ชาลีกลับชาติมาเกิดเป็นพระราหุล

กัณหากลับชาติมาเกิดเป็นพระนางสิริมหามายา

พระเวสสันดรกลับชาติมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ

พระนางมัทรีกลับชาติมาเกิดเป็นพระนางยโสธราพิมพา

ทดลองใจพระนางมัทรี

เป็นที่สถิตประจำของเทวดา

แสดงอิทธิฤทธิ์ให้พระนางมัทรีเกรงกลัว

ขัดขวางพระนางมัทรีไม่ให้กลับยังอาศรม

เพื่อใช้เป็นบทเทศน์

เพื่อให้เป็นวรรณคดีฉบับรัตนโกสินทร์

เพื่อใช้สั่งสอนประชาชนให้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา

เพื่อใช้เป็นตำราให้ภิกษุสามเณรในสมัยนั้นใช้ฝึกเทศน์

คาถาพัน

บุญผะเหวด

ตั้งธรรมหลวง

มหาชาติกลอนเทศน

มีทั้งหมด 92 พระคาถา

จุดมุ่งหมายในการแต่งเพื่อใช้เทศนา

เป็นกัณฑ์ที่เทศน์ด้วยน้ำเสียงโศกเศร้า

เนื้อหาหลักใช้สอนการกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ

สะท้อนความเชื่อของคนไทยเรื่องโชคลาง

สะท้อนประเพณีไทยในการเทศน์มหาชาติ

สะท้อนค่านิยมของสังคมในอดีต การเป็นเมียและแม่ที่ดี

สะท้อนความเชื่อเรื่องเวรกรรม การเวียนว่ายตายเกิด และการกลับชาติมาเกิด

เสือโคร่ง เสือเหลือง ราชสีห์

ราชสีห์ พญานาค คชสาร

ราชสีห์ อาชาไนย เสือโคร่ง

อาชาไนย คชสีห์ เสือเหลือง

ทรงอนุโมทนาทาน

ทรงเสียใจจนเสียสติ

ทรงโกรธแค้นชูชกมาก

ทรงโกรธพระเวสสันดรมาก

เลี้ยงดูบุตรทั้งสอง

ทรงบำเพ็ญทานสม่ำเสมอ

จงรักภักดีต่อสามี เป็นแม่ที่ประเสริฐ

ปรนนิบัติสวามีด้วยความวิริยะอุตสาหะ

เสาวรจนี

พิโรธวาทัง

นารีปราโมทย์

สัลลาปังคพีสัย

กัณฑ์มัทรี

กัณฑ์กุมาร

กัณฑ์ทศพร

กัณฑ์มหาพน

แต่ย่างเหยียบเกรียบกรอบก็เหลียวหลัง

น้ำพระอัสสุชลนาเธอไหลนองคลองพระเนตร

ให้ลายเลื่อมเห็นเป็นรูปคนตะคุ่มๆ อยู่คล้ายๆ แล้วหายไป

มัทรีนี้เป็นข้าเก่าแต่ก่อนมาดั่งเงาตามพระบาทาก็เหมือนกัน

พระนางมัทรีทรงคร่ำครวญถึงสองกุมาร

พระนางมัทรีทรงพบสัตว์ป่ามาขวางทางไว้

พระนางมัทรีทรงสิ้นสติไปด้วยความโศกเศร้า

พระนางมัทรีทรงอนุโมทนาการทำทานของพระเวสสันดร

เสาวรจนี

พิโรธวาทัง

นารีปราโมทย์

สัลลาปังคพิสัย

การเล่นสัมผัสสระ

การใช้อุปมาโวหาร

การพรรณนาโวหาร

การเล่นสัมผัสอักษร

ข้อความที่ 1

ข้อความที่ 2

ข้อความที่ 3

ข้อความที่ 4

สัทพจน์

อุปลักษณ์

การใช้คำซ้ำ

สัมผัสพยัญชนะ

ก. ให้ภาพที่มีเสียง

ให้อารมณ์โศกเศร้า

ให้เห็นภาพเคลื่อนไหว

ให้เห็นธรรมชาติที่งดงาม

สมเด็จอรไทเธอเที่ยวตะโกนกู่กู๋ก้อง

ได้ยินแต่เสียงดุเหว่าละเมอร้องก้องพนาเวศ

เสียงเนื้อนกนี่ร่ำร้องสำราญรังเรียกคู่คูขยับขัน

ทั้งพื้นป่าพระหิมพานต์ก็ผิดผันหวั่นไหวอยู่วิงเวียน

เนื้อเรื่องเกี่ยวกับพระโพธิสัตว์

เรื่องทศชาติอยู่ในนิบาตชาดก

ปัญญาสชาดกแต่งขึ้นจากประสบการณ์ของภิกษุ

ตอนท้ายของชาดกกล่าวถึงการกลับชาติมาเกิดของตัวละคร

ลูกที่ดีต้องเคารพการตัดสินใจของพ่อแม่

ความสัมพันธ์ฉันสามีภรรยานำมาซึ่งความสุข

ไม่มีความรักใดที่ยิ่งใหญ่เท่ากับความรักของพ่อแม

มนุษย์ต้องรู้จักระมัดระวังตนให้รอดปลอดภัยจากอันตรายทั้งปวง

ความเชื่อเรื่องเทวดา

ความเชื่อเรื่องโชคลาง

ความเชื่อเรื่องความฝัน

ความเชื่อเรื่องการเกิดและการตาย

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตวโรรส

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรเรศวริยาลงกรณ์

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

เคยออกบวชเป็นพระภิกษุ

เป็นผู้อุปถัมภ์บำรุงพระศาสนา

มีผลงานการประพันธ์เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา

เป็นพระภิกษุ เป็นสมเด็จพระสังฆราชและเป็นเจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนฯ

คำประพันธ์ที่แต่งสลับกันระหว่างร่ายย่าวและโคลงสุภาพ

คำประพันธ์ที่แต่งสลับกันระหว่างร่ายสุภาพและกลอนสุภาพ

คำประพันธ์ที่แต่งสลับกันระหว่างร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ

คำประพันธ์ที่แต่งสลับกันระหว่างร่ายย่าวและกลอนสุภาพ

เพื่อยกย่องสถาบันกษัตริย์

เพื่อแสดงความสามารถของกวี

เพื่อให้มีวรรณคดีประวัติศาสตร์

เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

เห็นประภาพเจ้าช้าง เชี่ยวกว่าเชี่ยวเหลืออ้าง

เอิกเอื้ออัศจรรย์ ยิ่งนา

สองฝ่ายหาญใช่ช้า คือสีหสู้สีหกล้า

ต่อแกล้วในกลาง สมรนา

กองทัพตามกันเต้า เสียงสนั่นลั่นเท้า

พ่างพื้นไพรพัง เพิกฤา

ดังตรลบโลกแล้ ฤาบ่ร้างรู้แพ้

ชนะผู้ใดดาล ฉงนนา

เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านการศึกษาระดับโลก

เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านภาษาไทยระดับโลก

เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมระดับโลก

เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมระดับชาติ

ระหว่างเทวดากับอสูร

ระหว่างขงเบ้งกับสุมาอี้

ระหว่างระหว่างพระรามกับทศกัณฐ์

ระหว่างขุนแผนกับขุนช้าง

กระทำด้วยกำลังแรง

กระทำด้วยกำลังกาย

โถมเข้าใส่อย่างเต็มกำลัง

ทำจนสุดแขนด้วยกำลังแรง

ท้าทาย

เชิญชวน

ถากถาง

แดกดัน

นกชนิดต่างๆ

สายลมแสงแดด

ดอกไม้ต้นไม้

แม่น้ำลำคลอง

ฝีมือการรบ

ความกล้าหาญ

ไหวพริบปฏิภาณ

ความมีอารมณ์ขัน

จงนำเสื้อผ้าสตรีมาใส่แล้วเคราะห์จะได้ลดน้อยลง

จงนำเสื้อผ้าสตรีมาใส่แล้วจะได้ไม่ต้องไปรบ

จงนำเสื้อผ้าสตรีมาใส่แล้วจะเป็นการสะเดาะเคราะห์

จงนำเสื้อผ้าสตรีมาใส่แล้วจะได้ป้องกันเคราะห์ร้าย

นิมิตบอกเหตุ - ความมีชัยต่อศัตรู

การปราบจระเข้ - ความพ่ายแพ้ของข้าศึก

น้ำป่าหลากท่วมทับข้าศึก - การไม่ต้องเสียกำลังรบ

การต่อสู้ชนะของสมเด็จพระนเรศวรฯ - พระมหาอุปราชาขาดคอช้าง

ยลแต่เหย้าเรือนร้าง อยู่ไร้ใครแรม = เห็นแต่บ้านเรือนที่ร้างเพราะไม่มีคนอาศัยอยู่

มาเดียวเปลี่ยวอกอ้า อายสู = เมื่อเรามาคนเดียวไม่มีคู่ก็รู้สึกเปลี่ยวใจและอายคนอื่นที่มีคู่

สละสละสมร เสมอชื่อ ไม้นา = การที่พี่จากน้องมานั้นเหมือนกับชื่อต้นสละที่มองเห็นอยู่ตรงหน้า

แสนเศิกห่อนหาญราญ รอฤทธิ์ พระฤๅ = ข้าศึกยกทัพมานับแสนก็ไม่กล้าออกไปสู้ศึกเพราะต้องการ อยู่รอพระองค์มาแสดงฤทธิ์

ความรอบคอบในการจัดทีม

ความรอบรู้ในยุทธวิธีการศึก

ความรับผิดชอบในการสงคราม

ความเข้าใจลักษณะของผู้นำแม่ทัพ

จงพ่ออย่ายินยล แต่ตื้น

อย่าลองคะนองตน ตามชอบ ทำนา

สระเทินสระทกแท้ ไทถวิลอยู่เฮย

ฤาใคร่คลายใจจินต์ จืดสร้อย

อย่าขุ่นอย่าลำเค็ญ ใจเจ็บ พระเอย

พระจักลุลาภได้ เผด็จเสี้ยนศึกสยาม

ภูบาลอื้นอำนวย อวยพระพร เลิศล้น

จงอยุธย์อย่าพ้น แห่งเงื้อมมือเทอญ พ่อนา

ซึ่งแสร้งรังสฤษฎ์ให้ มาอุบัติ

ในประยูรเศวตฉัตร สืบเชื้อ

บัด ธ เห็นขุนกรี หนึ่งไสร้

เถลิงฉัตรจัตุรพิรีย์ เรียงคั่ง ขู่เฮย

ภูธรเมิลอมิตรไท้ ธำรง สารแฮ

ครบสิบหกฉัตรทรง เทริดเกล้า

อลงกตแก้วแกมกาญจน์ เครื่องพุดตานตกแต่ง

แข่งสีทองทอเนตร ปักเศวตรฉัตรฉานฉา

ตัดพ้อ

เคียดแค้น

น้อยเนื้อต่ำใจ

ประชดประชัน

เล่นเสียงสระ

การเล่นคำ

การซ้ำคำ

เล่นสัมผัสอักษร

สะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์

สะท้องให้เห็นถึงการปกป้องกองทัพ

สะท้อนให้เห็นถึงกลศึกสงครามตามตำราพิชัยสงคราม

สะท้อนให้เห็นถึงผู้นำที่มีความกล้าหาญ เป็นวีรบุรุษนักรบ

ความเชื่อโชคลาง

ตำราพิชัยสงคราม

การประกาศชัยชนะเหนือพม่า

พรรณนาพรรณพฤษาป่าไม้

เราต้องช่วยกันรักษาและปกป้องชาติไทยไว้ให้ลูกหลานต่อไป

คำพูดที่ไพเราะอันออกมาจากความคิดที่เฉียบคม สามารถโน้มน้าวให้ผู้ฟังให้ปฏิบัติตามได้

เมื่อพบปัญหาต้องมีสติ จะสามารถแก้ปัญหาได้ด้วยปัญญา

การทำศึกสงครามต้องมีจิตใจเข้มแข็ง กล้าหาญ เด็ดเดี่ยว มีไหวพริบ พร้อมท้าชนทุกสถานการณ์