өсiмдiктердiң топырақтың белгiлi бір құнарлылығын немесе одан қажетті қоректік заттар мөлшерiн алу қабiлетi

Өсiмдiктердiң қалыпты тiршiлiгi үшiн керек ылғал мөлшерi

күнделікті сіңірілетін су

бір миктроэлементке деген мұқтаждық

бір макроэлементке деген мұқтаждық

ағаш түрлері ауысуларының жіктелуі: 1) жалпы ауысулар – олар көптеген өсiмдiк қауымдастығының санынан құралған өсiмдiк аймағы немесе облысында орын алады; 2) жеке ауысулар – жалпы ауысулардан тәуелсiз өтедi және жекелеген өсiмдiк қауымдастықтарында жүзеге асады; 3) өсiмдiк қауымдастықтарының дамуы – филоценогенездің синонимi

ауысу жіктеулерін (классификацияларын), олардың қарқыны бойынша бөлген: 1) апаттық; 2) қысқа уақыттық – бiршама тез өтедi (орманның бiр ұрпағы кезеңiнде) және тiкелей бақылауға болады; 3) ұзаққа созылатын ауысу – ондаған және жүздеген жылдар қажет; 4) ғасырлық ─ өте баяу өтеді, жүздеген, мыңдаған жылдар бойы жүредi

ауысулардың мынандай бөлiктерiн ажыратты: сингенетикалық ауысу; эндоэкогенетикалық ауысу; гологенетикалық ауысу; экзоэкогенетикалық ауысу; филоценогенетикалық ауысу

компоненттер бөлiгiнiң сиреуi және жойылуы орынның босағанын және оған өсiмдiктердiң басқа түрiнiң орналасу мүмкiндiгiн көрсетті

ағаш түрлерінің ауысу себептерi әр түрлi, олардың бiреулерi iшкi ауысулар ─қауымдастықтардың өз табиғатында болады, басқалары сыртқы ауысулар ─ өсiмдiк қауымдастықтарына сыртқы факторлардың ықпал етуi нәтижесiнен туындайды деп айтты

П.Д.Ярошенко

С.В.Белов

В.Н.Сукачев

Б.А.Шустов

В.Е.Удод

3

2

4

6

5

ондаған және жүздеген жылдар қажет

өте баяу өтеді, жүздеген, мыңдаған жылдар бойы

апаттық (кездейсоқ)

олар көптеген өсiмдiк қауымдастығының санынан құралған өсiмдiк аймағы немесе облысында орын алады

жалпы ауысулардан тәуелсiз өтедi және жекелеген өсiмдiк қауымдастықтарында жүзеге асады

1915 жылы

1920 жылы

1930 жылы

1940 жылы

1935 жылы

ірiктеп кесу

жаппай кесу

бiртiндеп кесу

арнайы кесу

барлық кесу түрлері

басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы ағаштардың белгiлi жастағы, мөлшердегi, сападағы немесе жағдайдағы бөлiгiн кезеңді кесіп алып отырады

басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы кесілетін ормандағы барлық сүрекдiң қысқа мезгiлде бiр тәсiлмен кесiлiп тасталады

басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы толысқан (пісіп жетiлген) сүрекдiң бiрнеше мезгiлде бiр немесе екi сынып (класс) жасында кесiлiп тасталады.

Кейде бұл жүйелер орманды қалпына келтiру кесулерi деп аталады.

Бiркелкi жастағы алқа ағаштарда жүргiзiледi.

олардың уақыт пен кеңістік бойынша шектеусіз жүргізілуі, яғни белгілі бір орманды алқапта мұндай кесулер қажет болған жағдайда орындала береді

кесiлген жерлерде шаруашылық тұрғыдан бағалы ағаш түрлерінен құралған алқа ағаштарды уақытында құруға және олардың өнiмдiлiгiн арттыруға ықпал ету

ұйымдастырушылық-техникалық көрсеткiштерi мен олардың орманның жаңаруына ықпал ету ерекшелiктерi бойынша өзара бір-біріне жақын кесу тәсiлдерi

Бiркелкi жастағы алқа ағаштарда жүргiзiледi.

биологиялық, химиялық, механикалық факторлар

биологиялық, химиялық, механикалық және антропогендік  факторлар

ішкі және сыртқы

ішкі, сартқы және уақыт есебінен болатын ауысу

өрт және қорек үшін күрес

В.Г.Каппер шкаласы бойынша көз мөлшерімен жеміс түсiміне баға берiледi

кесілген ағаштардың жемістері есепке алынады

бұтақтарда қалған, жерге түскен жемiс iздерi арқылы санау

өскiн мөлшерi және жасы бойынша өткен жылдар түсiмiн анықтау

діңдері мен бұтақтарын сақиналау, желектерін қию, ағаш діңіне глюкозаны енгізу, фитогормонмен өңдеу

бақылау алаңдары әдісі

фенологиялық әдіс

визуалдық бағалау әдісі

тұқым өлшеу әдісі

көз мөлшерiмен есептеу әдісі

Олиготрофтар─ арша, тау және кәдiмгi қарағай, қотыр қайың, ақ қараған, Мезотрофтар─ үлпек қайың, көктерек, шырша, сібір балқарағайы, шетен, тал, қызыл және кәдімгі емен, қара қандыағаш; Мегатрофтар─ үшкір жапырақты үйеңкі, явор үйеңкісі, шамшат, майқарағай, қаратерек, дала үйеңкісі, ақтал, қарағаш, шаған

кальциефобтар ─ асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек; кальциефильдер─ лавар, қайың, қарағаш;алкалифилдер ─ жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен

ацидифилдер─ шырша, кәдімгі қарағай, самырсын, майқарағай, балқарағай, қайың, көктерек, шетен, талшын, қараған, рододендрон

Кальциефобтар ─ асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек, сфагнум, Кальциефильдер – лавар, қайың, қарағаш, көптеген тал және терек түрлері, мойыл, аюбадам, өгейбұта, алкалифилдер –жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен, нитро-, фосфоро-, калиефосфорофильдер

Олиготрофтарға арша, тау және кәдiмгi қарағай, қотыр қайың, ақ қараған; Мегатрофтар─ үшкір жапырақты үйеңкі, явор үйеңкісі, шамшат, майқарағай, қаратерек, дала үйеңкісі, ақтал, қарағаш, нитро-, фосфоро-, калиефосфорофильдер

кiшi биологиялық айналым

үлкен биологиялық айналым

биохимиялық айналым

тірі зат айналымы

биогеохимиялық айналым

биологиялық  айналымның сiңiмдiлiгi мен қарқындылығына

қоректік заттардың мол болуына

климаттық жағдайдың қолайлы болуна

жауын-шашынның мол түсуіне

су режимінің қалыпты болуы

кешендi әдiстерді қолдану

орман топырағын биологиялық және химиялық мелиорациялау

ағаш және бұта түрлерін араластырып отырғызу

ормандағы шiрiмеген қалдықтардың қалың қабаты бар кезде топырақты өңдеу

топыраққа нитрифициялайтын бактериялар егу

лавар, қайың, қарағаш, көптеген тал және терек түрлері, мойыл, аюбадам, өгейбұта

асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек, сфагнум

сары және ақ қарағандар, қандыағаштар, жиде, шырғанақ

жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен

көктерек, шырша, сібір балқарағайы

Модер

Мор

Мулль

Моль

Модуль

азот және күл тәрiздi заттарға бай орман қордасының түрі

негiзiнен қылқан жапырақты алқа ағаштарда оттегi жетіспеушілігінен пайда болады, баяу шiритiн үш қабаттан тұрады

жалпақ жапырақты ағаштар немесе аралас қылқанды-жапырақты сүрекдiңдер астында пайда болатын қатқыл қорда

Түрлi дәрежеде шiрiген үш қабаттан тұратын қарашiрiктiң аралық түрi

Реакциясы әлсіз қышқылды, сүрекдiң мен топырақ арасындағы зат алмасу баяу жүретін қорда түрі

шаған, үйеңкi, қандыағаш, қайың, майқарағай

майқарағай, қарағай

шырша мен қайыңды немесе шегіршін түрлері

шырша мен қайыңды немесе шегіршін түрлері

қайың, ақ қараған, кәдiмгi қарағай

органикалық заттардың бүлiнуi, жауын-шашынның түсуi, атмосфера азотынмикроорганизмдердiң сiңiруі, түйнектердiң шiруi

органикалық заттардың бүлiнуi, жауын-шашынның түсуi, атмосфера азотын микроорганизмдердiң сiңiруі

органикалық заттардың бүлiнуi, атмосфера азотын микроорганизмдердiң сiңiруі, түйнектердiң шiруi

азот жарықтың және аллюминий, кремний, мырыш және т.б. тотықтары катализаторлары әсерiнен бөлiнедi

органикалық заттардың бүлiнуi, атмосфера азотын микроорганизмдердiң сiңiруі

климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты мен адамның шаруашылық қызметi

желмен зақымдану, ауа мен топырақтың температуралық ауытқулары, топырақтың артық ылғалдылығы, жануарлар, жәндiктер мен саңырауқұлақ ауруларынан бүлiну

аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты

климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, адамның шаруашылық қызметi

климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты

I-II жас кластарының қарағайлары

I-IІI жас кластарының қарағайлары

І-IІI жас кластарының қайыңдары

І жас класс қайыңдары

I-II жас кластарыныңқайыңдары

шаған, сұр тал, қара қандыағаш

сексеуiл, арша, емен

қырым, кәдiмгi және Банкс қарағайлары

балқарағай, көктерек, самырсын, майқарағай

жөке, шамшат, шаған, қотыр қайың