды жақтайды.

Алғаш рет 1995 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Тәлім-тәрбие тұжырымдамасында» отбасы, мектепке дейінгі, мектептегі тәрбиенің сындарлы жүйесі жасалды. Тұжырымдамада жас ұрпаққа имандылық, адамгершілік, еңбексүйгіштік, Отансүйгіштік, ерлік, эстетикалық тәлім-тәрбие беру мәселелері жан-жақты қамтылған. Осы «Тәлім-тәрбие тұжырымдамасын» негізге ала отырып, мектептегі, балабақшадағы тәрбие жұмысын жетілдіруге арналған республика ғалымдарының бірнеше бағдарламалары жарыққа шықты.

Осы тақырыпқа қатысты келесі сұрақтарға жауап беруіңіз сұралады.

   1. Тұжырымдама – ол жетекші, негізгі  идеясы бар өзара байланысты

A. ғылыми көзқарастар жүйесі.

B. оқу-тәрбие жоспары

C. ғылыми жоба мен жаңалық

D. типтік бағдарлама

          2. Платон тәрбиені үкіметтің өзі ұйымдастыру керек деп есептейді; оның пайымдауынша, тәрбиенің мақсаты-

A. ақыл-ой, талғамды болуды үйрету 

B. ақыл-ой, ерік-жігерді дамыту

C. ақыл-ой, ерік  және сезімді тәрбиелеу

D. рақымды адамды қалыптастыру

         3. Прагматизмнің аса көрнекті өкілін атаңыз

A. Д. Локк

B. К. Роджерс

C. А. Маслоу

D.  Дж.Дьюи

Мінсіз адам - тәрбиенің ең жоғары мақсаты және тұлғаның мінсіз үлгісі. Кемел адам мәселесі мұсылмандық әлемнің сопылық ағымында ХІ-ХІІ ғасырда ақ қалыптасып, шырқау биігіне жетіп, сол негізде 1069 жылы Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу Білік» дастанында толық баяндалып суреттелген болатын. Сопылық «хал ілімі» саласында негізі қаланып, даму жолына түскен сопылық адамшылық ілімді Абай өз заманы талабына орай дәстүрлік жалғастықпен дамыту арқылы қазақ даласында – адамшылықтың толық адам ілімі деп аталатын жаңа түрі дүниеге келді.

Абай өз шығармаларында адам болудың талап-тілектерін атап, өзінің гуманистік танымы тұрғысынан өскелең ұрпақтың адамшылық негіздері, бойға ұялатар қасиеттері қандай болмақ деген ойға ерекше көңіл бөледі. Ақын шығармаларында өзекті желідей созылып, ғұмыр бойы танытуға ұмтылған, өмір бойы шарқ ұрып іздегені – толық адам.

Абай толық адам хақында ұстанған көзқарасына сай сипаттарды атайды. Осы үш ұғымнан туындайтын әділет, рахым, мейірім, ар-ұят, талап, еңбек, өнер сияқты қасиеттерге ерекше мән береді. Абай адамгершілікті, әділеттілікті ең негізгі моральдық принцип ретінде поэзиялық туындыларында да, қарасөздерінде үнемі атап көрсетіп отырады.

Абайдың «Толық адам» тұжырымдамасын ҚР білім алушылардың тұлғасын тәрбиелеудің жаңа үлгісінің негізі ретінде қарастыру мемлекеттік тұрғыда жалғасуда.

Осы тақырыпқа қатысты келесі сұрақтарға жауап беруіңіз сұралады

1. Толық адам терминінің  абайтану саласында ғылыми айналымға түсе бастаған жылы:

A. 1968

B. 1965

C. 1963

D. 1961

2. Абайдағы толық адам –

A. рухани жетілген, кемеліне келген адам

B. мұрат-мақсаттарына жеткен адам

C. әділетті, рахымшыл, ар-ұятты адам

D.  еңбекқор, ізгілікті, мейірімді адам

3. Абай адам баласына қажетті үш нәрсені, толық адамға тән қасиетті көрсетеді:

A. нұрлы ақыл, еңбекқорлық, ізгіліктік

B. ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек

C. әділеттілік, мейірімділік, жылы жүрек

D. ыстық қайрат, қанағатшылдық, ар-ұят