Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Vật chất quyết định nguồn gốc, nội dung, bản chất, sự vận động và phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nguồn gốc, hình thức, nội dung và định hướng phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung, bản chất, sự vận động và phát triển của ý thức

Vật chất quyết định hình thức tồn tại và phương thức vận động của ý thức

Do cảm giác của con người sinh ra

Do giới tự nhiên, vật chất sinh ra

Do nhận thức của con người sinh ra

Do lực lượng siêu nhiên, thần bí sinh ra

Quán triệt quan điểm thực tiễn

Xuất phát từ thực tế khách quan, phát huy tính năng động chủ quan

Quán triệt quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử cụ thể

Quán triệt quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử cụ thể

Quán triệt quan điểm thực tiễn

Xuất phát từ thực tế khách quan, phát huy tính năng động chủ quan

Quán triệt quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử cụ thể

Quán triệt quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử cụ thể

Phát minh ra điện tử.

Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng.

Phát hiện ra tia X.

Phát hiện ra hiện tượng phóng xạ.

Nhận thức đối tượng ở trạng thái tĩnh tại.

Nhận thức đối tượng trong trạng thái tăng, giảm đơn thuần về số lượng

Nhận thức đối tượng trong trạng thái cô lập, tách rời.

Nhận thức đối tượng trong trạng thái vận động và các mối liên hệ, ràng buộc lẫn nhau

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng khách quan

Phép biện chứng chất phác thời cổ đại

Phép biện chứng chủ quan

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng

Phép biện chứng tự phát

Phép biện chứng duy tâm

Tính kế thừa.

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính khách quan, phổ biến và kế thừa

Là khái niệm dùng để chỉ biện chứng của sự thống nhất giữa logic biện chứng, phép biện chứng và lý luận nhận thức

Là tư duy biện chứng và biện chứng của quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc của con người

Biện chứng của bản thân thế giới tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người

Phản ánh những quy luật của tư duy biện chứng

a+b+d

a+c+d

a+c+d

b+c+d

Biện chứng khách quan quy định biện chứng chủ quan

Biện chứng chủ quan quy định biện chứng khách quan

Chịu sự chi phối của giới tự nhiên

Chịu sự chi phối của tư duy biện chứng

Sự vật, hiện tượng được phản ánh và nhận thức của con người về chúng không hoàn toàn trùng khít nhau

Nhận thức của con người còn phải tuân theo những quy luật mang tính sáng tạo của con người

Tư duy của con người còn phải tuân theo những quy luật mang tính mục đích của con người

Biện chứng khách quan quy định biện chứng chủ quan

Là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy

Là khoa học về sự liên hệ phổ biến

Là khoa học về sự liên hệ phổ biến có những quy luật chủ yếu: sự chuyển hóa lượng thành chất, sự xâm nhập lẫn nhau của các mâu thuẫn đối cực và sự chuyển hóa từ mâu thuẫn này sang mâu thuẫn khác, - sự phát triển bằng mâu thuẫn

Học thuyết về sự phát triển dưới hình thức hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện , học thuyết về tính tương đối của nhận thức của con người, nhận thức này phản ánh vật chất luôn phát triển không ngừng

Trạng thái tồn tại tính quy luật phổ biến nhất của sự, hiện tượng trong thế giới

Sự vận động của giới tự nhiên

Quá trình chinh phục giới tự nhiên của con người

Kế thừa và phát triển phép biện chứng từ tự phát đến tự giác

a+b+d

a+c+d

a+b+c

b+c+d

a+b+c

a+c+d

a+b+d

b+c+d

A. Tùy thuộc vào tính chất và vai trò của từng mối liên hệ

B. Tùy thuộc vào nội dung và hình thức của các mối liên hệ

C. Tùy thuộc vào phương thức vận động của các mối liên hệ

D. Tùy thuộc vào từng sự vật chịu sự tác động của mối liên hệ

a+b+c

a+c+d

a+b+d

b+c+d

A. Chủ nghĩa duy vật biện chứng

B. Phép biện chứng duy vật

C. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

D. Nguyên lý về sự phá

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Phép biện chứng duy vật

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Heghen

George Berkeley

Plato

Immanuel Kant

Heghen

George Berkeley

Plato

Immanuel Kant

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Quan hệ giữa cơ thể sống và môi trường

Sự ràng buộc, tác động lẫn nhau giữa các đối tượng vật chất hữu hình

Sự phát triển của khoa học tự nhiên

Phủ định mối liên hệ phổ biến giữa các đối tượng

Khẳng định mối liên hệ phổ biến giữa các đối tượng

Dựng lên ranh giới giả tạo giữa các sự vật, hiện tượng

Nghi ngờ mối liên hệ phổ biến giữa các đối tượng

a+b+c

b+c+d

a+b+d

a+c+d

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Quan điểm siêu hình

Quan điểm biện chứng

a+b+c

b+c+d

a+b+d

a+c+đ

a+b+c

b+c+d

a+b+d

a+c+d

Chủ nghĩa duy vật

Phép biện chứng

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Vòng tròn khép kín

Đường thẳng tắp

Đường xoáy ốc

Các đường tròn đồng tâm

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính đa dạng, phong phú

Tính lịch sử, cụ thể

Sự phản ánh biện chứng tính thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập của thế giới khách quan

Những thuộc tính và mối liên hệ chung cùng có ở tất cả các sự vật hiện tượng

Những đặc trưng của các đối tượng vật chất

Quá trình nhận thức của con người ngày càng sâu sắc hơn về sự vật, hiện tượng

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở một sự vật, hiện tượng nào đó mà không lặp lại ở SV, HT nào khác

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính không những có ở 1 SVHT mà còn lặp lại trong nhiều SV, HT khác nữa

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở một sự vật, hiện tượng nào đó mà không lặp lại ở SV, HT nào khác

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính không những có ở 1 SVHT mà còn lặp lại trong nhiều SV, HT khác nữa

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở một sự vật, hiện tượng nào đó mà không lặp lại ở SV, HT nào khác

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các thuộc tính không những có ở 1 SVHT mà còn lặp lại trong nhiều SV, HT khác nữa

Là một phạm trù triết học dùng để chỉ tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Cả cái chung và cái đơn nhất đều không tồn tại độc lập, tự thân, chúng là thuộc tính nên phải gắn với đối tượng xác định

Chỉ cái riêng mới tồn tại độc lập

Cái chung và cái đơn nhất đều chỉ tồn tại trong cái riêng, như là một mặt của cái riêng

Cả cái chung và cái đơn nhất đều tồn tại độc lập, tự thân,

Những thuộc tính của một cái riêng

Những cái chung khác

Những cái đơn nhất

Những cái riêng

Quy luật Lượng - Chất

Nguyên lý về sự phát triển

Quy luật Phủ định của phủ định

Quy luật Mâu thuẫn

Quy luật Lượng - Chất

Nguyên lý về sự phát triển

Quy luật Phủ định của phủ định

Quy luật Mâu thuẫn

Quy luật Lượng - Chất

Nguyên lý về sự phát triển

Quy luật Phủ định của phủ định

Quy luật Mâu thuẫn

Qui luật Phủ định của phủ định

Qui luật Lượng chất

Qui luật LLSX và QHSX

Qui luật Mâu thuẫn

Mặt đối lập

Các thuộc tính khác nhau

Các khuynh hướng biến đổi

Các mặt khác nhau

Tương đối

Tuyệt đối

Vừa tuyệt đối, vừa tương đối

Không tuyệt đối, không tương đối

Một lần

Hai lần

Ba lần

Bốn lần

Vận động

Phát triển

Phát triển theo đường xoáy ốc

Biến đổi

Cấu trúc của sự vật

Các thuộc tính của sự vật

Tổng số các thuộc tính

Sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính

Tương đối

Tuyệt đối

Vừa tuyệt đối, vừa tương đối

Không tuyệt đối, không tương đối

Tương đối

Tuyệt đối

Toàn diện

Nửa vời

Trong khoảng giới hạn độ

Tại điểm nút

Tại bước nhảy

Tại điểm giới hạn

Sự phát triển là một cuộc "đấu tranh" giữa các mặt đối lập

Phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất giữa các mặt đối lập

Không phải chỉ riêng hiện tượng là tạm thời, chuyển động, lưu động, bị tách rời bởi những giới hạn chỉ có tính chất ước lệ, mà bản chất sự vật cũng như thế

Sự phát triển có thể nói là theo đường trôn ốc chứ không theo đường thẳng