Pak dhokter mau dhawuh karo simbah, menawa bubar ngunjuk obat diaturi sare. Basa kang digunakake yaiku …

Basa kang kanggo bocah-karo bocah utawa sapadha-padha yaiku ….

Gatekna pratelan dialog ing ngisor iki!

Tira : “Ran, sesuk apa sida ulangan basa Jawa?”

Rani : “Sida Tir, apa kowe ora ngerti?”

Tira : “Ora, jalaran pertemuan minggu kepungkur aku ora mlebu sekolah amarga lara.”

Rani : “Yen ngono mengko sore sinau bareng wae ya Tir neng omahku.”

Tira : “Ya, kebeneran aku mengko arep ngajak Sinta.”

Rani : “Ya, taktunggu tekamu. Kae bel sakolah wis muni. Ayo ndang mlebu kelas.

Pratelan dialog ing ndhuwur nggunakake ragam basa..

Gatekna pratelan dialog ing ngisor iki!

(Esuk iku ing kelas lagi pelajaran basa Jawa, Bu Eni wis miwiti pamulangan yaiku bab tembung saroja, para siswa pada mangsuli pitakonane bu Eni, ujug-ujug Bagas teka lan langsung nuju lungguhane)

Bu Eni : “Bagas, geneya kok tekamu telat?”

Bagas : “Nyuwun pangapunten, Bu! Kula kerinan.”

Bu Eni : “Geneya kok tangimu nganti kerinan, Bagas?”

Bagas : “Kalawingi tilem kula kedalon, Bu. Ningali bal-balan wonten TV”

Bu Eni : “Sejatine kowe kabeh iku oleh-oleh wae nonton TV, nanging kudu eling wektu. Yen ora malem minggu ora oleh nganti bengi, sebab esuke kowe kabeh rak kudu mangkat sekolah. Yen nganti telat kowe dhewe sing rugi ta?”

Bagas : “Inggih, Bu!”

Ragam basa kang digunakake Bagas ing pratelan dialog kasebut yaiku....

Pigunane basa Ngoko Alus kanggo, kejaba...

Yen tindak daleme Pakdhe, aja lali welingane Bapak diaturke Pakdhe ya, Le! Basa kang digunakake yaiku …

Kadingaren pakdhe, dalu-dalu tindak ngriki.

Basa kang digunakake yaiku …

Unggah-ungguh basa Jawa yaiku tata cara utawa sistem gunakake basa Jawa kang leres lan laras sesambetan karo ....

Ing ngisor iki kang ora klebu jinising ragam basa ing unggah-ungguh basa yaiku...

Ragam basa kang digunakake kanggo matur karo kanca sapantaran lan sampun tepang utawa akrab yaiku...

Ragam basa kang digunakake kanggo wong tua kang arep ngendika karo cah enom yaiku…

Rusman : Assalamuallaikum wr wb, kula nuwun pak badhe nyuwun pirsa Rizal punapa wonten dalem?

Pak Darno : Waalaikumsalam iya le, Rizal ana ing omah nanging iki mau nembe dikongkon biyunge tuku tabung gas. Ana apa?

Rusman : Menika kula badhe wangsulake buku Basa Jawa kagunganipun Rizal ingkang kula ampil kala wingi.

Pak Darno : Ooo ya le, kene daktampanane mengko yen Rizal wis mulih bisa dakcaosake bocahe.

Rusman : Inggih pak menika bukunipun Rizal. Menawi mekaten kula pamit rumiyin nggih pak. Matur nuwun wasalamuallaikum

Pak Darno : Ya le, ati ati ya

Miturut pacelathon ing nduwur Rusman anggone matur karo Pak Darno gunakake ragam basa apa?

Rusman : Assalamuallaikum wr wb, kula nuwun pak badhe nyuwun pirsa Rizal punapa wonten dalem?

Pak Darno : Waalaikumsalam iya le, Rizal ana ing omah nanging iki mau nembe dikongkon biyunge tuku tabung gas. Ana apa?

Rusman : Menika kula badhe wangsulake buku Basa Jawa kagunganipun Rizal ingkang kula ampil kala wingi.

Pak Darno : Ooo ya le, kene daktampanane mengko yen Rizal wis mulih bisa dakcaosake bocahe.

Rusman : Inggih pak menika bukunipun Rizal. Menawi mekaten kula pamit rumiyin nggih pak. Matur nuwun wasalamuallaikum

Pak Darno : Ya le, ati ati ya

Tembung kang kacithak doyong lan ana garis ing ngisor menawa dadi tembung ngoko yaiku...

Siti : Kula nuwun, leres menika ruang karyawan?

Tika : Inggih leres mbak, wonten punapa?

Siti : Tepangaken kula Siti karyawan enggal wonten Rumah Sakit Bhakti

Tika : Ooo ingkang karyawan enggal ta? Nggih mangga, kula Tika. Sampeyan dalemipun pundi mbak Siti?

Siti : Inggih mbak Tika, griya kula Nusukan. Menawi sampeyan mbak?

Tika : ............................................................

Pacelathon kang ana ing ndhuwur iku gunakake ragam basa apa?

Siti : Kula nuwun, leres menika ruang karyawan?

Tika : Inggih leres mbak, wonten punapa?

Siti : Tepangaken kula Siti karyawan enggal wonten Rumah Sakit Bhakti

Tika : Ooo ingkang karyawan enggal ta? Nggih mangga, kula Tika. Sampeyan dalemipun pundi mbak Siti?

Siti : Inggih mbak Tika, griya kula Nusukan. Menawi sampeyan mbak?

Tika : ............................................................

Ukara kang trep kanggo ngisi wangsulane paraga Tika yaiku...

“Menawi kepengin boten gampil …. kita kedah njaga imunitas lan …. Vitamin”

Coba pilihen tembung kang leres kanggo jangkepi ukara ing nduwur yaiku…

“Kala wingi Bu Suminem priksa dhateng dokter banjur ….. asam lambung inggil mula …. kraos senep lan boten kepenak”

Coba tembung kang leres kanggo jengkepi ukura ing ndhuwur yaiku…

Drajat : Nyuwun pangapunten Pak Sujiwo kula badhe (1)...... kelas amarga samenika (2)...... mumet. Kula badhe (3)...... UKS

Pak Sujiwo : Ooo ya mas mangga

Drajat : Matur nuwun Pak

Tembung kang trep kanggo jangkepi tandha titik angka (2) yaiku....

Miturut gambar pacelathon kang trep kanggo kahanan iku yaiku gunakake ragam basa....

Manut wujude, unggah-ungguh basa dibedakake dadi 4 yaiku ....

Nalika pacaturan karo Pakdhe, minangka pawongan kang luwih enom kudu nggunakake basa .....

Nalika aku bali sekolah, Bapak lagi ...

Pak Budi : “Bocah-bocah, Pak Guru pan nginformasikena, kiye ana surat sing Dinas Dikbud sing isine yaiku rong minggu maning pan ana lomba macapat.”

Sobri : “Nyuwun pangapunten Pak, kalih minggu malih menika pasipun tanggal pinten?”

Doni : “Tembangipun menapa kemawon Pak?”

Pak Budi : “Kosik ta, sabar takone siji-siji. Pelaksanaane tanggal 27.”

Sobri lan Doni anggone matur marang Pak Budi nggunakake unggah-ungguh basa ...

Pak Agus : ”Bola-bali telat wae, apa maneh alesanmu nar?”

Sunar : “....”

Ukara kang trep kanggo mangsuli Pak Agus yaiku ....