เนื้อหามุ่งสอนให้ทุกคนทำความดี

อิศรญาณภาษิต เรียกอีกอย่างว่า “เพลงยาวอิศรญาณ”

แต่งขึ้นเพื่อสะท้อนความคิดเห็นที่มีต่อสังคมในยุคนั้น

นำสำนวนสุภาษิตไทยมาสอดแทรกในบทร้อยกรอง

สั่งสอนด้วยการกล่าวตรง ๆ

ใช้คำเสียดสีประชดประชัน

โน้มน้าวเพื่อความจรรโลงใจ       

ยกโวหารอุปมาขึ้นมาเปรียบเทียบ

ใจที่รู้เท่าทันกิเลส

ข้ารับใช้ที่มีความสามารถ

สัตว์พาหนะที่รู้ใจเจ้าของ

สามีที่รับผิดชอบครอบครัว

คนชรา

คนที่มีกําลัง

คนแปลกประหลาด

คนที่มีพลังอํานาจในตัว

การอยู่ร่วมกันในสังคม

การเคารพเชื่อฟังผู้ใหญ่

สะท้อนความเชื่อทางศาสนา      

สะท้อนความเชื่อเรื่องโชคลาง     

การเอาตัวรอด

การหาผู้คุ้มครอง

การป้องกันตัวเอง

การเคารพผู้ใหญ่

ถ้าทําดีก็จะดีเป็นศรีศักดิ์ ถ้าทําชั่วชั่วจักตามสนอง

เกิดเป็นคนเชิงดูให้รู้เท่า ใจของเราไม่สอนใจใครจะสอน

หลงโลภลาภบาปก็รู้อยู่ว่าบาป กิเลศหยาบยังไม่สุขย่อมทุกขัง

อย่าดูถูกบุญกรรมว่าทําน้อย น้ําตาลย้อยมากเมื่อไรได้หนักหนา

รู้จักกาลเทศะ

อย่าเป็นคนใจร้อน

ต้องเป็นคนนอบน้อม

ให้ความสำคัญกับผู้ใหญ่

เอาหลังตากแดดเป็นนิจคิดคํานวณ – หลังสู้ฟ้าหน้าสู้ดิน

จะเรียนคมเรียนเถิดอย่าเปิดฝัก - คมในฝัก

คอยดําเนินตามไต่ผู้ไปหน้า – เดินตามผู้ใหญ่หมาไม่กัด

ปุถุชนรักกับชั่งไม่ยั่งยืน - ทําดีได้ดี

อันเสาหินแปดศอกตอกเป็นหลัก ไปมาผลักบ่อยเข้าเสายังไหว

ค่อยดําเนินตามไต่ผู้ไปหน้า ใจความว่าผู้มีคุณอย่าหุนหวน

สูงอย่าสูงกว่าฐานนานไปล้ม จะเรียนคมเรียนเถิดอย่าเปิดฝัก

ถึงบุญมีไม่ประกอบชอบไม่ได้ ต้องอาศัยคิดดีจึงมีผล

น้ำพึ่งเรือเสือพึ่งป่า

รักกันไว้ดีกว่าชังกัน

เอาใจเขามาใส่ใจเรา

น้ำลึกหยั่งได้น้ำใจหยั่งยาก

ไก่ได้พลอย

วานรได้แก้ว

กิ้งก่าได้ทอง

ตาบอดได้แว่น

ผู้สูงอายุมีประสบการณ์มากจึงสุขภาพดี

ให้อดทนต่อความยากลำบากเพื่อสบายในวันหน้า

จงคิดคำนวณในการทำงานให้ดีซึ่งอาจจะเจ็บป่วยเพราะการตากแดด

ควรรู้จักระมัดระวังคำพูดตนเอง เพราะอาจจะทำให้เป็นโทษแก่ตนได้

บุญหาไม่แล้วอย่าได้ทะนงตน ปุถุชนรักกับชังไม่ยั่งยืน

ตาก็มัวหัวก็ขาวเป็นคราวคร่ํา หูก็ซ้ําไม่ได้ยินเอาสิ้นสวย

มิใช่ตายแต่เขาเราก็ตาย แหงนดูฟ้าอย่าให้อายแก่เทวดา

อย่านอนเปล่าเอากระจกยกออกมา ส่องดูหน้าเสียทีหนึ่งแล้วจึงนอน

สอนให้รู้จักคิดใคร่ครวญ

สอนให้ตั้งใจศึกษาหาความรู้

สอนให้รู้จริง ไม่โอ้อวด

สอนให้เป็นคนมีปัญญา แต่ไม่อวดรู้

ของสิ่งใดสงสัยให้พิสูจน์

บุญหาไม่แล้วอย่าได้ทะนงตน

สูงอย่าให้สูงกว่าฐานนานไปล้ม

ตรองเสียก่อนจึงค่อยทํากรรมทั้งมวล

วาสนาไม่คู่เคียงเถียงเขายาก

เราก็จิตคิดดูเล่าเขาก็ใจ  

ผู้ใดดีดีต่ออย่าก่อกิจ 

น้ำพึ่งเรือเสือพึ่งป่าอัชฌาสัย

การพึ่งพาอาศัยกัน       

การคบมิตร     

การมีสติ

การรู้จักตนเอง

เราก็จิตคิดดูเล่าเขาก็ใจ รักกันไว้ดีกว่าชังระวังการ

รักสั้นนั้นให้รู้อยู่เพียงสั้น รักยาวนั้นอย่าให้เยิ่นเกินกฎหมาย

ไม่ควรก้ําเกินหน้าก็อย่าเกิน อย่าเพลิดเพลินคนชังนักคนรักน้อย

เห็นเต็มตาแล้วอย่าอยากทําปากบอน ตรองเสียก่อนจึงค่อยทํากรรมทั้งมวล